פֿפֿונע אייביק קוואַאַל∫ ראה

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

אין†דער† הייַנטיקער†פּרשה† איז†משה† רבינו† ממשיך†זייַנע† מוסר דרשות¨ †און† וואָרנט†די† ייִדן¨ † אַז† אויב† זיי† וועלן† אָפּהיטן† די† מיצוות¨ † וועלן† זיי† באַקומען† אַ† ברכהª † אָבער¨ † אויב† זיי† וועלן† זיך† נישט† צוהערן† צו† די† מיצוות¨ † וועלן† זיי¨ † חלילה¨ † פֿאַרשאָלטן† ווערןÆ † ווייַטער† ווערן† אין† דער† סדרה† דערמאָנט† אַ† גאַנצע† ריי† קאָ†נקר עטע†† מיצוותÆ

משה† האָט† אָנגעזאָגט† די† ייִדן† דורכצופֿירן† אַ†ספּעציעלן† סיבמאָלישן†ריטואַל ¨† ווען†זיי† גייען† אַריבער†דעם† ירדן†און† קומען†אַרייַן† קיין†ארץ כּנעןÆ † די† ייִדן¨ † לויט† משהס† אָנזאָג¨ † זאָלן† דער≠ קלערן† די† ברכות† אויפֿן† באַרג† גריזים† און† די† קללות†—†אויפֿן† באַרג†עיבֿל Æ

צוויי† מאָל† ווערט† אין† דער† הייַנטיקער† פּרשה† באַטאָנט†„לא† תּעשׂון† כּן† לה) † אלוקיכם% † —† „איר† זאָלט† נישט† טאָן† אַזוי† פֿאַר† אייַער† ג ט% Ɔ צום† ערשטן† מאָל¨ † וואָרנט† משה† רבינו¨ † אַז† די† ייִדן† טאָרן† נישט† ברענגען† די† קרבנות† פֿאַרן† אייבערשטן† וווּ† מע† וויל¨ † ווי† עס† האָבן† געטאָן† די† געצנדינערÆ † אַדרבה¨ † אַלע† ערטער¨ † וווּ† די† תּושבֿים† פֿון† ארץ כּנען† האָבן† געדינט† זייער† עבֿודה זרה¨ † מוזן† צעשטערט† ווערן¨ † צו≠ זאַמען† מיט† אַלע† געצנדינערישע† סימבאָלןÆ † להיפּוך¨ †מעגן† די†ייִדן† ברענגען†זייערע† קרבנות† פֿאַרן† באַשעפֿער† בלויז† אין† איין† ספּעציעל† † אויסגעקליבן†צענטראַליזירט† אָרט¨ †וווּ† עס†וועט† זיך† אַנטפּלעקן† די† הייליקע† שכינה¨ † און† בלויז† אויף†אַ† ספּעציפֿיש פֿאָרגעשריבענעם†אופֿן Æ

משה† רבינו† גיט† צו† ווייַטער¨ † אַז† אינעם† נייַעם† לאַנד† וועלן† די† ייִדן† נישט† האָבן† דאָס† רעכט† „צו† טאָן¨ † וואָס† יעדער† מיינט¨ † אַז† ס) איז† ריכטיק†אין† זייַנע†אויגן %Æ †רש 1י† דערקלערט¨ †אַז†

פֿון מÆ אַלקין

ספּעציעל רן „ רווערטס“ דער†דאָזיקער† פּסוק†מיינט† פֿרייַוויליקע†קרבנות ¨† נדרים† און† נדבֿות¨ † וועלכע† יעדער† ייִד† האָט† געקאָנט† ברענגען† אויף† אַ† צייַטווייַליקן† מזבח† במשך† פֿון† די† ערשטע† יאָרן† פֿונעם† באַזעצן† † זיך† אין† ארץ כּנעןÆ † שפּעטער† אָבער¨ † וועט† מען† מוזן†באַגרענעצן† די†עבֿודת הקרבנות† מיט†איין† צענטראַליזירט†אָרט Æ

אויב† אַזוי¨ † איז† דער† עצם געדאַנק† צו† די≠ נען† דעם† אייבערשטן† אויף† אַ† פּערזענלעכן† אופֿן† און† אין† אַ† פּערזענלעך† אָרט¨ † בעצם† נישט† שלעכטÆ † אַדרבה¨ † אַזוי† איז† געווען† דער† שטיי≠ גער†פֿון† עבֿודת השם†אין† די†ערשטע† יאָרן¨ †ווען† די† ייִדן† האָבן† זיך† באַזעצט† אין† ארץ ישׂראל¨ † הגם† שפּעטער† איז† אַזאַ† מין† עבֿודה† פֿאַ†רווערט† געוואָרןÆ † אויב† אַזוי¨ † פֿאַרוואָס† זשע† פֿאַ†רגלייַכט† די†תּורה† אַזאַ†פּערזענלעכן† דרך עבֿודה†מיט† דער† עבֿודה זרהÆ

ווייַטער† זאָגט† משה† רבינו† ווידער† אָן∫†„לא† תּעשׂה† כּן† לה) † אלוקי ך% † —† „דו† זאָלסט† נישט† אַזוי† טאָן† צו† דייַן† ג≠ט %¨ † ווייַל† די† פֿאַרדאָרבע≠ נע† תּושבֿים† פֿון† ארץ כּנען† האָבן† אַפֿילו† פֿאַר≠ ברענט† זייערע† אייגענע† קינדער† ווי† קרבנות† פֿאַר† עבֿודה זרהÆ † דער† רמב1 ם† און† אַ† צאָל† אַנ≠ דערע† † קלאַס†ישע† מפֿרשים† דערקלערן¨ † אַז† דער† אייבע†רשטער† האָט† געהייסן† ייִדן† צו† ברענגען† קרבנות¨ †כּדי† צו†מאַכן† די†גייַסטיקע† עבֿודה†פֿאַר≠ שטענדלעכער† † פֿאַר† די† אַמאָליקע† ייִדן¨ † ווייַל† די† אַ†נד ערע†† פֿעלקער† פֿלעגן† דעמאָלט† מקריבֿ† זייַן† חיות†פֿאַר† זייערע†אָפּגעטער Æ

די† ייִדישע† עבֿודת הקרבנות† איז† אָבער† געווען† † ב†אַגרענעצט† בלויז† מיט† איין† אָרטª † שפּעטער¨ † ווען† די† ייִדן† האָבן† אַנטוויקלט† אַ† מער† פֿילאָסאָפֿישן† צוגאַנג† צו† רוחניות¨ † זענען† די† קרבנות† באַזייַטיקט† גע≠ וואָרן† מיט† די† תּפֿילות¨ † ווי† אַ† ריין גייַסטיקע† עבֿודהÆ † לויט† אַזאַ† לאָגיק¨ † הגם† דער† חורבן בית המיקדש† איז† געווען† אַ† גרויסע† קאַ≠ טאַסטראָפֿע† פֿאַרן† ייִדישן† פֿאָלק¨ † איז† דער† ענין† פֿון† בוכשטעבלעכע† קרבנות† פֿאַ†רעלטערט† געוואָרן † Æ

הגם† די† פּערזענלעכע† עבֿודה† איז† בעצם† אַ† גוטע† זאַ ך¨ † און† יעדער† גייַסטיק אַנטוויקלטער† יחיד† דאַרף† אויסאַרבעטן† זייַן† אייגענע† מיינונג† און† טאָן¨ † וואָס† איז† ריכטיק† לויט† זייַנע† איבער≠ צייַגונגען¨ † איז† דער† עצם אופֿן† פֿון† עבֿודת הקרבנות† —† דאָס† פֿאַרגיסן† דאָס† בלוט† פֿון† בעלי חיים† ווי† אַן† אויפֿן† צו† דינען† דעם† באַשע≠ † פֿער†—† געווען† אַ† סכּנותדיקערÆ † ווי† עס† ווערט† דערקלערט† אין† דער† הייַנטיקער† פּרשה¨ † האָבן† די† אוראַ†לטע† פֿעלקער¨ † וועלכע† האָבן† אַמאָל† באַוווינט† † ארץ ישׂראל¨ † זיך† דערטראַכט† צו† דער† אוממ † אָראַלישער†† אידעע† צו† דערהרגענען† מענטשן¨ † אַרייַנגערעכנט† זייערע† אייגענע† קינ≠ דער¨ † ווי† „מתּנות %† פֿאַר† זייערע† געטערÆ † ווען† אומאָפּהע† † נגיקע† פּערזענלעכע† באַשלוסן† ווערן† אויסגעמישט† † מיט†בלוטפֿאַרגיסונג† לשם השם†—† אויב† אַפֿילו† מע† שעכט† בלויז† חיות†—† באַקומט† † זיך†אַ† סכּנותדיקע†קאָמבינאַציע Æ

בייַם†אָנהייב† פֿון†דער† פּרשה¨ †דערקלערט† די† תּורה∫†„ראה ¨† אנוכי† נותן† לפֿניכם† היום† הברכה† והקללה% † —† זעט¨ † איך† שטעל† פֿאַר† אייַך† הייַנט† די† ברכה† און† די† קללהÆ † רש1 י† דערקלערט¨ † אַז† דאָס†מיינט† דעם†קומענדיקן† סימבאָלישן†ריטואַל ¨† וואָס†די† ייִדן†האָבן† געזאָלט†דורכפֿירן† אויף†הר הגר†יזים† און† הר העיבֿלÆ † לויט† דעם† בוכשטעב≠ † לעכן†זין† פֿונעם†פּסוק ¨† מיינט†עס† אָבער¨ †אַז† משה† רבינו† האָט† גערופֿן† ייִדן† צו† זען† אויף† אַ† גראָדן† אויפֿן† די† ברכה¨ † וואָס† שטעקט† אין† די† מיצוות¨ † און†די† קללה¨ †וואָס† שטעקט†אין† די†קללות Æ

לכאורה¨ † איז† דאָס† אָבער† אַן† ענין¨ † וואָס† אַ† געוויינטלעכער† † מענטש† קאָן† נישט† זען† אַזוי† גרינגÆ † אין† דער† וועלט† זענען† פֿאַראַן† גענוג† בעלי עבֿירות¨ † וואָס† פֿירן† אַ† גוט† לעבן¨ † וואָס† זעט†אויס† געבענטשט † ª† און†גענוג† צדיקים¨ †וואָס† ליידן†כּסדר† און†ק אָנען††קוים† דורכמאַכן†אַ† טאָגÆ

דער† דינאָווער† רבי¨ † אַ† קלאַסישער† טיפֿער† חס†ידישער† דענקער¨ † האָט† אָפּגעטייַטשט† דעם† פּסוק†„לא† תּעשׂון†כּן† לה) †אלוקיכם %† אויף†גאָר† אַ† ראַדיקאַלן† † אופֿןÆ †דאָס† וואָרט†„לא %† מיינט†„ניין %† אָדער¨ † אינעם† ברייטערן† זין¨ † אַ† היפּוכדיקע† זאַך¨ † וואָס†שטימט† נישט†מיט† די†אָנגענומענע† כּלליםª † דאָס† וואָרט†„כּן %† מיינט†„יאָ %† אָדער† אַ† קלאָר באַשטימטן† עניןÆ † לויט† דעם† דינאָווער† † רבין¨ † טרעפֿן† זיך† אַמאָל† צייַטן¨ † ווען† מע† מוז† צ†ומאָל† טאָן† אַן† עבֿירה† לשם שמים¨ † פֿאַרוואַנדלע†נדיק† זי†אין† אַ†מיצווה Ɔ ווען†מע† טוט†עפּעס† אי†נגאַנצן לשם שמים¨ †ווערט† אַ†„לא %¨ †אַ† פֿאַ†רבאָט ענע††זאַך ¨ פֿאַרוואַנדלט† אין† אַ†„כּן %†—† אַ† פּאָזיט†יווער† דרך אין†עבֿודת השם Æ

למשל¨ † ווען† אליהו† הנבֿיא† האָט† געבראַכט אַ† קרבן† אויפֿן† באַרג† כּרמל¨ † האָט† ער† עס† גע≠ טאָן¨ † כּדי† מבֿטל† צו† זייַן† דעם† קולט† פֿונעם† אָפּ≠ גאָט† בעל¨ † וועלכן† עס† האָט† געדינט† דער† זינדי≠ קער†ייִדישער† מלך†אַחאבֿ† און†זייַן† ווייַב¨ †איזבֿל ¨ וועלכע† האָט† אומגעבראַכט† אַ† סך† ייִדישע נבֿיאיםª † די† בייזע† קיניגן† איז† געווען† נישט† צו≠ פֿרידן†מיט† דעם¨ †וואָס† זיי†האָבן† פֿאַרטיידיקט†די רעכט†פֿון† פּשוטע†מענטשן† און†געשטערט† דער קיניגלעכער† משפּחה† אייַנצושטעלן† אַ† שטאַר≠ קע† צענטראַליזירטע† מאָנאַרכיעÆ † למשל¨ † איזבֿל האָט† דערהרגעט¨ † דורך† אַ† געפֿעלשטן† מישפּט פּראָצעס¨ † אַ† פֿאַרמער† מיטן† נאָמען† נבֿות¨ † וועל≠ כער† האָט† זיך† אָפּגעזאָגט† צו† פֿאַרקויפֿן† זייַן ווייַנגאָרטן†דעם† קיניג†אַחאבֿ Æ

כּדי† אונטערצורייַסן† אַחאבֿס† און† איזבֿלס מאַכט¨ † האָט† אליהו† הנבֿיא† געמוזט† ברענגען† אַ קרבן† מחוץ† דעם† בית המיקדש† —† אין† זעלבן ראַיאָן¨ †וווּ† עס†האָט† זיך†פֿאַרשפּרייט† דער†קולט פֿון† בעלÆ † דער† אייבערשטער† האָט† אָנגענ†ומען זייַן† קרבןª † ס) איז† געקומען† אַ† פֿייַער† פֿון† הימל¨ און†עס† האָט†אָנגעהויבן† רעגענען†נאָך† אַ†שטאַר≠ קער†טריקעניש Ɔ בשעת מעשׂה¨ †האָט† אליהו†גע≠ הייסן†זייַנע† געהילפֿן†צו† דערהרגענען†די† פֿאַ†לשע נבֿיאים† פֿון† בעל¨ † וועלכע† האָבן† געטראָגן† דאָס אַחריות† פֿאַר† דעם† אומיושר† און† רציחה† אינעם לאַנדÆ

על פּי הלכה¨ † האָט† אליהו† נישט† געטאָרט ברענגען† אַ† קרבן† אויפֿן† הר כּרמלÆ † כּדי† אָפּ≠ צושוואַכן† די† מאַכט† פֿונעם† בייזן† קיניג† און† צו מבֿטל†זייַן† די†עבֿודה זרה ¨† האָט†ער† געמוזט¨ †פּאַ≠ ראַדאָקסיש¨ †אויסנוצן† קעגן†די† געצנדינער†זייע≠ רע† אייגענע† מיטלען†—† אינגאַנצן† לשם שמים¨ צוליב† דעם† סאָציאַלן† יושר†—† און† פֿאַרוואַנדלט זיי†אין† אַ†מיצווה Æ

ווען† דער† גייַסטיקער† ברען† פֿון† עבֿודת השם† שטימט† מיטן† קאַמף† פֿאַר† סאָציאַלן† יושר —† צומאָל†אַפֿילו† אויף†אַ† פּאַראַדאָקסישן†אופֿן ¨† ווי אין† דער† מעשׂה† מיט† אליהו† הנבֿיא†—† קאָן† מען טאַקע†זען† קלאָר¨ †ווי† משה†רבינו† האָט†באַטאָנט ¨ אַז† די† מיצוות† און† מעשׂים טובֿים† ברענגען† אַ ברכהÆ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.