„עס רעדט ביראָבידזשאַ “

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - סערגאָ בענגעלסדאָר ©מאָלדאָווע ®

ספּעציעל רן „ רווערטס“

אָט†די† דרייַ†ווערטער† אויף†ייִדיש† האָבן†זיך† מיר† אייַנגעקריצט† אין† זכּרון† פֿון† קינדווייַז† אָןÆ † דעמאָלט†איז† נאָך†נישט† געווען†קיין† טעלעוויזיע¨ † און† וועגן† דעם† וואָס† עס† קומט† פֿאָר† אין† לאַנד¨ † האָט†מען† זיך†דערוווּסט† אָדער†פֿון† די†צייַטונגען ¨† אָדער† פֿונעם† „שוואַרצן† טעלער“¨† ווי† מ‘האָט† גערופֿן† דעם† רעפּראָדוקטאָר¨ † וואָס† פֿלעגט† הענגען† אויף† דער† וואַנט† כּמעט† אין† יעדער† סאָוועטישער† † דירהÆ † מע† האָט† אים† קיין† מאָל† נישט†אוי סגעשלאָסן††און† ער†האָט† געגרילצט†אין† די†אויערן† פֿון†∂†אין† דער†פֿרי† ביז†≥±†אַ† זייגער† בייַ†נאַכט Æ

אין† יאָר† μπ¥ †± האָבן† קיין† ביראָבידזשאַן¨ † וווּ† איך† האָב† געוווינט† מיט† מייַנע† עלטערן¨ † אָנגעהויבן† אָנצוקומען† עשעלאָנען† מיט† ייִדישע† איבערוואַנדערער†פֿון† די†חרובֿ %געוואָרענע† בעת† דער†מלחמה† שטעט†און† שטעטלעך†אין† די†מערבֿ % ראַיאָנען†פֿונעם† סאָוועטן% פֿאַרבאַנדÆ †פֿריִער† האָט† מען†אַהין† געשיקט†פֿון† ביראָבידזשאַן†אָפֿיציעלע† הויכראַנגיקע† אַגיטאַטאָרן¨ † צו† ווערבירן† די† אָרטיקע† ייִדןÆ † די† צאָל† אייַנוווינער† אין† דער† ייִדישער† אויטאָנאָמער† געגנט† איז† דעמאָלט† שטאַרק†געשטיגן Ɔ ס‘רובֿ† פֿון†זיי† האָבן†גערעדט† ייִדיש¨ †זייַנען† כּמעט†אַלע† פּראָגראַמען†אויף† דעם† ראַדיאָ† טראַנסמיטירט† געוואָרן† אין† ייִדישÆ † ביז† הייַנט† קלינגט† מיר† אין† די† אויערן∫†„עס† רעדט† ביראָבידזשאַןÆ“

בכלל† איז† יענע† צייַט† געווען† אַ† פּאַראַ≠ דאָקסאַלע∫† פֿון† איין† זייַט¨ † האָט† אַרום% און% אַרום† געהערשט† דער† הונגער¨ † די† קלייטן† —† פּוסט¨ † יעדע† קלייניקייט† איז† אַ† מציאהª † פֿון† דער† אַנ≠ דערער†זייַט ¨† האָט†אין† ביראָבידזשאַן†געבליט† און† געצוויט† די† ייִדישע† קולטורÆ † ס‘האָט† געאַ†רבעט† דער† ייִדישער† מלוכישער† טעאַטער† אויף† קאַ≠ גאַנאָוויטשס†נאָמען ¨† וועלכער†פֿלעגט† אַרומפֿאָרן† מיט† פֿאָרשטעלונגען† איבערן† גאַנצן† לאַנדª † שאַפֿעריש† זייַנען† געווען† די† אָרטיקע† ייִדישע† שרייַבער¨ † ייִדיש† האָט† מען† גערעדט† אויף† די† גאַסן¨ † אין† די† שולן† און† קינדער% גערטנערÆ † איך† אַליין† האָב† אָנגעהויבן† גיין† אין† שול† אַרייַן† אין† 𥥆± און†ביזן† יאָרπ† 𥆱 האָב†איך† זיך†געלערנט† ייִדישÆ † דער† שטאָט† ביראָבידזשאַן† און† מייַנע† עלטערן† דאַרף† איך† זייַן† דאַנקבאַר† פֿאַרן† קענען†רעדן ¨† לייענען†און† שרייַבן†ייִדיש ייִדישÆ Æ

און† פּלוצים¨ † אין† ππ¥ †± קומט† ט פֿון פֿון† מאָסקווע† אַ† ספּעציעלע† קאָמיסיע† ע אין† אין שפּיץ† מיט† איינעם† אַ† שקיריאַטאָוו¨ טאָוו¨ † סעקרעטאַר† פֿונעם† צענטראַל% ל% קאָ≠ מיטעט¨ † און† אָרגאַניזירט† אין† ביראָ≠ יראָ≠ בידזשאַן†אַן† עכטן†פּאָגראָם Ɔ עס†ווערט† ערט אַרעסטירט† די† גאַנצע† פֿירערשאַפֿט† אַפֿט פֿון† דער† געגנט¨ † און† באַשולדיקט† † יקט אין†„בורזשואַזן† נאַציאָנאַליזם† מיטן† יטן פּרוּוו† אַרויסצוגיין† פֿון† סאָוועטן † טן% % פֿאַרבאַנד† און† זיך† אייַ†נשליסן† אין† ין די† פֿאַראייניקטע† שטאַטן† פֿון† ון אַמעריקעÆ“† די† רדיפֿות† האָבן† זיך† ך פֿאַרשפּרייט† אויף† די† שרייַבער† ר ©בתוכם† מייַן†מאַמע ¨† די†דיכטערין† ן ליובע† וואַסע† † רמאַן® ¨† אַקטיאָרן† און† אַ†נדערע† פֿאָ†רשטייער† פֿון† דער† אָ†רט† יקער† אינטעליגענץª † עס† איז† געשלאָסן† † געוואָרן† דער† ייִדישער† טעאַטער¨ † שולןª † פֿון† דער† ביבליאָטעק† אויף† שלום% עליכמס† ליכמס נאָמען† נאָמען האָט† מען† אַרויסגעפֿירט† אַלע† ייִדישע† יִדישע ביכער ביכער† און† זיי† פֿאַרברענטÆ † געלאָזט† האָט† מען† נאָר† די† צייַטונג† „ביר אָבידזשאַנער†† שטערן“¨† וווּ† מע† פֿלעגט† אויף† ייִדיש† פּובליקירן† די† אָפֿיציעלע† מאַטעריאַלן¨ †איבערגעדרוקט† פֿון†די† צענטראַלע† פּאַרטיייִשע†צייַטונגען Æ

נאָך† די† רעפּרעסיעס† האָבן† די† אייַנוווינער† אָנגעהויבן† אַנטלויפֿן† פֿון† ביראָבידזשאַן¨ † זיך† צעשפּרייט†און† צעזייט†איבער† די†רחבֿותן† פֿונעם† סאָוועטן% פֿאַרבאַנדÆ † שפּעטער† מיט† יאָרן† האָבן† די†פֿאַרבליבענע† רעשטלעך†ייִדן† עמיגרירט†קיין† ישׂראל† און† אַמעריקעÆ † פֿון† דעסטוועגן¨ † מיט†די† קנאַפּע† עטלעכע† טויזנט† ייִדישע† אייַנוווינער¨ † זעצט† ביראָבידזשאַן† ווייַטער† פֿאָר† צו† זייַן† אַ† צע†נטער† פֿון† ייִדישער† קולטור† אין† רוסלאַנדª † פֿאַ†רשטייט† זיך¨ † אַ† דאַנק† דער† שטיצע† פֿון† דער† מלוכה†און† די†ייִדישע† אָרגאַניזאַציעס†פֿון† אויס≠ לאַנדÆ

אַקעגן†וואָס† שרייַב†איך† דאָס†אַלץ ø† די†טעג† האָב† איך† באַקומען† פֿון† מייַן† קינדער% שטאָט† אַ† פּרעכטיקע† מתּנה†—† אַ† זאַמלבוך† פֿון† קורצע† דערציילונגען¨ † ס‘רובֿ† הומאָריסטישע¨ † וואָס† הייסט†„עס† רעדט†ביראָבידזשאַן ÆÆÆÆ“†אָנגעשריבן† זייַנען† די† דערציילונגען† אויף† רוסיש† מיט†

עלעמענטן עלעמענטן† פֿון פֿון† ייִדיש ייִדישª † און און† צום צום† ביכעלע ביכעלע† איז איז† צוגע≠ לייגט† אַ† קאָמפּאַקטל† מיט† די† אַלטע† ייִדישע† ראַדיאָ% פּראָגראַמעןÆ

די† זאַמלונג† איז† אינטערעסאַנט† צוליב† עטלעכע† סיבות∫† עס† איז† צונויפֿגעשטעלט† אויף† אַזאַ† אופֿן ¨† אַז† אין† יעדער† דערציילונג† ווערט† אַרומגעשפּילט†אַ† באַזונדער†ייִדיש† שפּריכווערטל ¨† וואָס†ווערט† אָנגעוויזן†אויף† ייִדיש†אינעם† קעפּל† פֿון†דער† דערציילונג Ɔ למשל∫†„מיר† זייַנען†קרובֿים† —† מייַן† זיידע† און† דייַן† זיידע† ליגן† אין† דער† ערד†ביידע Æ“† אַ†קלאַסישער† מוסטער†פֿון† ייִדישן† הומאָר† —† מע† לאַכט† מיט† יאַשטשערקעס Ɔ אין† דער†דערציילונג† גופֿא†ווערט† דערציילט†וועגן† אַ† ביראָבידזשאַנער†טאַנקיסט ¨† וועלכער†איז† אויפֿן† פֿראָנט† בלינד† געוואָרן† און† זיך† אומגעקערט† אַהיים¨ †וווּ† ער†האָט† געשפּילט†אויפֿן† אַקאָרדעאָן אין†דער† געזעלשאַפֿט†פֿאַר† בלינדעÆ

ווי†עס† ווייַזט†אָן† אין†זייַן† פֿאָרוואָרט†צום† ביכל וואַלערי† גורעוויטש¨ † דער† שטעלפֿאַרטרעטער בייַם†פֿאָרזיצער† פֿון†דער† געגנט¨ †איז†„ קיין†איין דערציילונג†אין† דער†זאַמלונג† נישט†צוגעטראַכט געוואָרןÆ † די† מחברים¨ † וואַלענטין† פּאַסמאַניק און† אַלכּסנדר† דראַפּקין¨ † זשורנאַליסטן† פֿון† דער אָרטיקער† צייַטונג¨ † האָבן† זיי† פֿאַרגעדענקט† פֿון זייערע† זייערע קינדער% יאָרןÆ † אייניקע† אויסדרוקן† אין ייִדיש†נוצן† ייִד זיי†אין† זייער†טאָג %טעגלעכער שפּראַךÆ †יאָ ¨† מיט†די† יאָרן†זייַנען† די הויפֿן¨ † וווּ† זיי† זייַנען† אויפֿגעוואַקסן¨ פֿרייַ† געוואָרן† פֿון† ייִדן¨ † אָבער† די פֿריילעכע†געשיכטעס† לעבן†ווייַטער Æ“

איך† אַליין† געדענק† ביז† הייַנט† אַ סך† פֿון† די† געשטאַלטן¨ † וואָס† ווערן געשילדערט† אין† דער† זאַמלונג∫† דער משוגענער† יאַשע¨ † וועלכער† האָט† גע≠ טראָגן† אַן† אָפּגעריבענעם† מיליטערישן מונדיר†מיט† אַ†היטל ¨† און†פֿלעגט† סאַלוטירן י יעדן† מיליטערישן† אויטאָª † די† צוויי אַ אַמאַטאָרישע†אַקטיאָרן† ליאָווע†גאָרעליק א און†סאַווע† סיריצקיª †דאָס† פּאָרפֿאָלק†חיה או און†מאַקס† עפּשטיין¨ †געוועזענע† אַקטיאָרן פֿו פֿונעם† ביראָבידזשאַנער† ייִדישן† מלוכה% טע טעאַטער¨ † וועלכע† האָבן† געשאַפֿן† אַן איי אייגענע†פּראָגראַם† פֿון†ייִדישע† לידערª †די צוויי†טענצער צוו ¨† איזיע†ציפּערמאַן† און†באָריע זילבערמאַןÆÆÆ זילב

נאַסטאַלגישע† געפֿילן† האָט† בייַ†מיר אַרוי אַרויסגערופֿן† † נישט† בלויז† דער† אינהאַלט פֿונעם† ביכל¨ † נאָר† אויך† די† שאַרפֿזיניקע¨ † גראָ≠ טעסק% געמאָלטע† צייכענונגען¨ † וואָס† באַגלייטן † יעדע† דערציילונג¨ † פֿונעם† קינסטלער† וולאַדיס≠ † לאַוו†צאַפּאַ Æ

און†צום† סוף¨ †ממש† עטלעכע†ווערטער† וועגן דעם† קאָמפּאַקטל¨ † וואָס† נעמט† אַרייַן† די† אינ≠ סצענירונג†פֿון† בוזי†מילערס† דערציילונג†„לייַב≠ לעכע†ברידער “¨ †די† פּאָעמע†פֿון† איציק†פֿעפֿער†„ אַ חתונה† אין† ביראָבידזשאַן“¨† געלייענט† פֿון† מייַן טאַטן¨ † משה† בענגעלסדאָרף¨ † און† דער† מאַמעס עטלעכע† לידער¨ † וועלכע† זי† לייענט† אַלייןÆ † און נאָך∫† די† ייִדישע† אַקטריסע† נאַדיע† כאַיִט† זינגט דאָס† שיינע†„ליד† וועגן† ביראָבידזשאַן“†—† אויף ייִדיש†און† עבֿריתÆ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.