„היגס ב ז ן — נ ך 300 י ר ון עקספּערימענטן

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - (סוף ון זייַט 8(

דער† נוקלעאַרער† פֿיזיק† —† דערפֿאַר† מוז† זי† זייַן† סכּנותדיק Ɔ אמת† געזאָגט ¨† האָבן† די† וויסנשאַפֿטלער† אָנגעהויבן† שאַפֿן† טיילכל %אַקסעלעראַטאָרס† נאָך† מיט†∞∞≤† יאָר† צוריק Ɔ זיי† ווערן† אַלץ† גרעסער† און† שטאַרקער ¨† ממילא† אַלץ† מער† קאָמפּליצירט ¨† און† דערפֿאַר† דע†רמעגלעכן† זיי† צו† אָבסערווירן† טי≠ פֿערע† פּראָצעסן† אינעם† אויניווערס ª† דער† עצם %פּרינציפּ† פֿון† פֿאַרגיכערן† עלע†קטריש %אָנגעלאָדענע† טיילכלעך† בלייַבט†אָבער† דער†זעלבער Æ

אינעם† יאָר † μΣ∞ †± האָבן† די† וויס†נשאַפֿטלער† באַמערקט ¨† אַז† די† עלע†קטרישע† פֿונקען† קאָנען† זיך† פֿאַ†רשפּרייטן† לענגער†אין† אַן†אויסגע≠ שיטערטן† גאַז ¨† אין† פֿאַרגלייַך† מיט† דער† געוויינטלעכער† לופֿט ª† ווען† מע† זויגט† די† לופֿט† אַרויס† מיט† אַ† פּאָמפּ ¨† העלפֿט† עס† דעם† עלעקטרישן† כּוח† גרינגער† צו† פֿליִען Ɔ אינעם† יאָר Π†Π≥ ±¨ † האָט† דער† באַרימטער† בריטישער† פֿיזיקער† מייַקל† פֿאַראַדיי† באַמערקט ¨† אַז† אַ† מאָדנע† שייַן† אין† אַ† וואַקווּם % לאָמפּ†באַווייַזט† זיך†אויף† אַ†געוויסער† דיסטאַנץ† פֿונעם† קאַטאָד ¨† לעבן† דעם† נעגאַטיוון† עלעקטראָד Ɔ זייַן† לאָמפּ† האָט† פֿאַרגיכערט† די† עלעקטראָנען ¨† וועלכע† האָבן† זיך† צונויפֿגעשטויסן† מיט† די† אַטאָמען† און† געמאַכט† זיי† שייַנעןÆ † פֿאַראַדיי† האָט† אָבער† נאָך† נישט†פֿאַרשטאַנען† ווי†געהעריק ¨† וואָס† ס2 קומט†פֿאָר† אין†זייַן† מכשיר Æ

אין†די ΠΣ∞†± ער†יאָרן ¨† האָט†וויליאַם† קרוקס¨ †אַן† אַנדער†בריטישער† פֿיזיקער¨ † דערגרייכט† אַ† טיפֿערן† וואַקווּם† אין† אַ† לאָמפּ† און† באַמערקט¨ † אַז† דאָס† גלאָז† גופֿא¨ †אַנשטאָט† דעם†גאַז ¨† הייבט†אָן† צו† שייַנעןÆ † דזשאָזעף† דזשאָן† טאָמ†פּסאָן ¨† אויך†אַן† ענגלענדער¨ †האָט† אוי†סגעמאָסטן† די†מאַסע† פֿון†די† קאַטאָד% שטראַלן†און† אַנטדעקט† די† עלע†קטראָנען ª† ער† האָט† באַקומען† אַ† נאָבעל% פּריז† פֿאַר† זייַנע† ווערק†אין π∞∂†Æ±

זינט†טאָמפּסאָנס† אַנטדעקונג¨ †האָבן† די† פֿיזיקער† אָנגעהויבן† שאַפֿן† נייַע† וואַקווּם% מכשירים¨ † וואָס† דערמעגלעכן† צו†צעיאָגן† די†עלעקטראָנען† און†יאָנען† אַלץ†גיכער† און†גיכער Ɔ איןπ† π≤†± האָט†דער† אַמעריקאַנער†פֿיזיקער† ערנסט†לאָרענס† געשאַפֿן† דעם† ערשטן† ציקלאָטראָן† —† אַ† פּראָטאָ% טיפּ† פֿון† אַלע† גרויסע† הייַנטיקע† טיילכל% אַקסעלעראַטאָרס † ¨† אַרייַנגערעכנט†דעם† גרויסן†קאָלייַדער Ɔ אין†פֿאַרגלייַך† מיט†אַ† פּשוטן†וואַקווּם % לאָמפּ¨ †דרייען† זיך†די† טיילכלעך†אינעם† ציקלאָטראָן†אַרום† אַ†מאַגנעטישן† פֿעלד¨ † ביז† זיי† דערגרייכן† אַ† גרויסע† שנעל≠ קייטÆ † אינעם† „גרויסן† האַדראָן% קאָ≠ לייַדער- †ווערט† אויסגענוצט†אַ† סעריע† † פֿון† סינכראָטראָנען† —† מער† קאָמ≠ פּל†יצירטע† מכשירים¨ † וועלכע† דער≠ מעגלעכן†צו† צעיאָגן†די† טיילכלעך†מיט† אַ†סך† גרעסערער†ענערגיע Æ

פּשוטע† קליינע† אַקסעלעראַטאָרס† געפֿינען† זיך† אין† יעדן† אַלטן† נישט% פֿלאַכן† טעלעוויזאָר† און† אין† די† מי≠ קראָכוואַליע% אויוונסÆ † דער† מחבר† פֿון† די† שורות† האָט† אין† דער† יונגט† פֿאַר≠ וואַנדלט†געוויינטלעכע† לעמפּלעך†פֿון† אַ†געוויסן† מין ¨† וועלכע†האָבן† אַ†טיפֿן† וואַקווּם† אינעווייניק ¨† אין† עלעקטראָן % אַקסעלעראַטאָרס† און† קוואַלן† פֿון† רענטגען% שטראַלן†—† גאַנץ† פּאַסיק† צו† מאַכן†אַ† בילד ª† כּדי†דאָס† צו†דערגרייכן ¨† פֿאָדערט†זיך† בלויז†אַ† גענעראַטאָר†פֿון† אַ†הויכן† וואָלטאַזש ¨† איבער†∞≤†טויזנט† וואָלטÆ

נוקלעאַרע† עקספּערימענטן† פֿאָ≠ דערן† אָבער† מערקווירדיק† גרעסערע† מכשיריםÆ †דער† ערשטער†אַזאַ† מכשיר† איז† געשאַפֿן† געוואָרן† דורך† דזשאָן† קאַקראָפֿט† פֿון† ענגלאַנד ¨† און† ערנעסט† וואָלטאָן† פֿון† אירלאַנד ª† אינעם† יאָר† π≥≤†± האָבן† זיי† צום† ערשטן† מאָל† דורכגעפֿירט†אַ† קינסטלעכע†נוקלעאַרע† רעאַקציע† און† באַקומען† פֿאַר† דעם† שפּעטער†אַ† נאָבעל %פּריז Ɔ זייער† אַפּאַ≠ ראַט† איז† געווען† גענוג† פּשוט ª† אייני≠ קע† ענטוזיאַסטן† קאָנסטרויִרן† הייַנט† אַזעלכע† מכשירים† אין† אַמאַטאָרי≠ † שע† לאַבאָראַטאָריעס† און† אַפֿילו† אין† דער† היים Ɔ אַ† פּאָפּולערער† מין† פֿון† אַזעלכע† אַפּאַראַטן ¨† וואָס† הייסט† אַ† „פֿיוזאָר -¨ † דערמעגלעכט† צו† אָבסער≠ ווירן† אַ† רעלאַטיוו %קליינע† צאָל† טער≠ מאָנוקלעאַרע† † רעאַקציעס† אין† דייטע≠ ריום¨ † דער† שווערער† איזאָטאָפּ† פֿון† וואַסערשטאָףÆ

בקיצור¨ † קיין† פּרינציפּיעלער† חי≠ דוש† אין† דער† קאָנסטרוקציע† פֿונעם† גרויסן† קאָלייַדער† איז† נישטאָ Ɔ דער† עיקר% חידוש†באַשטייט† אין†דעם ¨† וואָס† דער†אַפּאַראַט† איז†גאָר† אַ†ריזיקער† און† קאָמפּליצירטער¨ † דערפֿאַר† צעיאָגט† ער† די† טיילכלעך† ביז† אַזאַ† ענערגיע ¨† וואָס† דערמעגלעכט† צו† אָבסערווירן† פּרינ≠ ציפּיעל% נייַע†פֿונדאַמענטאַלע† פּראָצעסן Æ

וואָס† שייך† געוויינטלעכע† נוק≠ לעאַרע† רעאַקציעס ¨† קאָנט† איר† זיי ¨† אין† פּרינציפּ ¨† אָבסערווירן† בייַ† זיך† אינעם†גאַראַזש ¨† אויב†איר† קויפֿט†אייַן†

דאָס† יאָר† וועט† דער†פֿעסטיוואַל†„ קלעז≠ קאַנאַדע † -† פֿאָרקומען† פֿונעם† ∞≥סטן† ביזן† ∂≥סטן† אויגוסט† אין† די† לאָרע† † נשאָנער† בערג¨ † אויף† צפֿון† פֿון† מאָנ≠ טרעאַלÆ † הייַנטיקס† יאָר† וועט† מען† האָבן† אַקטיוויטעטן† ספּעציעל† † פֿאַר† פּאָעטן¨ †צווישן† זיי∫†אַ† וואַ†רשטאַט† פֿאַר† פּאָעטן†—†„פּאָעטן† בייַ† דער† אַרבעט- † —† אָנגעפֿירט† פֿון† אַדינה† קאַראַסיק† † און† דזשייק† מאַרמערª † דן† קאַהן† וועט† אָנפֿירן† אַ† וואַרשטאַט† צו† שאַפֿן† נייַע† זינגלידער† אויף† ייִדיש† און† ענגלישª † אין† דזשעני† ראָמיינס† טע†אַטער %וואַר≠ שטאַט† וועט† מען† זיך† אָפּגעבן† מיט† פּאָעזיע† פֿון† דרום% אַמעריקעª † אין† קאָליע† באָראָדולינס† קלאַס† „באַגע≠ געניש† מיט† ייִדישער† פּאָעזיע- † וועט† מען†הערן† ייִדישע†פּאָעזיע Ɔ

נאָך†אַ† טעמע†בייַם†„ קלעזקאַנאַדע- † וועט†זייַן†„ קאַרניוואַל- †און† דער†טאַנץ % אַ†צאָל† גענוג% ביליקע†זאַכן† אויף†דער אינטערנעץ¨ † און† פֿאַרנעמט† זיך† מיטן בויען† אַ†„פֿיוזאָר -† אָדער† אַ† קליינעם ציקלאָטראָןÆ † זייַט† אָבער† פֿאָרזיכטיק און† געדענקט† וועגן† ראַדיאַציעª † ווי געזאָגט¨ †אַפֿילו† אַ†געוויינטלעך† לעמפּל קאָן† מען† פֿאַרוואַנדלען† מיט† אַ† ביסל חכמה†אין† אַ†רענטגען %אַפּאַראַט Æ לערער† סטיווען† ווייַנ≠ טרויב†וועט† לערנען†סייַ ייִדישע¨ † סייַ† לאַטייַן% אַמעריקאַנער† † טענץ†בייַ אַ†גרויסן† באַלÆ †דאָס† וועט אויך† זייַן† פֿאַרבונדן מיט† אַ† דריטער† טעמע פֿון† „קלעזקאַנאַדע -† — „די† ייִדן† אין† דרום% אַמעריקע- Ɔ עס וועלן† קומען† דער† לעקטאָר† אַבֿרהם ליכטנשטיין† פֿון† אַרגענטינע¨ † און† די זינגערין† יאַסינטאַ† און† די† מוזיקער לערנער†און† מאָגילעסטוÆ †אַ† ספּעציעלן טראָפּ†וועט† מען†אויך† לייגן†אויף† דער ייִדישער† געשיכטע† אין† מאָנטרעאַל∫ אַ† פֿאָטאָגראַפֿישע† אויסשטעלונג† פֿון דוד† קאַופֿמאַנס† בילדער† פֿון† די† מאָנ≠ טרעאַלער† סינאַגאָגעסª † אַ† ליטער † אַרי≠† שער†יום %טובֿ† לכּבֿוד†שׂרה† פֿערדמאַן% טאַובענס† בוך† וועגן† די† דאָזיקע ס†ינ אַגאָגעס†Æ

צו† באַקומען† נאָך† אינפֿאָרמאַציע וועגן†„קלעזקאַנאַדע -† גיט†אַ† קוועטש אויףØØklezkanadaÆorg†∫ http∫

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.