זכרונות פֿו יודל מאַרק

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

(המשך ון ריעִרדיקן נומער)

עמנואל לאַסקער

איז† געקומען† קיין† ווילנע† דער† באַרימטער† † וועלטמייַסטער† פֿון† שאָך† עמנואל† לאַסקער¨ † און† ער† האָט† גע≠ שפּילט† גלייַכצייַטיק† מיט† עטלעכע† און† ∞≤† שפּילערסÆ † נאָר† דרייַ† האָבן† געמאַכט†מיט† אים†רעמי ¨† און†איך† בין† געווען†איינער† פֿון†די† דרייַÆ †פֿאַרשטייט† זיך¨ † אַז† דעמאָלט† האָב† איך† געחלומט† וועגן† דעם¨ † אַז† מייַן† צוקונפֿט† איז† אַ† שאָכשפּילער† און† אַז† איך† וועל† אויך† ווען† ניט† איז† ווערן† אַזוי† באַרימט† ווי† עמנואל†לאַסקער Æ

די ווילנער גימנאַזיע

אין†דער† שול†גופֿא† האָב†איך† גע≠ האַט†זייער† גוטע†שעהען† און†געהאַט† ניט†אַזעלכע† גוטעÆ †די† גוטע†איז† געווען† אין† פֿאַרבינדונג† מיט† העברעיִשÆ † מיר† האָבן†געלערנט† העברעיִש¨ †דאַכט† זיך¨ † דרייַ†מאָל† אַ†וואָך Ɔ מען†האָט† געלערנט† מער† פֿון† יוצא† וועגן† ווי† מען† האָט† עס† אין† דער† אמתן† געלערנטÆ † אָבער† ס2 איז† געווען† אַ† היפּש† ביסל† חבֿרה† וואָס† האָבן† געקענט† העברעיִש† פֿון† דער†היים Ɔ דער†לערער† פֿון†העברעיִש† האָט†געהייסן† פּינעסª †ער† איז†שפּעטער† געוואָרן† אַ† באַרימטער† לערער† אין† דער† גימנאַזיע† פֿון† תּל% אָבֿיבֿÆ † ער† איז† געקומען¨ † געוואָלט† וויסן¨ † וויפֿל† עס† קענען†די† תּלמידים¨ †האָט† ער†געהייסן† יעדן†איינעם† אָנשרייַבן†אַ† קאָמפּאָזיציעÆ † האָב† איך† אָנגעשריבן† אַ† קאָמפּאָזיציע† וואָס† האָט† געהייסן† „געגועים “† ©גע≠ גועים† הייסט† בענקענישª † קלאָר¨ † אַז† איך† בין† געווען† דורכגענומען† מיט† בע†נקענישן ®Æ † וואָס† איך† האָב† דאָרטן† געשריבן† † געדענק† איך† ניט¨ † נאָר† איך† ווייס¨ † אַז† דער† לערער† איז† געווען† גוואַ†לדיק† באַגייַסטערט∫† „דאָס† איז† קאָלאָסאַל“† † אאַז6 ווÆ

עס†זייַנען† געווען†אַ† פּאָר†לימודים ¨† וווּ† איך† בין† געווען† צוריקגעשטאַנען† פּשוט† דערפֿאַר¨ † ווייַל† בייַ† אונדז† אין† פּראָגימנאַזיע† האָט† מען† ווייניקער† געלערנט† ווי† אין† די† ייִנגערע† קלאַסן† פֿון† קאַגאַנס† גימנאַזיעÆ † איך† בין† געווען† אָפּגעשטאַנען† אין† פֿראַנצויזישª † טעאָרעטיש† † האָט† מען† אָנגעהויבן† לערנען† פֿראַנצויזיש† אין† צווייטן† לערניאָר¨ † הייסט† עס¨ † מען† האָט† שוין† געדאַרפֿט† האָבן† געלערנט† געהאַט† פֿראַנצויזיש† דרייַ† יאָרÆ † נאָר† בייַ† אונדז† אין† פּר†אָגימנאַזיע† האָט† מען† כּמעט† ניט† געלערנט † ¨† און† דאָס† ערשטע† יאָר† האָב† איך† ניט† געקענט† דעריאָגןÆ † צום† סוף† פֿון† דעם† ערשטן† יאָר† האָב† איך† געקראָגן† אַ† נאָך% עקזאַמען† אין† פֿראַנצויזיש† ©אַ† נאָך% עקזאַמען† הייסט¨ † מע† קריגט† אַ†≥† און† מע†דאַרף† נאָך†דעם† קומען†זיך† לערנען† אויסהאַלטן†אַן† עקזאַמען†איידער† מען† קומט† אַרייַן† אין† אַ† העכערן† † קלאַס® Ɔ אויך† אין† לאַטייַן† בין† איך† געווען† צוריקגעשטאַנעןª † לאַטייַן¨ † טעאָרע≠ † טיש¨ † האָט† מען† געדאַרפֿט† אָנהייבן† אין† דריטן† לערניאָר¨ † בין† איך† געווען† צוריקגעשטאַנען† אין† פֿאַרגלייַך† מיט† די†אַנדערע† תּלמידיםÆ †אין† די†אַנדערע† זאַכן¨ † אין† מאַטעמאַטיק¨ † כעמיע¨ † און† נאָך† אַזעלכע† זאַכן¨ † איז† מייַן† לערנען† געווען† גוט† און† פֿייַןÆ † איך† האָב† זיך† כּמעט†קיין† מאָל†ניט† געגרייט†צו† דער† היימאַרבעט¨ †ווייַל† מער% ווייניק†פֿלעג† איך† זיך† צוהערן† צו† די† לימודים¨ † און† געוויינטלעך†איז† דאָס†געווען† גענוגÆ

לוי אשכּול

עס† זייַנען† געווען† אַ† סך† אינטע≠ רעסאַנטע†און† וווילע†חבֿרה† צוזאַמען† מיט† מיר† צווישן† די Π†≥ %†¥∞ תּלמידיםÆ † ערשט†מיט† אַ†סך† יאָרן†שפּעטער†—† און† דאָס† איז† געווען† מיט† עטלעכע† יאָר† פֿריִער†—†האָב† איך†זיך† דערוווּסט ¨† אַז† דער†וואָס† איז†געווען† דער†פּרעמיער % מיניסטער† אין† ישׂראל ¨† אשכּול¨ † איז† געווען†מייַנער† אַ†חבֿר† אין†דעם† זעל≠ ביקן† קלאַס† גימנאַזיע Ɔ אשכּול† האָט† געהייסן† שקאָלניק Ɔ איך† געדענק† אַפֿילו¨ †וווּ† שקאָלניק†איז† געזעסן ¨† לעבן† וועמען† ער† איז† געזעסן ¨† ווי† ער† האָט† אויסגעזעןÆ †אָבער† קיין†נאָענטער† חבֿר† מיט† מיר† איז† ער† נישט† געווען Ɔ ס2 איז† געווען† כּמעט† ∞¥† חבֿרה ¨† מען† האָט† געהאַט†געוויסע† אייגענע†גרופּקעס Ɔ און† נאָר†צופֿעליק† האָב†איך† זיך†דערוווּסט ¨† אַז† דער† שקאָלניק ¨† וואָס† איז† געווען† אין† ווילנע† אין† איין† קלאַס† מיט† מיר ¨† איז†דאָס† דער†אשכּול ¨† דער†פּרעמיער % מיניסטער†פֿון† מדינת %ישׂראל Æ

נאָ גימנאַזיסט

עס†זייַנען† געווען†אַ† סך¨ †וואָס† איך† ווייס† וועגן† זייª † עטלעכע¨ † ווייס† איך¨ † אַז†זיי† זייַנען†געבליבן† לעבןÆ †עס† זייַנען† געווען†אַזעלכע† וואָס†זייַנען† שפּעטער† געוואָרן†דאָקטוירים† פֿון†מעדיצין Ɔ עס† איז†געווען† מייַנער†זייער† אַ†נאָענטער† חבֿר¨ †בראַמסאָן† האָט†ער† געהייסן¨ †וואָס† ער†איז† אונטער†די† נאַציס†געווען† דער† שעף†פֿון† דער†ייִדישער† פּאָליציי† ¸אין† קאָוונער† געטאָ˛ ¨† און† די† נאַציס† האָבן† שפּעטער†אים† און†זייַן† גאַנצע†משפּחה† דערהרגעטÆ † ¸מיט† דעם† בראַמסאָן˛ † האָב†איך† געהאַט†אויך† חבֿרשאַפֿט†און† פֿרייַנדשאַפֿט† דורך† מייַנע† סטודע†נטי≠ שע†יאָרן Ɔ דאָרט†איז† געווען†עמעצער† וואָס†האָט† געהייסן†יאָסעלע† קאָלאָדניÆ † דער† יאָסעלע† קאָלאָדני† איז† שפּעטער† געוואָרן† אין† פּוילן† אַ† זינגער¨ † וואָס† איז† אַרומגעפֿאָרן† מיט† פֿאָלקס% לידער† און† מיט† לידער† פֿון† ייִדישע† פּאָעטןÆ † כּלערליי† פֿאַרשיידענע† טיפּןÆ † איך† האָב†מיט† אַ†היפּשער† צאָל†פֿון† זיי†זיך† געחבֿרט¨ †און† מיט†אַזאַ† חבֿרה% מאַן†ווי† יאָסעלע† קאָלאָדני† אָדער† דער† בראַמ≠ סאָן† אָדער† ווידער† נאָך† אַנדערע† בין† איך†געווען† אַ†נאָענטער† חבֿרÆ

די לערערס

עס†האָט† זיך†אייַנגעשטעלט† מיט†אַ† געוויסער†צאָל† לערערס†מייַנע† אַ†גוטע† און† אַ† פֿרייַנדלעכע† באַציִונג ¨† למשל¨ † מיט†דעם† לערער†פֿון† געשיכטע ¨† וואָס† האָט† געלערנט† אַלגעמיינע† געשיכטע† מיט† אונדז Ɔ מיט† דעם† לערער† פֿון† דייַטש¨ † וואָס† איך† בין† געווען† איינער† פֿון†זייַנע† הויפּט†דייַטש %¸ תּלמדים˛ Ɔ און† שפּעטער†אין† די†עלטערע† קלאַסן†איז† געווען† מיט† דעם† לערער† פֿון† לאָגיק ¨† און† מיט† אַנדערע† לערערס Ɔ מיט† אַנ≠ דערע† לערערס† איז† געווען† סתּם† אַזאַ† ריין†דרויסנדיקע† באַציִונג Æ

ס2 זייַנען†געווען† פֿאַרשיידענע†קאָ≠ מישע†לערערס Ɔ דער†לערער† פֿון†כע≠ מיע† וואָס† מיר† האָבן† געהאַט ¨† למשל¨ † איז† געווען† זייער† אַ† צעטראָגענער ¨† אַ† צעפֿלויגענערÆ †ער† פֿלעגט†ניט† צוהערן† וואָס†מע† פֿלעגט†אים† זאָגן ¨† איך†ווייס† ניט†צוליב† וואָס Ɔ אפֿשר†איז† ער†געווען† אַ†קראַנקער ¨† אפֿשר†האָט† ער†בכלל† ניט† געהאַט† קיין† שום† אינטערעס† פֿאַרן† לערנעןÆ †ווייַל† איך†געדענק ¨† איין†מאָל† רופֿט†ער† אַרויס†מייַנעם† אַ†גוטן† חבֿר ¨† פּליסקיןÆ †ער† האָט†דעמאָלט† געלערנט† וועגן† דער† פֿאַרבינדונג CO†† אוןCO≤† און† וואָס† איז† טשאַד ¨† אַזעלכע† זאַכן Ɔ פֿרעגט† ער† און† יענער† הייבט† ניט† אָן† צו† וויסן ª† הייב† איך† אויף† די† האַנט Ɔ הייב†איך† אויף†די† האַנט ¨† מיינט†ער† אַז† איך† וויל† עס† זאָגן ª† ניין¨ † איך† וויל† ניט† זאָגן¨ †איך† גיב†נאָר† פֿאַר†אים† אַ†תּירוץ ¨† און† דער† תּירוץ† מייַנער† איז† געווען∫† † ער†איז† דאָך†נישט† קיין†היגער ¨† ווי†קען† ער†וויסן ø† און†דער† תּירוץ†איז† אָ†פּגע≠ גאַנגען†און† ער†האָט† דעם†צווייטן† ניט† געשטעלטÆ

איך† האָב† געהאַט† פֿאַרשיידענע† אַזעלכע†האַלבע† קאָנפֿליקטן†און† קאָנ≠ פֿליקטןÆ †איך† בין†איין† מאָל†געגאַנגען† אין† טעאַטער†—† שבת† פֿלעג† איך† גיין† אין† טעאַטער† —† בין† איך† געגאַנגען† אויף† אַ† פֿאָרשטעלונג† וואָס† מע† האָט† ניט† געטאָרט† גיין Ɔ ווי† נאָר† אַז† מע† האָט†געהאַט† צו†טאָן† מיט†אַ† סעקסישן† ענין† אָדער† ס 2איז† אַן† אָפּערעטע† מיט† גראָבע† ווערטער ¨† האָט† מען† ניט† גע≠ לאָזט† תּלמידים† גיין Ɔ שטיי† איך† אַזוי† אין† דער† ריי† צו† קריגן† אַ† בילעט ¨† זע† איך¨ †עס† קומט†אָן† מיט†זייַן† ווייַב†דער† דירעקטאָר† פֿון† דער† גימנאַזיע Ɔ גיי† איך† אַרויס† פֿון† דער† ריי ¨† איך† גריס† אים¨ †און† איך†גיי† אַוועק Ɔ אויף†מאָרגן† קומט† ער† אַרייַן† אין† קלאַס ¨† רופֿט† מיך† אַרויס † ¸און ˛† פֿרעגט∫†„פֿאַר† וואָס† זייַט† איר† נעכטן† נישט† געווען† אין† טעאַטער † ø†“זאָג† איך† אים∫† „איך† בין† נעכטן† נישט† געווען† דערפֿאַר ¨† ווייַל† די† פֿאָרשטעלונג† איז† פֿאַר† אונדז† שילער† געווען† אַ† פֿאַרווערטע Æ“„† אָ¨ †“זאָגט† ער ¨„† ניין°† דו† ביסט† ניט† געווען† אין† טעאַטער† דערפֿאַר ¨† ווייַל† איך† בין† צופֿעליק†געקומען† און†דו† האָסט†מיך† געזעןÆ“†זאָג† איך∫†„ניין ¨† עס†הייבט† זיך† ניט† אָן Ɔ אויב† עס† וואָלט† ניט† געווען† אַ† פֿאַרווערטע† פֿאָרשטעלונג ¨† וואָלט† איך† דאָך† זיך† ניט† דערשראָקן† פֿון† אייַך¨ † און† איך† וואָלט† דאָך† ניט† אַרויס† פֿון† דער† ריי Æ“† זאָגט† ער† מיר∫†„גוט ¨† וועסט† בלייַבן† אַ† שעה† נאָכן† לערנען† צו† באַטראַכטן ¨† פֿאַר† וואָס† דו† ביסט† נעכטן†ניט† געווען†אין† טעאַטער Æ“

די†דאָזיקע† חכמות†האָבן† מיך†גע≠ מאַכט¨ †אַזוי† צו†זאָגן ¨† פּאָפּולערÆ †שפּע≠ טערדיקע† יאָרן† בין† איך† געווען† דער† וואָס†פֿלעגט† שרייַבן†די† קאָמפּאָזיציעס† פֿאַר†די† תּלמידים Ɔ אין†די† שפּעטערדיקע† יאָרן†איז† געווען†אַ† לערער†פֿון† רוסיש ¨† פֿון† דער† רוסישער† ליטעראַטור ¨† וואָס† איז†געווען† אַ†רוס ¨† און†געווען† זייער†אַ† נאַרישער† מענטש Ɔ אין† זיבעטן† קלאַס† גימנאַזיע† האָט† ער† אונדז† אָפּגעגעבן† אויפֿצושרייַבן† אַ† קאָמפּאָזיציע† וועגן† לערמאָנטאָווÆ †האָב† איך†פֿאַר† עטלעכע† פֿון† מייַנע† חבֿרים† אָנגעשריבן† קאָמ≠ פּאָזיציעס † Ɔ קאָמפּאָזיציעס†פֿלעגט† מען† אַלע†מאָל† שרייַבן†ניט† פֿאַר†זיך† אַליין ¨† נאָר† פֿאַר† עטלעכע Ɔ מען† פֿלעגט† קיין† מאָל† עס† ניט† טאָן† אומזיסט† —† מע† פֿלעגט†ניט† קריגן ¨† חלילה¨ †געלט ¨† נאָר† „דיעלאָ“∫† מע† פֿלעגט† דאַרפֿן† מאָלן† געוויסע† קאַרטעס ¨† אָדער† מען† האָט† געלערנט† קאָסמאָגראַפֿיע ¨† מען† האָט† געדאַרפֿט† מאַכן ¨† לאָמיר† זאָגן ¨† צי†יכע≠ נונגען† ¸פֿון ˛† די†באַוועגונגען† פֿון†דער† לבֿנה† אַרום† דער† ערד Ɔ מען† האָט† גע≠ דאַרפֿט† אַזאַ† זאַך† ווי† מאַכן† פֿאַ†רשיי≠ דענע†טאַבעלעס Ɔ פֿלעגט†מען† מאַכן†אַ† טאַבעלע† פֿאַר† מיר† און† איך† פֿלעג† אַ† מאָל†שרייַבן† אַ†קאָמפּאָזיציע Æ

פֿאַר†דעם† לערער ¨† וועגן†לערמאָנ≠ טאָוון¨ † האָב† איך† אָנגעשריבן† אַ† קאָמ≠ פּאָזיציע†וואָס† האָט†געהייסן†„ אידעאַ≠ ליזם†לערמאָנטאָוואַ“†—† לערמאָנטאָווס† אידעאַליזם¨ †און† ס2 איז†געווען† אַ†קאָמ≠ פּאָזיציע¨ †אַ† גרויסע ¨† גראָבע†העפֿט† פֿון† כּמעט† הונדערט† זייַטן Ɔ די† אַנדערע† זייַנען† געווען† געוויינטלעך† צוויי† זייַטן¨ †דרייַ† זייַטן ¨† ווען†פֿיר† זייַטן†איז† אַ† גרויסע† קאָמפּאָזיציע Ɔ איך† בין† גע≠ ווען† זיכער∫† נו ¨† ער† וועט† אים† שוין† מוזן†אַווע† קשטעלן†אַ Æ솆 ווייַל†ער† האָט† מיך† ניט† אַזוי† שטאַרק† ליב† געהאַט ¨† איך†פֿלעג† פֿירן†מיט† אים†פֿאַרשיידענע† וויכּוחים¨ † ניט† מסכּים† זייַן† מיט† אים† אאַז6 ווÆ † געקראָגן† האָב† איך† בלויז† אַ† Æ≥† אויף† די† איבער π∞†† זייַטן† האָט† ער† געפֿונען† † עטלעכע† אָרטאָגראַפֿישע† גרייַזןÆ † פֿאַרשטייט† זיך ¨† אַז† נאָך† דעם ¨† האָט† ער† געפֿירט† מיט† אים† אַ† שטענ≠ דיקע†מלחמה ¨† אָבער†די† מלחמה†האָט† מיך† ניט† געאַרט Ɔ מיט† אַנדערע† לע≠ רערס†האָב† איך†קיין† שום†מלחמה† ניט† געפֿירטÆ †די† מערהייט†לערערס† זייַנען† געווען†גוטע† און†פֿייַנע Æ

ניט† קיין† גוטער† איז† געווען† דער† לערער† פֿון† דער† רוסישער† ליטעראַ≠ † טור† און† דער† לערער† פֿון† רוסישער† געשיכטע † Ɔ זיי† ביידע† האָבן† געמוזט† זייַן†רוסן ¨† זיי†האָבן† ניט†געטאָרט† זייַן† קיין†ייִדן †© אַלע†אַנדערע† זייַנען†געווען† ייִדן® Ɔ דער† לערער† פֿון† רוסישער† גע≠ שיכטע†פֿלעגט† קומען†זונטיק† שטענדיק† אַ† שיכּורער Ɔ און† מען† האָט† פֿריִער† געוווּסט¨ † אַז†≥% ≤† קינדער† לערנען† זיך† אויס† וואָס† מע† דאַרף† זאָגן† —† ס 2איז† ניט†געווען† וויכטיק†וועמען† ער†רופֿט† אויס¨ † ער† האָט† קיינעם† סייַ† ווי† נישט† געקאָנטÆ † ער† האָט† געקענט ¨† למשל¨ † אויסרופֿן † ¨† לאָמיר† זאָגן ¨† פּערגאַמענט† ©איך† רוף† אָן† נאָך† מייַנעם† אַ† חבֿר ®Æ † פּע†רגאַמענט† זיצט† אין† קלאַס ¨† אָבער† ענטפֿערן† † ענטפֿערט† בראַמסאָן ¨† ווייַל† ס2 איז†געווען† אָפּגערעדט ¨† אַז†ער† וועט† אַרויסקומען† מיט† דעם† ערשטן ¨† וועט† ענטפֿערן† בראַמסאָן ¨† דער† צווייטער† וועט† ענטפֿערן† דער ¨† דער† דריטער† וועט†ענטפֿערן† דער Ɔ אַזוי†האָבן† מיר†א† גאַנץ† יאָר† געלערנט† רוסישע† געשיכ≠ טע†בייַ† אים Æ

אָבער† די† איבעריקע† לערערס† זייַנען†געווען† זייער†פֿייַנע† און†גוטע Ɔ ספּעציעל† איז† געווען† זייער† גוט† דער† לערער†פֿון† פֿראַנצויזיש Ɔ ס2 איז†געווען† גוט† דער† לערער† פֿון† לאַטייַן ¨† און† די† לערערס†פֿון† מאַטעמאַטיק Ɔ ס2 איז† גע≠ גאַנגען† ניט† שלעכט Ɔ פֿאַר† וואָס ø† גאָר† צום†סוף ¨† ווי†ס 2איז† מיר†געגאַנגען† אין† לעצטן† קלאַס ¨† וועל† איך† שפּעטער† דע†רציילן Æ

טרי

איך† וועל† אָבער† איצט† גענויער† זיך†אָפּשטעלן† אויף†עפּעס ¨† וואָס†האָט† אין†גאַנצן† געביטן ¨† אַזוי†צו† זאָגן ¨† מייַן† וועלטבאַנעםÆ † פֿריִער¨ † דאָס† ערשטע† האַלבע†יאָר ¨† בין†איך† געקומען†אַ† היפּש† ביסל† אַ† צעטומלטער Ɔ ס2 איז† געווען† דאָס†ערשטע† מאָל†יום %כּיפּור ¨† בין†איך† מיט† עטלעכע† פֿון† מייַנע† חבֿרים† אין† דעם† יום %כּיפּורדיקן† טאָג† אַוועק† אין† אַ† טריפֿהנעם† רעסטאָראַן ¨† און† מיר† האָבן†דאָרטן† געגעסן†וווּרשטלעך† און† פֿאַרביסן†מיט† אייַזקרעם Ɔ געמאַכט†אַלע† מעגלעכע† טריפֿהנע† קאָמבינאַציעס† וואָס† קען† נאָר† זייַן Ɔ אָבער† דאָס† איז† געווען†נאָר† איין†מאָל Ɔ שפּעטער†האָב† איך† מער† קיין† מאָל† ניט† דורכגעלאָזן† קיין†תּענית Ɔ איין†מאָל† אין†מייַן† לעבן ¨† דאָס†איז† געווען†דעמאָלט Æ

די ווילנער אָרעמקייט

אָבער† דער† עיקר† וואָס† האָט† מיך† צעטומלט†איז† געווען ¨† ¸וואָס ˛† איך†האָב† זיך† אָנגעשטויסן† פּנים %אל %פּנים† מיט† יענער†אָרעמקייט† וואָס†איך† האָב†נישט געקאָנט† איידער† איך† בין† געקומען קיין† ווילנעÆ † אונדזער† שטעטל† איז געווען† אַ† שטעטל† אָן† אָרעמע% לייַטÆ ס2 איז† געווען† איין† אָרעמער† מענטש¨ וואָס†האָט† געמאַכט†שינדלען ¨† און†ער האָט†געהאַט† זייער†אַ† גרויסע†משפּחה און†מע† פֿלעגט†אים† דאַרפֿן†שטיצן Ɔ די איבעריקע†אָרעמע %לייַט† זייַנען†געווען די†וואָס† פֿלעגן†קומען† פֿון†דער† ווייַט¨ פֿון† דער† פֿרעמד¨ † גאַנצע† באַנדעס¨ ספּעציעל† זומער¨ † און† זיי† האָבן¨ † אַזוי צו† זאָגן¨ † מיך† נישט† אָנגערירטÆ † איך האָב† געוווּסט¨ † עס† קומט† אַן† אָרעמער מאַן¨ † מע† זעצט† אים† אַוועק¨ † מע† גיט אים† אַ† טעלער† זופּ¨ † מע† גיט† אים ברויט¨ † מע† גיט† אים† אַ† קליינע† מטבע און† געענדיקטÆ † איך† האָב† קיין† מאָל מיט†אַזאַ† אָרעמאַן¨ †דאַכט† זיך¨ †אין† מייַן לעבן†פֿריִער† ניט†געשמועסט Æ

נאָר† אָט† האָב† איך† געוווינט† אין ווילנע¨ †אויף† דער†זאַוואַלנע† גאַס¨ †אויפֿן פֿינפֿטן† עטאַזש¨ † וווּ† ס2 איז† געווען† אַ באַלקאָן¨ † און† ס2 איז† געווען† גענוג† צו זען†אָרעמקייט† פֿון†באַלקאָן ¨† ווען†מען איז†געשטאַנען †¸ און˛ †געקוקט† וואָס†טוט זיך†אונטן† אין†דער† גאַסÆ †אָבער† צווישן זאַוואַלנע† און† דייַטשער† גאַס† זייַנען געווען† יענע† באַרימטע† Σ† געסלעך¨ וואָס† נאָך† דעם† האָט† מען† פֿון† דעם געמאַכט†די† געטאָÆ †דאָס† זייַנען†געווען ייִדישע† געסלעך† פֿול† אָנגעפּאַקט¨ אָנגעפּראָפּט† מיט† אָרעמע† מענטשןª מיט† פֿרויען† וואָס† פֿלעגן† פֿאַרקויפֿן¨ איך†ווייס ¨† עטלעכע†רעטעכלעך ¨† אָדער עפּלÆ † אַזוי† ווי† ¸חיים ˛† גראַדעס† מאַמע איז† געוועןÆ † אָדער† סתּם† אָרעמע% לייַט וואָס†פֿלעגן† גיין†און† פֿאַרקויפֿן†חלוה Æ איך† האָב† ניט† ליב† געהאַט† חלוה† און איך†פֿלעג† קויפֿן¨ †איך† פֿלעג†ניט† וויסן וואָס†צו† טאָן†מיט† דער†חלוה Æ

שטעל† זיך† פֿאָר† אַזוי∫† ס2 איז האַרבסט†און† ס2 איז†שמוציק ¨† און†קינ≠ דער† לויפֿן† אַרום¨ † ייִנגערע¨ † עלטערע קינדער¨ † און† שטרעקן† פֿון† אַלע† זייַטן אויס†די† הענטÆ †און† עס†גייט† אַ†בחורל אין† אַ† מונדיר† ©מע† האָט† געטראָגן† אַ מונדיר® ¨† און† די† קנעפּ† זייַנען† געווען מעשענע† וואָס† האָבן† געגלאַנצט† ווי גאָלד¨ † מיט† גאָלדענע† קנעפּ† און† מיט אַזאַ†מין† מאָדנע†היטל† אַזאַÆ †אַן† אויס≠ געצאַצקעטער¨ † אויסגעפּוצטער¨ † אַ פֿאַ†רקנעפּלטער ¨† און† ער† גייט† איבער די† דאָזיקע† גאַסן¨ † און† פֿון† אַלע† זייַטן שטרעקן†זיך† די†הענט Ɔ גוט¨ †איך† האָב געהאַט†מיט† זיך†אַ† האַלבן†רובל ¨† אַפֿילו אַ†רובל† קליינגעלטÆ †אין† אַ†פּאָר† מינוט אַרום†איז† שוין†מיר† אַוועק†דאָס† קליינ≠ געלטª †מע† האָט†שוין† געקויפֿט†חלוה ¨ מע†האָט† שוין†געקויפֿט† אַן†עפּל ¨† אָדער די† פֿאַרפֿרוירענע† עפּעלעך¨ † וואָס† די ווייַבער†פֿלעגן† עס†רופֿן ¨† אַז†דאָס† איז אַ†פֿלעשעלע† ווייַןÆ †און† עס†קומען† סתּם אָרעמע% לייַט¨ †עלטערע ¨† ייִנגערע¨ †מיט אויסגעשטרעקטע† הענטÆ † מען† פֿאַלט אָן†פֿון† אַלע†זייַטן† אויף†אַזאַ† מין†אויס≠ געפּוצטן¨ †אויסגעצאַצקעטן† ייִנגלÆ

(המשך אין קומענדיקן נומער)

ד ס נייַע בוך שליסט אייַן די נ וועלע

און דערציילונגען, נגעשריבן אין די לעצטע עטלעכע י ר.

איז גר טעסקיש ווערק, ב חנט מיט הומ ר און מילדער ס טירע, וווּ איינער ייִד שלי מזל זוכט נ ך לץ ן רט אונטערן הימל, אייַנצוּוו רצלען ד רט זייַן נע ונדישן

גורל און ציִען ווייַטער דורות.

אין די ! ראייניקטע שט טן — 20$ , רייַנגערעכנט די פּ סט אין ישׂראל (ב שטעלט אוי ן טעל.: 517676403- , בעל ) — 80 ש ח

8200 889 212

400

יודל מ רק

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.