ניס בכלל¨ וועלטשענע ניס בפֿרט

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

דאָס† קאַפּיטעלע† ניס† אויף† מאַמע≠לשון† איז† אפֿשר† פֿון† די† סאַמע† אינטערעסאַנטעÆ † וועט† עס† פֿאַ†רנעמען† מער† ווי† איין† המשך† פֿון† או†נדזער† סעריעÆ †

2אָס† איז† דאָס† אַזוינס† אַ† נוסø † אַ† גע 2יסע† האַרטע† פֿרוכט† פֿון† אַ† בויםÆ † אַ† נוס† האָט† אַ† שאָלעכץ† † פֿון† דרויסן† און† פֿעטס† אינע2 י†יניק Ɔ לויט† די† לעצטע¨ † פּשוט≠פֿאָלקישע† קריטעריעס† † גייען† אין† דעם† אַרייַן† וועלטשענע Ø2 ע†לש ענע† Ø 2עלישע† † ניס¨ † מאַנדלען¨ † האָזענע† ניס Øהאָ† זניס Ø האָז†נניס Øהאָזלניס Øהאָזישע† ניס¨ † חזיר≠ני סלעך†¨ † קאַ†שטאַנען Øקאַשטאַנעס Øקאַשטע† נעס Øקעסטן ¨† פֿיסטאַשקעס¨ † קאַשוען¨ † פּעקאַנען Øפּ עקאַ††נניס ¨† בראַזילער† † ניס¨ † סאָסנע≠קערעלעך ¨† ערדניסלעך † Ø ארץ≠ישׂראל≠ ניס Øרבי≠ ניסלעך Øסטאַשקעס Ɔ לויט† די† וויסנשאַפֿטלעכע† קריטעריעס† זענען† ס+ רובֿ† „ניס † גאָר†קיין† ניס†נישט ¨† אָבער†דאָ† וועלן†מיר† גיין†מיט† דער†פּשוט פֿאָלקישער† באָטאַניקÆ ††

וואָס† שייך† די† 2ערטער† פֿאַר† ’נוס‘† אַליין† איז† די† מעשׂה† אַזאַ∫† פּונקט† ווי† ס+ ייִדישע†„נוס ¨ † וואַקסן† ס+ רובֿ† אייראָפּעיִשע† טערמינען† פֿון† אַן† אַלטן† שורש† 2אָס† קערט† זיך† אָן† מיטן† 2אָרט† ’קנעכל‘† —† אפֿשר† 2ייַל† סייַ† אַ† קנעכל¨ † סייַ† אַ† נוס† איז† האַרטÆ † פֿונעם† לאַטייַנישן† 2אָרט ¨nux† ¨† 2אַקסן† אַלע† ראָמאַנישע† 2ערטער∫† דאָס† פֿראַנ≠ צו†יזישע noix†¨ † דאָס† איטאַליענישעnoce† ¨† דאָס† ר†ומענישע † nuc㨠† דאָס† שפּאַנישע† nuez¨ † דאָס† פּאָ†רטוגאַלישע † Ænoz† פֿון† אַן† אַנדער† אָפּצ2 ייַג† פֿון†דעם† שורש†2 אַקסן†דאָס† ענגלישעnut† ¨† דאָס† דייַטשישעNu߆ ¨† דאָס† האָלענדישעnoot† ¨† דאָס† פֿלעמישעÆnot† †פֿונעם† לאַטייַנישןnux† †וואַקסט† אויך†דאָס† וואָרטnucleus† ’†יאָדער +Ɔ

אין† די† סלאַווישע† און† באַלטישע† לשונות† איז† דאָס† וואָרט† אין† גאַנצן† אַנדערש∫† רוסיש† orekh¨ †פּויליש orzech†¨ †טשעכיש ořech†¨ †ליט≠ ווישriešutys† † אאַז ווÆ † פֿון† וואַנעט† זיי† וואַקסן† ווייסט† מען† נישט†—† אפֿשר† פֿון† אַ† קאַווקאַזישן† † לשון†ווי ¨† אַ†שטייגער ¨† גרוזינישÆ †אויף† אַלטגרע≠ † קיש† karyon¨ † אויף† נייַגרעקיש† karydi¨ † וואָס† ביידע† ווערטער† קערן† זיך† אָן† מיטן† ייִדישן† וואָרט†„האַרט †—† נישט†קיין† וווּנדערÆ

כּדאַי† אויך† אָנצוּוו ייַזן¨ † אַז† כאָטש† ס+ ייִדי≠ שע†„נוס † וואַקסט†פֿון† דייַטשיש†—†אויף† מיטל הויכד ייַטשיש† האָט† מען† געשריבן† nu† †— איז† ייִדיש† אַנדערש† פֿון† דייַטשיש† לכל הפּחות¨ † אין† צוויי† פּרטים∫† אויף† דייַטשיש† Nuß die†¨ † נאָר† אויף† ייִדיש¨ † לויטן† שפּראַך אַטלאַס†—† אין† דרום† ©פּוילן ¨† דרום אוקראַיִנע® † און† אין† סאַמע† צפֿון† ©צפֿונדיקע† ליטע†און† לעטלאַנד® „†די† נוס ¨† אָבער† אין† מיטן† ©דרומדיקע† ליטע¨ † בעלאַרוס¨ † מיזרח פּוילן¨ † צפֿון אוקראַיִנע® † „דער† נוס ª† דייַטשיש† Nussbaum¨ †ייִדיש†„ נוסנבוים Æ

הייַנט† 2עלטשענע† ניס∫† לויט† דער† באָטאַ≠ ניק† זענען† וועלטשענע† ניס† קערעלעך† אין† אַ† פֿרוכט¨ † נישט† די† פֿרוכט† אַליין¨ † נאָר† דאָס† דאַרף† אונדז† נישט† שטערןÆ † דער† דאָזיקער† מין† הייסט† אויף† לאַטייַנישJuglans† ¨† אויף† ייִדיש†—†„נוסנ≠ בוים ª† ער† איז† אַ† טייל† פֿון† דער† משפּחהJug≠† landaceae† ’נוסנבוימיקע Æ‘† בייַ† שעכטערן† אין† דער† באָטאַנישער† טערמינאָלאָגיע† ווערן† אויס≠ גערעכנט† † זעקס† זגאַלן† walnut¨ † וואָס† בלויז† איינער†הייסט†„ וועלטשענער regia†—†Juglans† ’¸ וואָרט† נאָך† וואָרט˛ † מלכותדיקער† נוס‘ ¨† אויף† ענגלישwalnut† Persian†¨ †וואָס† ער†שטאַמט† פֿון† מיטל אַזיעÆ † אַ† צווייטער† זגאַל¨ † nig≠ Juglans† ra¨ † ’שוואַרצער† נוס‘ ¨† walnut black† eastern†¨ † שטאַמט† פֿון† צפֿון אַמעריקעª † אָבער† דער† נוס† וואָס†מע† קולטיווירט†אין† קאַליפֿאָרניע†און† וואָס† מע†עסט† ס+ רובֿ†איבער† דער†גאַנצער† וועלט†איז† דער†וועלטשענער ¨† נישט†דער† שוואַרצערÆ †נאָך† אַ† זגאַל†פֿון† דעם†מין† איזcinerea† Juglans†¨ ’†גראָער† נוס‘ ¨butternut† ª† ווייַטערע†קרובֿים† זענען†פֿ† ונעם† מיןCarya† †—† היקאָרי† און† פּעקאַנ© נוס® ¨† בי†ידע† אָפּשטאַמיקע†פֿון† צפֿון אַמעריקעÆ

2עלטשענע† ניס†זענען† באַקאַנט†אין† אייראָ≠ פּע† שוין† טויזנטער† יאָרןÆ † צוליב† זייער† פֿאָרעם† † האָבן†די† רוימער†געזען† אין†זיי† אַ†פֿאַרבינ≠ דונג† מיטן† מענטשלעכן† מוחÆ † בייַ† די† אַלטע† גרעקן† האָבן† זיי† געהייסן† basilikon karyon† ’מלכותד† יקער† נוס‘ ¨† אַזוי† ווי† אויף† לאַטייַנישª † אויף† רוסיש† הייסן† זיי† גאָר† orekh Ægretskii†† איצט†הערט† אַ†מעשׂה† פֿון†כּמעט† אַלע†אַ† נדערע† אייראָפּעיִשע†לשונות∫†

פֿאַראַן†אַן† אַלטער†גערמאַנישער† שורשwal† ¨† טייַטש† ’פֿרעמד Æ‘† פֿון† אים† וואַקסט† נישט† נאָר† דאָס†„2 עלטשענע†ניס “¨ †נאָר† אויך†דאָס† ענ†גל† ישע† walnut¨ †דאָס† דייַטשישעWalnu߆ ¨† דאָס†האָלענ≠ דישע† walnoot† און† דאָס† פֿלעמישע† walsche not¨ † אונטער† דער† השפּעה† פֿונעם† ל†אַטייַנישן† gallica Ænux†† אין† די† ראָמאַנישע† לשונות† זע≠ נען†די† טערמינען†פֿאַר†’ וועלטשענע†ניס‘† אידענ≠ טיש† מיט† די† ווערטער† פֿאַר† ’ניס‘† אַליין¨ † אָבער† אין† פֿראַ†נצויזיש† איז† דאָ† אַן† עלטערער† טע†רמין† gauloise noix†¨ † וואָס† וואַקסט¨ † פֿאַרשטייט† זיך¨ † אויך† פֿונעם† לאַטייַנישןÆ † אויך† אין† די† סל†אַוו† ישע† שפּראַכן† ©חוץ† רוסיש® † זענען† דאָ† אַנאַלאָג†ישע† טערמינען∫† טשעכיש† ořech vlašský¨ † פּו†יליש† włoski orzech†¨ † אוקראַיִנישvolos† +horikh Ækyi†† די†וואָס† קענען†פּויליש† דערקענען†דאָ† דאָס†וואָרט† włoski’† איטאַליענישÆ‘ †זענען† די†איט אַליענער††בייַ† די†פּאָליאַקן ¨† פֿון†עטימאָל אָגישן††קוקווינקל ¨†† פּשוט† ’פֿרעמדע Æ‘† דאָס†זעלבע† צו†הערן† וועגן†או† נגערישן olasz’† איטאַליענער‘ ¨Olaszország† ’†איטאַליע Æ‘

אָבער† דער† דאָזיקער† שורש† שפּאַרט† אָן† אַ סך† ווייַטער† ווי† איטאַליעÆ † די† אונגערן† רופֿן† די רומענערromán† ¨† אָבער†פֿאַראַן† אויך†אַן† ע†לטער וואָרט¨ † הייַנט† אַ† פּעיאָראַטיווס¨ Æoláh†† צו† דעם קער†זיך† אויך†אָן† דאָס†ענגלישע welsh†† ¨Wales ª דאָס† שפּאַנישעgallego† †¨ Galicia¨ † אַ† ראַיאָן† אין צפֿון מערבֿ שפּאַניעª † דאָס† פֿראַנצויזישע† ¨Gaule gaulois† †— דער† אַלטער† נאָמען† פֿונעם† פֿ†ונעם אַמאָליקן¨ †פֿון† קעלטן†באַזעצטן† פֿראַנקרייַךª †דאָס דייַטשישע† Welschland¨ † אַן† אַלטער† טע†רמין פֿאַר†די† ראָמאַנישע†לענדער† פֿראַנקרייַך¨ †שפּ אַניע†¨ פּאָרטוגאַל†און† איטאַליע†אין† איינעםª †דאָס† ייִדי≠ שע†„וואָלעכייַ †—† ענגלישWallachia† ¨ †דייַטשיש Walachei¨ † רומענישRomâneascㆠ† ’רו≠ מעניש† לאַנד‘†—† דער† דרומדיקער† ראַיאָן† פֿ†ונעם הייַ†נטיקן† רומעניע¨ † אַרייַנגערעכנט† ב†וק אַרעשט†Æ ©אַ† פּנים†איז† דער†נאָמען† פֿון†„או† נדזער †מיזרח אייראָפּעיִש† † גאַליציע†פֿון† אַן†אַ† נדער†אָפּשטאַם Æ®

באַקומט†זיך ¨† אַז†וועלטשענע† ניס¨ †די† סאַמע עלט†סטע† באַקאַנטע¨ †רופֿט† מען†ביז† הייַנט†’פֿרע≠ מדעÆ‘ †וועלן† זיי†אַ† מאָל†נאָך† ווערן†הי† ימישø

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.