יÆ לÆ פּר' ¨ ערנעסט העמענגוועי או ÆÆÆ געפֿילטע פֿיש

Forward (Yiddish Edition) - - קהילה לעב דאָאָ או דאָאָרט -

משה לעמסטער ספּעציעל רן „ רווערטס“ וו סהערט מעןאין ים?— מעכ פּט יש!

( לקסווערטל)

וועט† איר† זאָגן∫† „שטראַם גראַם “¨ † „נישט† געשטויגן†און† נישט†געפֿלויגן “¨ „†עס† הייבט†זיך† ניט† אָן† און† עס† לאָזט† זיך† ניט† אויס“¨† „ס 2אַראַ† שייַכות∫† אונדזער† פּרץ¨ † זייער† העמינגוועי† און† פֿישÆÆÆ“† נאָר† לאָמיר† ניט† כאַפּן† קיין† פֿיש† פֿאַר† דער†נעץ Æ

אין† איינער† פֿון† אונדזערע† פֿאָלקלאָר עקס≠ פּעדיציעס† האָבן† מיר† זיך† פֿאַרהאַלטן† אויף† אַ† ווייַלע† אין† דעם† אוקראַיִנישן† שטעטל† בו≠ טשאַטשÆ †הייַנט† וווינען†שוין† דאָ†ניט† קיין†ייִדן Ɔ אַ† מאָל† איז† דאָס† געווען† אַ† ייִדיש† שטעטלÆ † דאָ† איז† געבוירן† † געוואָרן† דער† ייִדיש העברעיִשער† שרייַבער † ¨† דער† געווינער† פֿונעם† נאָבעל פּרייַז¨ † ש י†עגנון Ɔ ער†האָט† אַ†דערציילונג†„ מזל†דגים“† —† דאָס† מזל† פֿון† פֿיש¨ † וווּ† דער† שרייַבער† דער≠ מאָנט†וועגן† אַ†באַוווּסטן† היסטאָרישן†פֿאַקט∫† די† פֿישער†פֿונעם† שטעטל†האָבן† זיך†צונויפֿג ערעדט†† צו†העכערן† די†פּרייַזן† אויף†פֿיש Ɔ די†אָרט† יקע†ייִדן† באַשליסן† צו† בויקאָטירן† די† פֿישהענדלער † Ɔ דער† שטעטלדיקער†רבֿ† האָט†צייַטווייַליק† באַפֿרייַט† † די† ייִדן† פֿון† דער† פֿליכט† צו† עסן† פֿישÆ † זיך† האַלטן† בייַ†דער† פֿליכט†איז† אָנגעקומען†ניט† גרינג¨ †ווייַל† מיר†ווייסן† דאָך¨ †אַז† אַ†ייִד† דאַרף†עסן† פֿיש†לכּבֿוד† שבת¨ †פֿאַרן† פֿאַסטן†יום כיפּור† און†נאָך† און†נאָך Ɔ געפֿילטע†פֿיש† איז†געוואָרן† אַ†סימבאָל† פֿון†דער† ייִדישער† נאַציאָנאַלער† קיך† און† פֿונעם† ייִדישן† שטייגערÆ †נאָר† די†באַפֿעלקערונג† פֿון†ב† וטשאַטש† האָט†אויסגעהאַלטן† און†די† פֿישהענדלער† † האָבן† געמוזט†זיך† אונטערגעבןÆÆÆ

אַפֿילו†אויף† יענער†וועלט† וועלן†די† צדיקים† עסן†דאָס† פֿלייש†פֿונעם† לעגענדאַרן†פֿיש† לוויתןÆ

אין† יצחק† באַשעוויס זינגערס† אַ† דע†רציי≠ לונג† האָט† מען† אייַנגערעדט† אַ† דערוואַקסלינג† † פֿון†אַ† רעליגיעזער†משפּחה ¨† אַז†ער† איז†שוין† גע≠ שטאָרבן†און† געפֿינט†זיך† אין†גן עדן Ɔ אויב†אַזוי ¨† האָט† דאָס† בחורל† געפֿאָדערט† פֿאַר† זיך¨ † בייַ† די† לייַט†וואָס† האָבן†אים† באַדינט¨ †זיי† זאָלן†ברע† נגען† אַ†שטיקל† פֿלייש†פֿון† דעם†פֿיש† לוויתןÆÆÆ

בקיצור¨ †אי† אויף†דער† וועלט¨ †אי† אויף†יענער† וועלט† קאָנען† די† ייִדן† זיך† ניט† באַגיין† אָן† פֿישÆ † און†די† פֿיש†פֿאַלן ¨† נעבעך¨ †אַ† קרבן†פֿון† דער†דאָזי≠ קער† ליבעÆ † ווי† האָט† געזאָגט† יצחק† באַש†עוויס∫† „די† נעץ†איז† פֿאַרשפּרייט¨ †—†דער† קרבן†גרייט Æ“† פֿאַרשטייט† זיך¨ † אַז† קיינעם† אינטערעסירט† † ניט† וואָס† „טראַכטן“† דערבייַ† די† פֿיש† אַליין† וועגן† זייער†ביטערן† גורלÆ

בייַ† צבֿי† אייַזנמאַן† איז† דאָ† אַ† דערציילונג† „געפֿילטע† פֿיש“¨† וווּ† דער† מחבר† פּרוּווט† צו† פֿאַרטיידיקן†די† פֿישÆ †די† מעשׂה†ווערט† דערציילט† אין†נאָמען† פֿון†אַ† פֿיש∫†

—† כ2 האָב† געחלומט¨ † אַז† איידער† כ 2בין† גע≠ וואָרן† „געפֿילטע† פֿיש“¨† בין† איך† געווען† סתּם† אַ† פֿישÆÆÆ † קיינער† פֿון† זיי¨ † פֿון† די† מענטשן¨ † קאָן† אָבער† ניט† אָנען¨ † ניט† וויסן¨ † וואָס† איך† האָב† גע≠ טראַכט¨ †וואָס† איך†האָב† געפֿילט†אין† די†לע† צטע† מינוטן¨ †דעם† פּחד†און† דעם†שוידער† איידער†עס† איז† פֿון† מיר† געוואָרן† אַזעלכע† פֿעפֿערדיק זיסע† „געפֿילטע† פֿישÆÆÆ“

בכלל¨ † אין† דער† ייִדישער† ליטעראַטור¨ † ווען† אין† אַ† דערציילונג† גייט† די† רייד† וועגן† פֿיש¨ † מוז†מען† כּמעט†תּמיד† די†דאָזיקע† פֿיש¨ †אויפֿעסן Ɔ איבערפֿראַזירנדיק† טשעכאָוון¨ † וואָלט† איך† גע≠ זאָגט∫† אויב† אין† דעם† ערשטן† אַקט† פֿון† אַ† ייִדי≠ שער† פּיעסע† כאַפּט† מען† פֿיש¨ † איז† אין† דעם† לעצטן†אַקט† עסט†מען† געפֿילטע†פֿיש Ɔ†

בייַ†י Ɔ לÆ †פּרץ† איז†דאָ† אַ†דערציילונג†„ ניסים† אויפֿן† יםÆ“† דער† העלד† פֿון† דער† מעשׂה† איז† אַ† ייִדישער† פֿישער† —† סאַטיע† —† וועלכער† האָט† זייער† ווייניק† געוווּסט† וועגן† ייִדישקייט¨ † און† „נישט† געקאָנט†אַפֿילו† קיין†שמע† ישׂראל†מתפּלל† זייַןÆÆÆ †“ווי† בייַ† אַ† סך† פֿון† אונדז¨ † איז† אין† דעם† פֿ†ישערס† משפּחה† געווען† נאָר† איין† ייִד†ישער† מינהג†—†יום כּיפּור Ɔ ערבֿ†יום כּיפּור† אין†דער† פֿרי† פֿלעגט† ער† אויסקלייַבן† דעם† גרעסטן† פֿיש¨ † און† די†גאַנצע† משפּחה†איז† געגאַנגען†מיטן† פֿיש†אין† שטאָט† אַרייַן¨ † און† אָפּגעגעבן† אים† דעם† קהלשן† שוחט¨ † בייַ† וועלכן† מע† פֿלעגט† פֿאַ†רפֿאַסטן† און† עסן† נאָכן† תּעניתÆ † בייַ† סאַטיען† איז† אַ† מינהג† געווען† יום כּיפּור† צו† הערן† כאָר† און† אָרגל† אין† דער†שטאָטישער† שילÆ †די† מעשׂה†קומט† פֿאָר†אין† האָלאַנדÆ † דאָס† אַלץ† איז† געווען† דער† איי†נצ† יקער† פֿאָדעם¨ †וואָס† האָט†פֿאַרבונדן† דעם†פֿ† ישער†מיט† כּלל ישׂראלÆ

איין† מאָל¨ † ערבֿ† יום כּיפּור¨ † האָט† סאַטיע† געלאָזט† זיך† שווימען† מיט† זייַן† שיפֿל† אויף† צו† טאָן†אַ† מיצווהª †כאַפּן† פֿיש†אויף† יום כּיפּורÆ †נאָר† קיין†איין† פֿיש†האָט† זייַן†נעץ† ניט†אַרייַנג עצויגן†Æ † אויפֿן† ים† האָט† זיך† אויפֿגעהויבן† אַ† הוראַגאַן † ¨† אַ† שטורעםÆÆÆ † פּלוצעם† דערזעט† סאַטיע† אַ† גרויסן† גאָלדענעם† פֿיש¨ † און† ער† נעמט† זיך† יאָגן† נאָך† איםÆ † דערנאָך† ווערט† דער† פֿיש† פֿאַרפֿאַלן¨ † און† אונדזער†פֿישער† וויל†זיך† צוריקקערן†אַהיים ¨† נאָר† ס2 איז† שוין† צו† שפּעט¨ † ער† איז† געווען† צו† ווייַט† פֿונעם†ברעג Æ

לויטן† הימלשן† פּלאַן¨ † וועלן† מיר† זאָגן¨ † האָט† סאַטיע† געדאַרפֿט† דערטרונקען† ווערן¨ † ווי† ס2 איז† געשען† אַ† מאָל† מיט† זייַן† זיידע† און† טאַטע† † —† אויך† פֿישערÆ † צוליב† דעם† האָבן† די† הימלען† † דאָך† געשיקט† אַ† גאָלדענעם† פֿיש¨ † וועלכער† אָפּטוענדיק† זייַן† אַרבעט¨ † האָט† זיך† שוין† געגרייט† † אַהיימצושווימעןÆ † נאָר† פּלוצעם ¨ אומדערוואַרט† פֿאַר† די† הימלען¨ † דערמאָנט זיך† סאַטיע† דעם† ניגון† פֿון† כאָר¨ † וועלכן† ער פֿלעגט†הערן† אין†דער† שיל†אין† יום כּיפּור¨ †און ער† הייבט† אים† אָן† צו† זי†נגען ÆÆƆ דער† ניגון† איז געווען† דאָס† שטרויעלע¨ † פֿאַר† וועלכן† סאַטיע האָט†זיך† אָנגעכאַפּט†אויף† צו†ראַטעווען† זיך†פֿון דערטרונקען†צו† ווערןÆ

ווען† אין† די† הימלען† האָט† מען† דע†רהערט דעם† יום כּיפּורדיקן† ניגון¨ † האָט† זיך† זייער פֿריִע†רדיקער† פּלאַן† געביטןÆ † מען† האָט† צו† הילף געשיקט† † צוויי†ווייַסע† געשטאַלטן¨ †ווע† לכע†האָבן געראַטעוועט† סאַטיען† און† זייַן† שיפֿלÆ † ווער זשע† איז† דער† קרבןø † †— דער† קרבן† איז¨ † נע≠ בעך¨ † געוואָרן† דער† גאָלדענער† פֿיש¨ † וועלכן† די מלאכים† האָבן† פֿאַרוויקלט† אין† דער† נעץÆ † און∫ „מע† האָט†געקוילעט† דעם†פֿיש ¨† און†—†מינהג† איז געבליבן†מינהג ÆÆƆ“אַזאַ†„העפּי ענד "Æ ††

דער† נאָמען† סאַטיע† קלינגט† ווי† אַ† געקירצ≠ † טער† פֿונעם† נאָמען† סאַנטיאַגאָÆ † און† סאַנטיאַגאָ † איז†דער† העלד†פֿון† העמינגווייס†גרויסער† דער≠ ציילונג† „דער† אַלטער† און† דער† יםÆ“† העמינג≠ ווייס†העלד† איז†אויך† ניט†קיין† גרויסער†גלויבער אין†גאָט ¨† כאָטש¨ †סאַנטיאַגאָ† קען†די† קריסטלעכע † תּפֿילות¨ † וועלכע† ער† טוט† פֿון† צייַט† צו† צייַטÆ ער†האָט† זיך†געלאָזט† כאַפּן†זייַן† גרויסן†פֿיש† אין סעפּטעמבער¨ †אפֿשר ¨† אויך†פֿאַר† יום כּיפּור¨ †ווייַל „סעפּטעמבער† איז† דער† חודש† פֿון† די† גרויסע פֿישÆ“

אויף† זייַן† האָקנדל† כאַפּט† זיך† אַ† פֿיש¨ † וואָס האָט† אין† דער† לענג† μÆμ† מעטערÆ † דער† פֿיש שלעפּט† אַוועק† זייַן† שיפֿל† ווייַט† אין† ים† אַרייַןÆ נאָר†ס 2איז† ווייניק†צו† כאַפּן†דעם† פֿישª †ערשטנס ¨ קאָן† ער† אָפּרייַסן† דאָס† האָקנדלª † צווייטנס¨ † מע דאַרף†דערנאָך† מיט†אים† קומען†צום† ברעגÆ †בעט ער†הילף† בייַ†גאָט∫†„ איך†בין† ניט†קיין† רעליגיע≠ זער†מענטש ¨† נאָר†איך† וועל†זאָגן† צען†מאָל† אַווע מאַריִאַ¨ † גאָט† זאָל† מיך† לאָזן† כאַפּן† דעם† פֿישÆÆÆ ער†האָט† אָנגעהויבן†שטיל† צו†בעטן† בייַ†גאָט ÆÆÆ“נאָר¨ † ווי† מיר† ווייסן¨ † ס2 האָט† אים† ניט† געהאָלפֿן † Æ זייַן†גאָט† האָט†די† תּפֿילות†ניט† דערהערטÆ

(סוף אויף זייַט 15(

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.