דער לעצטער ייִדישיסט אי אוקראַיִנע

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - לייזער בורקאָ ©ניו יאָרק ®

ספּעציעל רן „ רווערטס“

אַ† לייענער† פֿון† דער† ייִדישער† געשיכטע† באַקענט† זיך† ממילא† מיט† אַ† גאַנצער† ריי† אוק≠ ראַיִנישע† שטעט† און† שטעטלעך† און† טראָגט† מיט† זיך† אַ† באַשטימט† בילד† פֿונעם† לאַנד ¨† נאָך† איידער†ער† זעט†עס† מיט†די† אייגענע†אויגן Ɔ ער† ווייסט¨ † אַז† מענדעלע† איז† געווען† דער† מנהל† פֿון†אַ† תּלמוד תּורה† אין†אָדעס ¨† אַז†שלום עליכם† האָט†פֿאַרשפּילט† זייַן†געלט† אויף†דער† קיִעווער† † בי†רזשע† און†אַז† דאָרט ¨† אין†קיִעוו ¨† האָט†זיך† גע≠ פֿאָרעמט† נאָך† דער† רעוואָלוציע† די† ווי כטיקע† ייִד†ישע† אָרגאַניזאַציע†און† פֿאַרלאַג†„קולטור לי≠ געÆ“†ער† ווייסט ¨† אַז†עס† זייַנען†געווען† פּאָגראָמען† † און†מלחמות† און†שחיטות† און†עמיגר אַציע† ¨† נאָר† פֿון† דעסטוועגן† שטעלט† ער† זיך† פֿאָר ¨† אַז† דאָס† לאַנד† שוויבלט† און† גריבלט† מיט† ייִדעלעך Ɔ ווי† קען† זייַן† אַנדערש ¨† וווּ† ייִדן† האָבן† אַ† מאָל† גע≠ לעבט†צונויפֿגעפּרעסט† ווי†הערינג† אין†אַ† פֿעסל ø

ס3 איז† אויסטערליש† צו† טראַכטן ¨† אַז† אויף† אַזאַ† ריזיקער† טעריטאָריע† ווי† אוקראַיִנע ¨† וואָס† זי†שפּילט† אַזאַ†גרויסע† ראָלע†אין† דער†ייִד† ישער† געשיכטע † ¨† זאָל†מען† הייַנט†דאַרפֿן† זוכן†ייִדן† מיט† ליכטÆ †אָבער† דער†אמת† איז ¨† אַז†מען† פֿאָרט†הייַנט† אַהין† ניט† אַזוי† אָפֿט† צו† זוכן† לעבעד† † יקע† ייִדן ¨† ווי† טויטע∫† אויף† קבֿר אָבֿות ¨† צו† פֿאַ†רשי† ידענע† † דענקמאָלן¨ †פֿאַרוואָרלאָזטע† שטעטלעך† † און†בית עולמסÆ †אַזוי† איז†אויך† מיט†מיר∫† איך†בין† געק† † ומען† מיט†דער† מאַמען ¨† כּדי†צו† באַזוכן†איר† היימשטאָט † ¨† אָדעס¨ †ווי† אויך†דער† באָבעס†שטעטל ¨† בע†רשאַד Ɔ מיר† האָבן† דאָ† אויך† לעבעדיקע† קרובֿים ¨† אָבער† ווייַטעª †אַזעל† כע ¨† וואָס†איך† דאַרף†אוי סניצן††מ ייַנע†† מאַטעמאַט†ישע† קענטענישן ¨† כּדי†צו† באַשט† † ימען ¨† ווי†אַזוי† מיר†קערן† זיך†אָן Æ

אַזוי† ווי† די† עראָפּלאַנען† לאַנדן† אין† דער† הויפּטשטאָט † ¨† האָבן† מיר† אויך† פֿאַרבראַכט† אַ† פּאָר† טעג† אין† קיִעוו ¨† און† דאָרט† האָב† איך† באַ≠ געגנט† דעם† לעצטן† אוקראַיִנישן† ייִדישיסט Ɔ ער† איז† אַוודאי† ניט† דער† לעצטער† ייִדיש רעדער† † —† זיי† זייַנען† נאָך† דאָ† אַ† היפּש† ביסל ª† אויך† לייענערס† פֿון†„פֿאָרווערטס Æ“† אַפֿילו† דעם† ערשטן† טאָג¨ † בייַ† אַ† וויזיט† אין† דער† בראָ†דסקי שיל¨ † האָב† איך† באַגעגנט† אַן† אַלטן† ייִד¨ † וואָס† האָט† מיר† געוואָלט† ©אויף† ייִדיש® † פֿאַ†רקויפֿן† פֿאַרשיידענע† טשאַטשקעסÆ † אָבער† אַ† יונגער מאַן† וואָס† פֿאַרנעמט† זיך† מיט† ייִדיש¨ † אַזוי† ווי† או†נדזער†„ יוגנטרוף“ חבֿרה†אין† אַמעריקע†—†פֿון† דעם† מין† איז† ער† דער† איינציקערÆ † הייסן† הייסט† ער† אַנאַטאָלי† קערזשנער† און† ער† שרייַבט† אַ† דאָקטאָראַט† אינעם† היגן† אוניווערסיטעט† וועגן† דעם† באַקאַנטן† ייִדישן† שרייַבער† ראובֿן† ברייַ≠ ניןÆ † פֿאַראַיאָרן† האָט† מען† פֿאַרמאַכט† זייַן† אָפּ≠ טיילª †דער† לעצטער†וווּ† מע†האָט† געקאָנט†לער≠ נען† יודאַיִסטיק† אין† גאַנץ† אוקראַיִנעÆ † איז† ער† אַריבער† אויף† אַן† אַנדער† אָפּטייל¨ † וואָס† פּאַסט† אים†ווי† אַ†פּאַטש† אין†גוט שבת Ɔ אין†קיִעוו† האָט† זיך† אַ† מאָל† געפֿונען† דער† באַרימטער† ייִד†ישער† אינסטיטוט¨ †וואָס† האָט†אין† דיπ≤∞† ±ער† אוןπ≥∞† ± יאָרן† אפֿשר† איבערגעיאָגט† דעם† „ייִוואָ &¨ † וואָס† שייך† וויסנשאַפֿטלעכער† פּראָדוקטיווקייט† און† השפּעהÆ † עס† האָבן† געלערנט† וואָגיקע† פֿאָר≠ שער¨ † ווי† די† פֿילאָלאָגן† נחום† שטיף† און† עליע† ספּ†יוואַק ¨† דער† ליטעראַטור היסטאָריקער† מאַקס† עריק¨ †און† דער†מוזיקאָלאָג† משה†בערעגאָו† וסקיÆ † פֿון† דער† גאַנצער† טראַדיציע† פֿון† דער† ייִד†ישער† וויסנשאַפֿט†אין† אוקראַיִנע†האָט† זיך†הייַנט† אויס≠ געלאָזט†אַ† בוידעםÆ

מע† זאָגט¨ † אַז† אַ† גאַסט† אויף† אַ† ווייַל† זעט† אויף†אַ† מייַלÆ †נאָר† אַזוי†ווי† איך†זע† ניט†זייער† גוט† אַפֿילו†מיט† די†ברילן ¨† ווייס†איך† ניט¨ †צי† איך†קען† ברענגען† דעם† לייענער† געוואַלדיקע† חידושים† נאָך† איין† וואָך† אין† לאַנדÆ † די† ערשטע† זאַך† וואָס† אַ† פֿרעמדער† באַמערקט¨ † קענענדי ק†כאָטש† אַ† ביסל†רוסיש ¨† איז†די† מאָדנע†סתּירה† צווישן†דער† אָפֿיציעלער† און† דער† גערעדטער† שפּראַךÆ † אין† די† גרויסע† שטעט† וווּ† איך† פֿאַרברענג¨ † קיִעוו† און† אָדעס¨ † רעדן† אַלע† ©אָדער† כּמעט† אַלע® † רוסיש¨ † אָבער† די† שילדן† און† מעלדונגען† זייַנען† אויף† אוקראַיִנישÆ † די† צוויי† שפּראַכן† זייַנען† אַזוי† נאָענט¨ † אַז† איך† האָב† שטענדיק† דאָס† געפֿיל¨ † אַז† איך† וואָלט† געדאַרפֿט† עפּעס† פֿאַרשטיין¨ † אָבער† איך† פֿאַרשטיי† עס† ניטÆ † אַזוי† ווי† די† אוקראַיִנער† וואָלטן†בכּיוון† פֿאַרדרייט†ניט† ווייניק†ווערטער ¨† כּדי† צו† מאַכן† דעם† טעקסט† אומקלאָר¨ † אויף† צו† להכעיס† די† רוסןÆ † פֿאַר† אַן† אַמעריקאַנער† † קומט† אַוודאי† צו† נוץ¨ † וואָס† אַ† סך† שילדן† זייַנען† אויך† געשריבן† † אויף†ענגליש Ɔ אָבער†פֿאַר† וואָס†דאַרפֿן† לייַדן†די† אַלע†ר† וסיש רעדערס¨ †וואָס† מאַכן†אויס† אַן† ערך† אַ† העלפֿט† פֿון† דער† גאַנצער† ב†אַפֿעל≠ קערונג† † אין† אוקראַיִנעø † געוויסע† פּאָליט†יקער† ווילן† אייַנפֿירן† רוסיש† ווי† אַ† צווייטע† אָפֿ†יציע≠ לע†שפּראַך ¨† אָבער†קערזשנער† דערציילט¨ †אַז† די† נאַציאָנאַליסטן†לאָזן† ניטÆ

איך† בין† זיך† מודה¨ † אַז† איך† בין† געק†ומען† קיין†אורקאַיִנע† מיט†אַ† היפּש†ביסל† ייִדישער†פּאַ≠ ראַנאָיעÆ † איך† האָב† געמיינט¨ † אַז† די† פּאָגראָמ≠ שטשיקעס†וועלן† אָנפֿאַלן†אויף† מיר†וויבאַלד† איך† וועל† אַראָפּגיין† פֿ†ונעם† עראָפּלאַןÆ † פֿאָרנדיק† מיט† דער†אונטע† רבאַן¨ †האָב† איך†ניט† פֿאַרשטאַנען†די† אַנאָנסן¨ † ניט† געהערט† צוליב† דעם† גרויסן† רעש¨ † און†געטראַכט ¨† אַז†יעדער† אוקראַיִנער†זעט† אויס† ווי†אַ† מערדערÆ †אַ† ביסל†פֿון† דער†פּאַר אַנאָיע††האָב† איך† געירשנט† פֿונעם† זיידן¨ † זאָל† ער† לעבן† און† זייַן†געזונט ¨† וואָס†איך† טאָר†אים† גאָר†ניט† דער≠ ציילן¨ †אַז† מיר†זייַנען† געפֿאָרן†קיין† אוקראַ†יִנע Ɔ ער† אַבאָנירט† דעם†„פֿאָרווערטס “¨ † אָבער† די† עטלע≠ כע† וואָכן† וועט† ער† ניט† באַקומען† די† צייַטונג † ¨† כּדי† ער† זאָל† זיך¨ † חלילה¨ † ניט† דערוויסן† וועגן† אונדזער†נסיעה Æ

אין†דער† אמתן¨ †זייַנען† די†אוקראַיִנער† גאַנץ† וווילע† מענטשן¨ † וואָס† זייַנען† כּסדר† גרייט† צו† העלפֿן† מיט† אַן† עצה† אָדער† אַ† גוט† וואָרטÆ † זיי† זייַנען† כּמעט† אַלע† אָרעמע לייַט† און† דער≠ פֿאַר† הערשט† בייַ† זיי† אַ† געוויסע† בירגערלעכע† † דעמאָקראַטיע† און† גלייַכקייט¨ † וואָס† מען† פֿילט† ניט†בייַ† אונדז†אין† אַמעריקע¨ †וווּ† די†געזע† לשאַפֿט† איז† אַזוי† צעשפּאָלטן† אויף† סאָציאַלע† קלאַסןÆ † ס3 רובֿ† מענער† זעען† אויס† ניט† ווי† מערדער¨ † נאָר† ווי†אַרבעטער ¨† ווי†פּשוטע† מענטשן¨ †וואָס† קענען† † זיך† ניט† פֿאַרמעסטן† מיט† דער† נייַסטער† מ†אָדע† און† האָבן† די† אַלע† עלעקטראָנישע† שפּילעכלעך† † אונדזערעÆ † די† פֿרויען¨ † ווידער¨ † ספּעציעל† די† ייִנגערע¨ † טוען† זיך† אָן† מאָדערן¨ † מיט† געשמאַק¨ † אַז†ס 3איז† אַ†מחיה† צו†קוקן Æ

אַ†ביסל† מערקווערדיק†איז† דאָס¨ †וואָס† אַלע מענטשן† זעען† דאָ† אויס† ווי† אויף† איין† פֿאַסאָן געמאַכטÆ † די† מענער† טראָגן† קורץ געשוירענע האָר¨ †ווי† די†אַמעריקאַנער† מענער†אין† דיπμ∞† ±ער יאָרןÆ † זעלטן† ווער† האָט† וואָנצעס† אָדער† אַ בערדלÆ †קיין† שוואַרצע¨ †קיין† אַפֿריקאַנער¨ †ז ייַנען† מער† ניטאָÆ † ווייס† איך† ניט¨ † צי† דאָס† איז† צוליב דעם† ראַסיזם† און† דעם† כוליגאַניזם† ©כאָטש† מע שמועסט¨ † אַז† דער† מצבֿ† איז† דאָ† בעסער† ווי† אין רוסלאַנד® ¨† צי†פּשוט† דערפֿאַר¨ †ווייַל† קיין†גאָלדע≠ נע†גליקן† ציִען†אַהער† ניט†צו† קיין†אימיגראַנטן Æ

מאָדנע†איז† אויך¨ †אַז† אַן†אַמעריקאַנער ¨† וואָס אין† דער† היים† איז† ער† אַן† אָרעמאַן¨ † שפּירט† זיך אין†אוקראַיִנע† ווי†אַ† שטאָטישער†גבֿיר Ɔ אין†ניו יאָרק†שטילט† ער†זייַן† הונגער†מיט† אַ†„האַט† דאָג& אָדער¨ † אין† אַ† יום טובֿ¨ † מיט† פֿאַלאַפֿעל¨ † אָדער פּיצעª †אָבער† דאָ†קען† ער†זיך† פֿירן†גרויס† און†עסן אין† די† פֿייַנסטע† רעסטאָראַנעןÆ † דער† נמשל† איז¨ אַז† דער† אַמעריקאַנער† קבצן† איז† דאָ† אַ† קלענע≠ רער†קבצן† צווישן†די† אָרטיקע†אָרעמעלייַט Æ

דער מחבר ברענגט ון ניו" י רק

גרוס שלום" עליכמען

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.