סאָוועטיש ייִדישע שרייַבער או רעוואָלוציאָנערער מיסטיציז(

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - יואל מאַַטוועיעוו ©ניו יאָרק ®

איינע† אַ† פֿרוי¨ † וועלכע† האָט† געפֿירט† אַ† קלאַס† פֿון† ייִדיש† אין† אַ† רעפֿאָרם טעמפּל¨ † האָט† אַמאָל¨ † בעת† אַ† שמועס† מיט† מיר¨ † געטענהט¨ † אַז† די† ייִדן† אין† ראַטן פֿאַרבאַנד† האָבן† נישט† גע≠ קאָנט† געפֿינען† קיין† ייִדישע† ביכער† צו† לייענעןÆ † איך† האָב† געענטפֿערט¨ † אַז† נישט† בלויז† מע† האָט† געקאָנט† זיי† געפֿינען¨ † נאָר† ביזן† סאַמע† פֿאַנאַנדערפֿאַל† † פֿונעם† לאַנד† האָט† עקזיסטירט† אַ† רייַכע† און† אַנטוויקלטע† אייגענע† טראַדיציע† פֿון† סאָוועטישער† † ייִדישער† ליטעראַטורÆ † דער† מלוכיש געשטיצטער† זשורנאַל† „סאָוועטיש† היימלאַנד † † איז†געווען ¨† מעגלעך¨ †דער† בעסטער† אין†דער† וועלטÆ †דער† ראַטן פֿאַרבאַנד†איז† אויך† געווען† † דאָס†איינציקע† לאַנד†אין† דער†וועלט ¨† וווּ† די† ייִדישע† שרייַבער† האָבן† אָפֿיציעל† באַקומען† מל†וכישע† שׂכירותÆ

די† פֿרוי† האָט† מיר† נישט† געגלייבט† אַפֿילו¨ † ווען†איך† האָב†איר† געוויזן†עטלעכע† ביכער†אויף† ייִדיש¨ †אַרויסגעגעבן† אין†מאָסקווע† אין†די π∂∞†—± πΠ∞± ער†יאָרן Ɔ זי†האָט† זיך†אָבער† פֿאַרטראַכט†אויף† אַ† מינוט† און† געמאַכט† אַ† חידושדיקן† אויספֿיר∫† די† דאָזיקע† ביכער† מוזן† זייַן† אַ† רעזולטאַט† פֿון† עפּעס† אַ† קאָמוניסטישער† קאָנספּיראַציעÆ † די† סאָוועטישע† מלוכה† האָט† געוואָלט† ווייַזן† דעם† מערבֿ¨ † אַז† זי† רודפֿט† נישט† די† ייִדישע† קולטור¨ † און† צוליב† דעם† אַרויסגעגעבן† אַ† קליינע† צאָל† ייִדישע†ביכער† ספּעציעל†מיט† אַזאַ†ציל Æ

אונדזערע† לייענער† ווייסן¨ † אַז† דעם† ≥±טן† אויגוסט¨ πμ≤†± ¨† נאָך†אַ† פֿאַרמאַכטן†טריבונאַל ¨† זענען† אין† מאָסקווע† דערהרגעט† געוואָרן† די† פֿירנדיקע† סאָוועטישע†ייִדישע† שרייַבערÆ †סטאַלינס† רעגירונג† האָט† זיי† באַשולדיקט† אין† שפּיאָנאַזש¨ † פֿאַרראַט† און† אַנדערע† שווערע† פֿאַרברעכנסÆ † צי† דער† דאָזיקער† טרויעריק באַרימטער† געריכט פּראָצעס† איז†געווען† אַן†אַקט† פֿון†ברוטאַלן† אַנטיסעמיניזם¨ † צי†אַ† טייל†פֿון† סטאַלינס†אַלגעמיינער† פּאַראַנאָיע¨ † אַכזריות†און† טאָטאַליטאַריזםª †ווי† מע†זאָל† עס†נישט† דעפֿינירן¨ † האָט† דער† מאָרד† פֿון† דער† שרייַבער עליטע†פּאַראַליזירט† די†אַנטוויקלונג† פֿון†ייִדישער† קולטור†אינעם† ראַטן פֿאַרבאַנד†ביז† כרושטשאָווס† תּקופֿהÆ † ערשט† אין† די† π∂∞± ער† יאָרן¨ † האָט† די† רעגירונג†אונטער† דעם†דרוק† פֿון†די† אויסלענדישע† קאָמוניסטישע†פּאַרטייען ¨† מסכּים†געווען† צו†גרינדן† דעם†זשורנאַל†„ סאָוועטיש†היימלאַנד Æ

אין† דער† מערבֿדיקער† וועלט† זענען† פֿאַר≠ שפּרייט†אַ† צאָל†נעגאַטיווע† סטערעאָטיפּן†וועגן† דעם†גורל† פֿון†דער† ייִדישער†ליטעראַטור† אינעם† ראַטן פֿאַרבאַנדÆ † איין† טעות¨ † וואָס† איז† פֿאַר≠ שפּרייט† אַפֿילו† אין† די† ייִדישיסטישע† קרייַזן¨ † באַשטייט†אין† דעם¨ †אַז† לויט†זייער† דעה†איז† די† ייִדישע†ליטעראַטור† געווען†אינגאַנצן† אָפּגעריסן† פֿון†דער† ייִדישער†טראַדיציע ¨† שוין†אָפּגערעדט† פֿון† רעליגיעÆ † די† שרייַבער† זענען† דאָך† געווען† קאָמוניסטן¨ †און† דערצו†האָבן† זיי†געמוזט† שרייַבן† בלויז† דאָס¨ † וואָס† דער† מיליטאַנטיש אַטעיִס≠ טישער†רעזשים†† וואָלט†זיי† געלאָזטÆ

אינעם† ראַטן פֿאַרבאַנד† האָט† מען† טאַקע† גערודפֿט† רעליגיעÆ † דאָס† מיינט† אָבער† נישט¨ † אַז† זי† האָט† דאָרטן† אינגאַנצן† נישט† עקזיסטירטÆ † אין† געוויסע†ראַיאָנען† פֿונעם†ריזיקן† סאָוועטישן†לאַנד ¨† בפֿרט†אין† מאָלדאַוויע†און† הינטער†די† קאַרפּאַטן בערג¨ †זענען† אַ†טייל† ייִדן†דערצויגן† געוואָרן†פֿרום† אַפֿילו† נאָך† דער† מלחמהÆ † וואָס† שייך† רוחניות† אין† אַ† ברייטערן† זין¨ † האָט† די† סאָוועטישע† אינ≠ טעליגענץ† פֿון† אַלע† פֿעלקער† ברייט† באַטראַכט† טיפֿע†גייַסטיקע† ענינים¨ †און† אָפֿט†קאָמבינירט† זיי† מיט†סאָציאַליסטישע† געדאַנקען † Æ

הרבֿ† שמואל† אַלכּסנדראָוו¨ † אַ† סאָוועטישער† רבֿ† פֿון† באָברויסק¨ † וווּ† ער† האָט† געלעבט† ביז† דעם† נאַצי חורבן¨ † האָט† אַמאָל† געזאָגט¨ † אַז† הגם† די†סאָוועטישע† ייִדן†האָבן† פֿאַרלאָזט†די† מיצווה† פֿון†ברית מילה ¨† האָבן†זיי† אָפּגעהיט†זייער† ברית הלשון¨ † ווייַל† דאָס† עצם רעדן† אויף† ייִדיש† איז¨ † לויט†אַלכּסנדראָוון ¨† אויך†אַ† גרויסע†מיצווה Ɔ דער† דאָזיקער† געדאַנק† שטאַמט† פֿון† די† חסידישע† ספֿרים¨ † הגם† די† פֿריִערדיקע† מחברים† האָבן† גע≠ מיינט¨ † דער† עיקר¨ † דעם† טראַדיציאָנעלן† באַנוץ† פֿון†דער† ייִדישער†שפּראַך† בייַם†תּורה לערנען Æ

אַלכּסנדראָוו¨ †אַ† גראַדואַנט†פֿון† דער†באַרימטער† וואָלאָזשינער†ישיבֿה ¨† האָט†רעפּרעזענטירט† דעם† גייַסט†פֿון† יענער†תּקופֿה Ɔ פּאָליטיש†איז† ער†געווען† אַ† לינקער¨ † אַן† אַנאַרכיסט† מיט† מאַרקסיסטישע† עלעמענטןÆ † וואָס† שייַך† רוחניות¨ † האָט† ער† זיך† אינטערעסירט† מיט† רוסישער† און† דייַשטישער† פֿילאָסאָפֿיע¨ †ווי† אויך†מיט† בודיזםÆ

אַ† סך† רוסישע† אינטעליגענטן† אין† סטאַ≠ לינס† תּקופֿה† האָבן† געמישט† פֿאַרשיידענע† מע≠ טאַפֿיזישע† און† רעליגיעזע† סימבאָלן† מיט† זייער† ענטוזיאַזם† וועגן† דער† רעוואָלוציעÆ † למשל¨ † האָט† אַלעקסאַנדר† בלאָק¨ † אַ† גרויסער† רוסישער† פּאָעט סימבאָליסט¨ † אָנגעשריבן† אין† Ππ± †± אַ† פּאָעמע† מיטן† נאָמען† „צוועלף ¨ † אין† וועלכער† יעזוס† באַווייַזט† זיך† אין† אַ† קראַנץ† פֿון† ווייַסע† בלומען† צו† באַגריסן† די† רעוואָלוציע¨ † און† די† סאָלדאַטן† פֿון† דער† רויטער† אַרמיי† ווערן† פֿאַרגליכן† מיט† די† קריסטלעכע† אַפּאָסטאָלןÆ † די† השפּעה† פֿון† פֿאַרשיידענע† גייַסטיקע† געדאַנקען† איז† געווען† מערקווירדיק† אויך† במשך† פֿון† דער† גאַנצער† סאָוועטישער† תּקופֿהÆ † למשל¨ † אַנדריי†טאַרקאָווסקי ¨† דער†באַרימטער† רוסישער† רעזשיסאָר¨ † איז† געווען† אַ† שטיקל† חסיד† פֿונעם† עסטרייַכישן†מיסטיקער† רודאָלף†שטייַנער Æ

לאָמיר† זיך† אָבער† אומקערן† צו† אונדזערע† דערמאָרדעטע†פּאָעטן† און†שרייַבער Ɔ מיט†עטלעכע† חדשים† צוריק† האָט† פּראָפֿ+ † מיכאל† קרוטיקאָוו¨ † אונדזער† שטענדיקער† קאָרעספּאָנדענט¨ † דורכ≠ געפֿירט†אַ† סעריע†לעקציעס† אין†מאָסקווע† וועגן† דער† סאָוועטישער† ייִדישער† ליטעראַטור¨ † ווי† אַ† טייל† פֿונעם† בילדונג פּראָיעקט† „אשכּולות Æ † צווישן† אַנדערע† ענינים¨ † האָט† ער† דערמאָנט† מיסטישע† מאָטיוון† אין† די† ווערק† פֿון† דרייַ† דערמאָרדעטע† סאָוועטישע† ייִדישע† שרייַבער∫† דער†נסתּר ¨† דוד†בערגעלסאָן† און†משה† קולבאַקÆ

איינער†פֿון† די†בולטסטע† מיסטישע†מאָטיוון† טרעפֿט† זיך† אין† בערגעלסאָנס† ראָמאַן† „נאָך† אַלעמען Ɔ מירעלע† הורוויץ¨ † די† הויפּט העלדין† פֿונעם† ראָמאַן¨ † וועלכע† קאָן† נישט† געפֿינען† קיין† מנוחה† אינעם† טראַדיציאָנעלן† שטעטל לעבן¨ † קוקט† אַרויס† אויפֿן† רויטן† זון אויפֿגאַנגÆ † פֿונעם† פֿלאַמענדיקן†הימל† קוקט†אויף† איר†די† אַנדערע¨ † הימלישע† מירעלע¨ † וועלכע† רעפּרעזענטירט† די† „רויטע† שכינה ¨† וועלכע† אַנטפּלעקט† זיך† אין† דער†רעוואָלוציאָנערער†„ שׂרפֿה Æ

דער†דאָזיקער† סימבאָל†איז† אַ†גוטער †בייַשפּיל ¨† ווי† אַזוי† אַזאַ† גרויסער† שרייַבער סימבאָליסט¨ † ווי† בערגעלסאָן¨ † וועלכער† איז† אויפֿגעוואַקסן† אין† אַ† מיסטיש אָנגעלאָדענער† סבֿיבֿה† פֿון† די† בראַצלעווער†חסידים ¨† קאָן†שעפֿעריש† אויסדריקן† אַ† שלל† מיט† טיפֿע† גייַסטיקע† אידעעןÆ † אַזוי† ווי† עטלעכע†רבנים† פֿון†יענער †צייַט ¨† האָט†בערגעלסאָן† פֿאַרבונדן†די† סאָציאַליסטישע†רעוואָלוציע† מיט† דער†משיחישער† גאולהÆ

עס† קאָן† ז ייַן¨ † אַז† בערגעלסאָן† האָט† נישט† צופֿעליק† אויסגעקליבן† דעם† נאָמען† פֿון† ז ייַן† העלדין† —† מירעלעÆ † פֿאַר† געוויסע† קריסטלעך ג†עשטימטע† רוסן† אין† יענער† תּקופֿה† האָט† די† בתולה†מאַריע† אויך†רעפּרעזענטירט† די†„רעוואָ≠ לוציאָנערע† שכינה Ɔ יצחק נחמן† שטיי†נבערג ¨† אַ† רעוואָלוציאָנער סאָציאַליסט†און† אַ†פֿרומער† ייִד¨ † האָט† באַטראַכט† די† רעוואָלוציאָנערקע† מאַריאַ† ספּירידאָנאָוואַ† —† אויך† אַ† קרבן† פֿון† סטאַלינס† אַכזריות†—†ווי† אַ†גרויסע† צדיקתÆ †אין† די†סאָציאַל רעוואָלוציאָנערע†קרייַזן† האָט†מען† אָפֿט†פֿאַגליכן† ספּירידאָנאָוואַ†מיט† דער†קריסטלעכער† הייליקער† מאַריעÆ † ס+ איז† מעגלעך¨ † אַז† בערגעלסאָן† האָט† געוואָלט†מיט† זייַן†פּראָוואָקאַטיוון† אויסקלייַב†פֿון† דער†העלדינס† נאָמען†ווייַזן ¨† אַז†די† אַנטפּלעקונג† פֿון†דער†„ רעוואָלוציאָנערער†שכינה † וועט†אויך† אויסמעקן†די† קאָנפֿליקטן†צווישן† רעליגיעסÆ

פּינחס† כּהנאָוויטש¨ † וועלכער† איז† אויך† אויפֿגעוואַקסן† † אין† אַ† חסידישער† סבֿיבֿה¨ † האָט† אויסגעקליבן† † אַ† בפֿירוש מיסטישן† פּסעוודאָנים† —†„ דער† נסתּר Ɔ לויט† די† חסידישע† לעגענדעס¨ † זענען†די† נסתּרים¨ †באַהאַלטענע† צדיקים¨ †געווען† מוסטערן† פֿונעם† העכסטן† סאָציאַלן† יושר† און† דערהויבענעם† גייַסטÆ † דער† זעקסטער† ליובאַ≠ וויטשער† רבי¨ † יוסף יצחק† שניאורסאָן¨ † האָט† דערציילט¨ †אַז† איין†אַזאַ† נסתּר†האָט† געגרינדעט† דאָס†שטעטל† ליובאַוויטש¨ †ווי† אַ†מין† אוטאָפּישע† קאָמונע¨ †וווּ† ייִדן†און† נישט†ייִדן† האָבן†געלעבט† צוזאַמען†אין† ברידערלעכער†ליבשאַפֿט Æ

אין† ז ייַן† יונגט¨ † האָט† דער† נסתּר† געוואָלט† ווערן†„אַ† נייַער† בראַצלעווער† רבי †—† אַ† דער≠ ציילער† פֿון† סימבאָלישע† מעשׂיות¨ † וועלכע† זענען† מסוגל† צו† ברענגען† נענטער† די† גאולהÆ † דעם† נסתּרס† באַרימטער† ראָמאַן† „די† משפּחה† מאַשבער †איז† ממש†אָנגעפּאַקט† מיט†מיסטישע† טעמעס† פֿון† קבלה† און† חסידותÆ † אַזוי† ווי† בייַ† בערגעלסאָנען¨ † טראָגט† די† סאָציאַליסטישע† רעוואָלוציע† † פֿאַר† אים† אַ† משיחישן† באַדייַטÆ † אינעם† סאַמע† תּהום† פֿון† דער† דערנידעריקטער† אָרעמשאַפֿט¨ † אינעם† ייִדישן† שטעטל† באַהאַלטן† זיך† די† פֿינקעלעך† פֿון† דער† סאָציאַלער† גאולה¨ † פֿון†וועלכע† עס†צינדט† זיך†אָן† דאָס†פֿייַער† פֿונעם† רעוואָלוציאָנערן†בונט Æ

אין† פֿאַרגלייַך† מיט† דעם† נסתּרן† און† בער≠ געלסאָנען¨ †איז† משה†קולבאַק†—† אַן†אַנדער† קרבן† פֿון†סטאַלינס† רעזשים¨ †דערמאָרדעט† איןΣ† π≥†—†± געווען†אַ† ליטוואַק¨ †וועלכער† האָט†זיך† געלערנט† אין† דער† וואָלאָזשינער† ישיבֿהÆ † זייַנע† ווערק† זענען†אָבער† אויך†פֿול† מיט†קבלה ענינים Æ

נישט†געקוקט† אויף†דעם ¨† וואָס†זייַן† ראָמאַן† „משיח† בן† אפֿרים † טראָגט† אַ† משיחישן† נאָמען† און† איז† אָנגעלאָדן¨ † אַזוי† ווי† קולבאַקס† מער† באַקאַנטער†ראָמאַן†„ זעלמעניאַנער ¨† מיט†קבלה סימבאָליזם¨ † איז† עס† בעצם† אַ† פּעסימיסטישע† דערציילונג† וועגן† אַ† דורכגעפֿאַלענער† גאולהÆ † זייַן† פּראָזע† איז† געבויט† אויף† ספֿקות† און† אַב≠ סורד¨ †און† זייַן†באַציִונג† צו†דער† רעוואָלוציע†איז† אַמביוואַלענטÆ

אין†קולבאַקס† ראָמאַנען¨ †שפּילן† די†מיסטישע עלעמענטן† גיכער† אַן† עסטעטיש קינסטלערישע ראָלעÆ † אין† זייַן† פּאָעזיע† טרעט† ער† אָבער† אָפֿט אַרויס†ממש† ווי†אַ† מיסטיקער†—†ווי† מע†זעט† עס¨ למשל¨ †אינעם† ליד†„מנחה ∫ איך ה ב געשולדיקט יל, ניט וויסנדיק, , וו ס

איך טו. איצט וויל איך תּשו$ ה טון און אויסבעטן

ביסל רו, איצט וויל איך תּשו$ ה טון… די מנחה שעה איז נ ענט. עלנט ליגט די וועלט,

רל זן ון דער זון… ס/ איז בלוי און בלוי. עס שימערט נ ר אין דייַנע

צימערן בל סע דינע שייַן. ווען ס/ ע ענען זיך די טויערן ון הימל, ז ל דייַן

ווייכע ווייכע ה נט אין מייַנער זייַן. מיד ון אומקל רע געז נגען, ל מיר שפּינען די

נטפּלעקונגען ון אויבן, רייַנדרימלען און גלויבן, גלויבן, גלויבן…

ר זיך

ווי† פֿאַר† אַ† ראַדיקאַלן† מקובל¨ † אַנטפּלעקט זיך† די† שכינה† פֿאַר† קולבאַקן† אין† ליבע געפֿילן און†עראָטישע† באַציִונגען†מיט† אַ†פֿרוי Ɔ אין†זייַן אַנדער†ליד† מיטן†נאָמען†„ עס†טרעפֿט ¨ †דערהערט קולבאַק† דעם† פֿאַרבאָרגענעם† ניגון† פֿון† דער וועלט¨ † אין† וועלכן† עס† ווערט† אַנטפּלעקט† די טיפֿע† עלנט† פֿון† יעדן† מענטשÆ † ס+ זעט† אויס¨ † אַז אינעם†דאָזיקן† ליד†דריקט† דער†פּאָעט† אויס†זייַן באַנעמונג†פֿון† גלות השכינהÆ

מע†קאָן† זאָגן¨ †אַז† משה†קולבאַקס† גאולה†איז ¨ דער†עיקר ¨† אַן†אינערלעכע† און†אינדיווידועלע Ɔ אין פֿאַרגלייַך† מיט† בערגעלסאָנס† „רויטער† שכינה פֿון† רעוואָלוציע¨ † שטעקט† קולבאַקס† שכינה† אין די†פּערזענלעכע† דערפֿאַרונגען†פֿון† אַ†יחיד Æ

אַ†טייל† קריטיקער†פֿון† דער†סאָוועטיש ייִדי≠ שער† ליטעראַטור† טענהן¨ † אַז† סטאַלינס† קרבנות זענען†אַליין† געווען¨ †כּלומרשט ¨† שולדיק†אין† דעם¨ וואָס† זיי† האָבן† געטאַנצט† אויף† צוויי† אינגאַנצן היפּוכדיקע† חתונות¨ † פּרוּוונדיק† אָפּהיטן† דעם ייִדישן† גייַסט† אין† זייערע† ווערק† און¨ † אין† דער זעלבער†צייַט ¨† געשטיצט†די† רעוואָלוציעÆ

מע† קאָן† אָבער† זאָגן† פֿאַרקערט¨ † אַז† די ייִדישע†פּאָעטן† זענען†געווען† צו†ראַדיקאַל Ɔ נישט אומזיסט† האָט† סטאַלין† באַשולדיקט† די† ייִדישע אינטעליגענץ† אין† „אָנוואָרצלענדיקן† קאָ†סמאָ≠ פּאָליטיזם Ɔ הגם†די† אומגעקומענע†ייִדישע† שרייַ≠ בער†און† פּאָעטן†האָבן† כּסדר†גענוצט† ספּעציפֿיש ייִדישע† סימבאָלן¨ † האָבן† זיי† באַטראַכט† די אידעאַלן† פֿון† סאָציאַלער† גלייַכקייט† און† יושר אויף† אַ† וועלט ברייטן¨ † אוניווערסאַלן† פֿאַרנעםÆ להיפּוך¨ † איז† סטאַלינס† מלוכה† געווען† בעצם† אַ גילגול†פֿון† דער†צאַרישער† רוסישער†אימפּעריע מיט†איר† אַכזריות†און† נאַציאָנאַליזםÆ

נישט† די† ייִדישע† מחברים¨ † נאָר† סטאַלינס מלוכה† האָט† געטאַנצט† אויף† צוויי† חתונות¨ צווישן† פֿאָרמעלע† סאָציאַליסטישע† לאָזונגען און†פֿאַקטישן† אַכזריותדיקן†אימפּעריאַליזם Ɔ אין סטאַלינס†פֿאַלשן† פּסעוודאָ סאָציאַליזם†איז† נישט געווען†קיין† אָרט†פֿאַר† אידעאַליסטישע†טרוימען וועגן†דער† קאָסמישער†„רויטער† שכינה †אָדער פֿונקען† פֿון† דעם† רעוואָלוציע פֿייַער¨ † צעפֿלויגן איבער†דער† גאַנצער†וועלט Æ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.