„ד יומי נישט בלויז פֿאַר די פֿרומע

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

איסט ראָטערפֿאָרד¨ † שטאַט† ניו דזשער≠ זי† ©ייִט אַ ®Æ † †— מער† ווי† ∞∞∞ ¨π∞ † ייִדן† האָבן† זיך† פֿאַרזאַמלט† דעם† ערשטן† אויגוסט† אויפֿדער≠ נאַכט† אויף† דעם† סטאַדיאָן† „מעטל ייַף ¨† וועל≠ כער†ג עפֿינט††זיך† אין†דער† שטאָט†איסט ראָטער≠ פֿאָרד¨ † שטאַט† ניו דזשערזי¨ † און† איז† באַקאַנט† ווי† די† היים† פֿון† די† באַרימטע† פּראָפֿעסיאָנעלע† † פֿוסבאָל קאָמאַ†נדעס† „ניו יאָרק† דזשעטס † און† „ניו יאָרק† דזשייַענטס Ɔ צום† ערשטן† מאָל† אין† דער† געשיכטע† איז† דער† סטאַדיאָן† געווען† אַזוי† שטאַרק†פֿאַרפּאַקט Æ

די†סיבה† פֿון†דער† אַנומלטיקער†פֿאַרזאַ מלונג†† איז† אָבער† געווען† נישט† אַ† פּאָפּולערער† † ספּאָרט פֿאַרמעסט† אָדער† אַ† קאָ†נצערט ¨† נאָר† דער† „סיום הש ס † —† אַ† פֿ ייַע≠ רונג† לכּבֿוד† דעם¨ † וואָס† אַ† גרויסע† צאָל† ייִדן† האָבן† פֿאַרענדיקט† די† זיבן יאָרי≠ קע† שטודיע† פֿונעם† גאַנצן† תּלמוד¨ † באַ≠ קאַנט† ווי† „דף יומי Æ † דאָס† איז† געווען† דאָס† אומגעוויינטלעכסטע† געשעעניש† † אין† דער† געשיכטע† פֿונעם† סט†אַדיאָן Ɔ טויזנטער† חרדישע† ייִדן† אין† שוואַרץ וו ייַסע† מלבושים† זענען† זיך† צוזאַמענ≠ † געקומען¨ † כּדי† צו† פּראַווען† דעם† ריזיקן† סיוםÆ † בעת† אַ† הפֿסקה¨ † האָט† דער† עולם† אָפּגעדאַוונט† מינחה† און† פֿאַרזוכט† ייִדישע†מאכלים Æ

ווי†ס +איז† באַקאַנט¨ †שטעלט† מיט†זיך† דער†תּלמוד† פֿאָר†אַ† ריזיקן†קאָרפּוס† פֿון† זייער† קאָמפּליצירטע† טעקסטןÆ † אין† די† פֿריִערדיקע†דורות† האָבן†בלויז† אַ†קליי≠ נע† צאָל† יחידים† געקאָנט† איבע†רליי ענען†† און†פֿאַרשטיין† ווי†געהעריק† דעם†גאַנצן†„ ש ס † —† אַלע† זעקס† טיילן† פֿון† תּלמודישע† מסכתּאותÆ † אינעם† יאָר† π≤≥± ¨† האָט† הרבֿ† מאיר† שאַפּיראָ† —† דעמאָלט† דער† רבֿ† פֿון† דער† פּוילישער† שטאָט† סאַנאָק¨ † וועלכער† איז† שפּעטער† געוואָרן† דער† ראָש ישיבֿה†אין† דער†„ישיבֿת† חכמי†לובלין †—† צוגעטראַכט†אַ† חידושדיקע†עצה ¨† און†פֿאָגעלייגט† צו† לע†רנען† דעם†„דף יומי ¨ † איין† בלאַט† פֿונעם† „ש ס † יעדן†טאָג Ɔ אויב†מע† טוט†עס† כּסדר¨ †לויט† אַ† פֿיקסירטן† † לוח¨ † קאָן† מען† זיך† באַקענען† מיטן† גאַנצן†תּלמוד† במשך†פֿון† זיבן†און† אַ†האַלב† יאָרÆ † בסך הכּל¨ † שטודירט† מען† במשך† פֿונעם† דאָזיקן† פּעריאָד † Σ±±†¨ †≤זייַטן† פֿונעם†„ש ס ¨ †געוויינטלעך† מיט†די† וויכטיקסטע†קאָמענטאַרן Æ

מאיר† שאַפּיראָס† אידעע† איז† געפֿעלן† גע≠ וואָרן† דעם† קאָנגרעס† פֿון† דער† סאָציאַל פּאָלי≠ ט†ישער† פֿרומער† באַוועגונג† „אַגודת ישׂראל ¨ † וועלכע†איז† געווען†אין† יענער†צייַט† באַזו†נדערס† שטאַרק† אין† פּוילןÆ † מיט† דער† צ ייַט¨ † האָבן† די† תּלמודישע† שטודיעס† אויפֿן† שטייגער† פֿון†„דף יומי †זיך† פֿאַרשפּרייט†אין† פֿאַרשיידענע† † קרייַזן† אַרום†דער† וועלטÆ †הייַיאָר ¨† האָט†מען† פֿאַרע†נדיקט† דעם†זיבן יעריקן† ציקל†פֿון†„ דף יומי †שט† ודיעס† צום†צוועלפֿטן† מאָלÆ

ווען† עמעצער† פֿאַרענדיקט† אַפֿילו† איין† גמרא מסכתּא¨ †מאַכט† מען†אַ† סיום†—†אַ† ספּעציע≠ לע† שׂימחהÆ † דאָס† מאָל¨ † האָבן† טויזנטער† ייִדן† מסיים† געווען† דעם† גאַנצן† תּלמוד† —† דערפֿאַר† איז†די† שׂימחה†אָרגאַניזירט† געוואָרן†אויף† אַ†רי≠ זיקן†פֿאַרנעם Æ

דער† פֿאַרזאַמלטער† עולם† אויפֿן† סטאַ≠ דיאָן† איז† געווען† לוסטיק† און† ענערגיש ¨† אַזוי† ווי† בעת† אַ† גרויסן† ספּאָרט פֿאַרמעסט† אָדער† אַ† ראָק קאָנצערטÆ † די† באַטייליקטע† אינעם† „סיום הש ס † האָבן† געדאַוונט† מינחה† מיט† אַ† באַזונ≠ דערן†התלהבֿות ¨† געזונגען†און† געטאַנצט Æ

הרבֿ† שלמה יהודה† רעטשניץ ¨† וועלכער† האָט† אָנגעפֿירט† מיט† דער† אונטערנעמונג ¨† האָט† דערקלערט¨ † אַז†„צו† זען† אַזאַ† פֿאַרזאַמלונג† און† אָנטיילנעמען† דערין† איז† אַ† גרויסע† זכיה Æ † „שטעלט† זיך† פֿאָר ¨† ווי† די† מלאכים† זינגען† און† טאַנצן† איצט† אין† הימל ¨† קוקנדיק¨ † ווי† צענדלי≠ קער† טויזנטער† ייִדן† פֿרייען† זיך† צוליב† דעם ¨† וואָס†זיי† האָבן†אַזוי† ערנסט†אויסגעלערנט† אַזוי≠ פֿיל†מסכתּאות ° Æ

פֿאַר†די† אָרגאַניזאַטאָרן†איז† די†פֿאַרגאַנג ענע†† ריזיקע† פֿאַרזאַמלונג† געווען† † אַ† געלעגנהייט† צו† ווייַזן¨ †אַז† די†אַזוי גערופֿענע†„ תּורה ייִדי שקייט† † —† בדרך כּלל ¨† אַ† חרדיש פֿר† ומע† פֿאָרמע† פֿון† אָרטאָדאָ† † קסיע† —† האָט†איבערגעלעבט† דעם†חורבן† און†האָט† זיך†פֿאַרוואַנדלט †הייַנט† אין† אַמעריקע† אין† אַ† גרויסער† און† שטאַ†רקער† באַוועגונג Ɔ די† טעמע† פֿונעם† חורבן† איז† געווען† די† ערשטע¨ † וואָס† אליהו† קליינמאַן¨ † דער† פֿאָרזיצער† פֿון† דער† אונטערנעמונג† און† אַ† פֿאָרשטייער† פֿונעם† אַמעריקאַנער† „אַגודת ישׂראל צווייַג¨ † האָט† אָנגערירט† בעת† זייַן† רעדע† בייַם† עפֿענען† דעם† איצטיקן† „סיום הש ס Æ † די† אַנדערע† רעדנער† האָבן†אויך† גערעדט†וועגן† דעם†גרויסן† דערפֿאָלג† פֿון†פֿרומער† ייִדישקייט†נאָך† דער†מלחמה Æ

די† הויפּט טעמע† פֿון† דער† פֿאַרזאַמלונג† איז† אָבער†געווען† דאָס†אַחדות† צווישן†ייִדן Ɔ איינער† פֿון† די† דרשנים† האָט† באַטאָנט¨ † אַז† דער† „דף יומי †איז† מסוגל†צו† פֿאַראייניקן†אַלע† מינים†ייִדן† —†„ אַפֿילו† די¨ † וואָס† טראָגן† בייסבאָל היטלעך † Æ † אַזאַ† דעפֿיניציע† איז† אָבער¨ † ווי† ס+ איז† גרינג† צו† באַמערקן¨ † אַ† שטיקל† ספּעציפֿישע¨ † און† נעמט† אין† באַטראַכט† בלויז† פֿאַרשיידענע† שיכטן† פֿון† דער† פֿרומער† וועלטÆ † פֿונדעסטוועגן¨ † נישט† גע≠ קוקט† אויף† דעם† ספּעציפֿישן† כאַראַקטער† פֿון† די† תּלמודישע† שטודיעס¨ † האָט† די† „דף יומי פּראָגראַם† זיך† לעצטנס† פֿאַרשפּרייט† מחוץ† דער† אָרטאָדאָקסישער† מחנה† —† צומאָל¨ † אויף† גאַנץ† אומאָרטאָדאָקסישע†אופֿנים Æ

אילאַנאַ† קורשאַן¨ † אַ† ניו יאָרקער† פֿרוי ¨† וועלכע†וווינט† איצט†אין† ירושלים¨ †און† אַ†רבעט† דאָרטן† אין† אַ† קליינער† ביכער אַגענטור¨ † האָט† אָנגעהויבן† שטודירן† דעם†„דף יומי † מיט† זעקס† יאָר†צוריק ¨† ווען†זי† האָט†זיך† געלערנט† † אין†דער† ירושלימער† קאָנסערוואַטיווער† ישיבֿהÆ † זי† האָט† געעפֿנט†אַ† בלאָג†מיט† קליינע†„לימעריק ל†ידער† וועגן†יעדן† בלאַט†גמרא KtivaÆblogspotÆcom†∫

קורשאַן† האָט† דערקלערט¨ † אַז† איר† דיכ≠ טונג†האָט† איר†געהאָלפֿן† צו†פֿאַרגעדענקען† דעם† תּלמודישן† מאַטעריאַלÆ † למשל¨ † נאָכן† אויסלער≠ נען† דעם† בלאַט† ה+ ¨† עמוד† אַ+ ¨† פֿון† דער† מסכתּא† „נידה ¨ †האָט† זי†אָנגעשריבן† אַ†לידל† וועגן†דעם ¨† ווי†אַזוי† דאָס†פֿאָרפֿאָלק† מוז†בודק† זייַן†דעם† גוף¨ † לויט†אַ† געוויסער†דעה† אין†אַ† תּלמודישער†דיס≠ קוסיע¨ † גלייַך† פֿאַרן† און† גלייַך† נאָכן† סעקס¨ † כּדי† צו†זייַן† זיכער¨ †אַז† די†פֿרוי† האָט†נישט† איר†ווסתּ Æ

אין† אַן† אינטערוויו† פֿאַר† דער† ייִט אַ¨ † האָט† קורשאַן†דערקלערט ¨† אַז†דער† תּלמוד†איז† אויסער≠ געוויינטלעך† אינטערעסאַנט¨ † ווייַל† דאָרטן† גייט† אַ†רייד† וועגן†אַלץ ¨† פֿון†סעקס† ביז†או מג†עוויינט≠ † לעכע† אַגדה מעשׂיותÆ † „יעדער† בלאַט† איז† פֿאַר† מיר†אַן† אומבאַקאַנט†לאַנד Æ

קורשאַן† שרייַבט† אויך† עסייען† וועגן† אירע† שטודיעס¨ †און† דערקלערט¨ †אַז† די†אויסג עלערנ≠† טע† בלעטער† פֿון† גמרא† שפּיגלען† אָפּ¨ † אַזוי† ווי† דער† האָראָסקאָפּ¨ † פֿאַרשיידענע† מאָמענטן† † פֿון איר†לעבן Ɔ זי†האָט† דערציילט¨ †אַז† פֿאַר†איר† האָבן די†„דף יומי שטודיעס† גאָרנישט† צו† טאָן† מיט הלכהª † זי† האָט† דווקא† הנאָה† פֿון† די† דעבאַטן † ¨ וואָס† די† חכמים† פֿירן† צווישן† זיך¨ † נישט† מאַכנ≠ דיק† דערפֿון† קיין† פּראַקטישע† אויספֿירןª † דאָס איז†פֿאַר† איר†אַן† אַנטציקנדיקע†אינטעלע† קטועלע † דערפֿאַרונגÆ

דער† קאָנסערוואַטיווער† ראַבינער† אליהו קאַונפֿער¨ † דער† מיטגרינדער† פֿון† דער† אומאָפּ≠ הענגיקער† ניו יאָרקער† עגאַליטאַרישער† ישיבֿה „מכון† הדר ¨† האָט† איבערגעגעבן¨ † אַז† די†„דף יומי פּראָגראַמען† ווערן† פּאָפּולער† אין† נישט אָרטאָדאָקסישע† קרייַזןÆ † דער† עצם געדאַנק† צו לערנען† „ש ס † כּסדר† יעדן† טאָג¨ † במשך† פֿון זיבן†יאָר ¨† גיט†געוויסע† מענטשן†אַ† מעגלע†כקייט צו† פֿילן† אַ† שטאַרקע† און† באַדייַטפֿולע† פֿאַ†רבינ≠ דונג† מיט† ייִדישקייט† מחוץ† די† גרענעצן† פֿ†ונעם פֿרומען†לעבנס שטייגער Æ

קאַונפֿער†האָט† דערקלערט¨ †אַז† די†באַקאַנט≠ שאַפֿט† מיט† גמרא לערנען† גיט† די† ייִדן† אַ† מעג≠ לעכקייט† צו† באַקענען† זיך† מיט† שווערע† † און קאָמפּליצירטע† ייִדישע† טעקסטן† אויף† אַן אומאָפּהענגיקן† אופֿןÆ „†די† קוואַלן† פֿון† ייִדישער חכמה† און† קולטורן† זענען† † צווישן† די לעצטע† זאַכן¨ † וואָס† בל ייַבן† נאָך† אַלץ נישט† צוטריטלעך† פֿאַר† אַל†עמען† אין דער† הייַנטיקער† אינטע†רנעץ תּקופֿה Æ דער† ראַבינער† האָט† אָבער† צוג†עגעבן ¨ אַז† דערווייַל† ווייסט† ער† נישט¨ † צי† מע פֿירט†אַ†„ דף יומי שיעור† ע†רגעץ† אין†אַ נישט אָרטאָדאָקסישער†שיל Æ

ידידה† קורן¨ † אַ† Σ≤ יאָריקע† סטו≠ דענטקע† פֿונעם† תּל אָבֿיבֿער† אונ†יווער≠ סיטעט¨ †וועלכע† גרייט†זיך† צו†באַק† ומען אַ† מאַגיסטער דיפּלאָם† אין† תּלמוד†ישע שטודיעס¨ † האָט† דערקלערט¨ † אַז† דער „דף יומי † האָט† איר† געגעבן† אַ† ג†עפֿיל פֿון† סטאַביליטעט† אין† לעבןÆ † זי† לערנט אַ† בלאַט† גמרא† יעדן† טאָג† שוין† במשך פֿון†∞±†יאָר†—† צוערשט¨ †ווען† זי†האָט† זיך געלערנט† אין† אַ† סעמינאַריעª † דערנאָך בעתן† דינען† אין† דער† אַרמייª † אין† קאָ≠ לעדזשª †במשך† פֿון†אַ† יאָר¨ †וואָס† זי†האָט פֿאַ†רבראַכט† אין† שוועדןª † און† נאָך† דער† חתונהÆ זי†האָט† שוין†פֿאַרענדיקט† דעם†גאַנצן†„ דף יומי ציקל† און† לערנט† שוין† דעם† גאַנצן†„ש ס † צום צווייטן†מאָל Æ

נישט† אַלע† ייִדן† זענען† אָבער† מסכּים† מיטן עצם ענין† פֿון† „דף יומי Æ † דער† ראַבינער† סטי≠ ווען† ווערניק¨ † דער† פֿאַרוואַלטער† פֿון† דער „פֿאַראייניקטער† סינאַגאָגע† פֿאַר† קאָנסערוואַטי≠ ווער† ייִדישקייט ¨† טענהט¨ † אַז† די† „דף יומי פּראָגראַם† † פֿאָקוסירט† זיך† אויף† דעם† פּלאַן איבע†רצולייענען† דעם† גאַנצן† תּלמוד¨ † אַנשטאָט צו† לערנען† עס† טיףÆ † געוויסע† אָרטאָדאָקסי≠ שע† קרייַזן¨ † בתוכם† דווקא† זייער† פֿרומע¨ † זאָגן זיך† אָפּ† צו† לערנען† דעם† „דף יומי ¨ † ווייַל† זיי האַלטן¨ † אַז† אַזאַ† מעטאָד† פֿון† גמרא לערנען† איז אומטראַדיציאָנעל†אָדער† צו†אויבערפֿלאַכיק Æ

קורן† איז† אָבער† נישט† מסכּים† מיט† אַזאַ קריטיקÆ † זי† האַלט¨ † אַז† אויב† אַפֿילו† די† טאָג טעגלעכע† שטודיעס† פֿון† גמרא בלעטער† זענען נישט† אַזוי† טיף¨ † דערמעגלעכט† „דף יומי † צו באַקענען† † זיך† מיט† כּלערליי† ענינים¨ † וועלכע מע† לערנט† נישט† געוויינטלעך† אין† קלאַסישע ישיבֿותÆ

אוי ןסמך ון אוריאלהייַלמ ן

Siyumphotos Golding/ Yisroel

מער ווי 90,000 ייִדן פּר ווען דעם „סיום הש ס‟ אוי ן סט די ן „מעטלייַף‟ אין ניו דזשערזי

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.