„ווער האָט צוגעגנבֿעט מייַ רעליגיעø

Forward (Yiddish Edition) - - אין דער וועלט ון ייִדיש -

יואל מאַַטוועיעוו

אין†די† פֿרומע†קרייַזן ¨† ווערט†די† צעטיילונג† צווישן†„לינקע 4† און†„רע† כטע4 † אָפֿט† פֿאַ†רשטאַ≠ נען† אויף† אַ† ספּעציפֿישן† אופֿן¨ † וואָס† שטימט† נישט†מיט† דער†וועלטלעכער† דעפֿינ†יציע† פֿון†די† דאָזיקע† טערמינעןÆ † למשל¨ † ווען† אַ† פֿרוי† דעקט† נישט† צו† אירע† האָר† און† איר† מאַן† גייט† אָ†נגע≠ טאָן†אין† קורצע†הויזן† אָן†אַ† טלית/ קטן¨ †וועלן† אַ† טייל† הייַנטיקע† פֿרומע† ייִדן† זאָגן¨ † אַז† זיי† זענען† „לי† נקע4 † מאָדערנע† אָ†רט אָדאָקסן†¨ † הגם† אינעם† פּאָליטישן†זין† קאָנען† † זיי†זייַן† חסידים†פֿון† מאיר† כּנהא† און† ליבהאָבער† פֿון† גלען† בעקס† ראַדיאָ † / פּראָגר † אַמען†Æ † אַזאַ† קאָמבינאַציע† † איז¨ † צום† באַ≠ דויערן¨ †נישט† קיין†זעלט† נקייט†אין† די†מ אָדערן†/ אָ†רט אָדאָ††קס† ישע†קרייַזן Æ

בייַ† די† ייִדיש/ רעדנדיקע† חרדים† אין† ירוש≠ לים† ווערן† די† דאָזיקע† טע†רמינען† אויך† היפּש† פֿאַרמישטÆ †למשל ¨† אין†שטאַרק /חרדישע† קרייַזן¨ † וואָס† זענען† נאָענט† צו† נטורי/ קרתּא¨ † הערט† מען† צומאָל¨ † אַז† די† אַנדערע¨ † מער† מאָדערניזיר≠ טע†חרדים ¨† וואָס† ד†ינען† אין† דער† ישׂראלד†יקער† אַרמיי† און† שטיצן† די† מלוכה¨ † זענען† „לי† נקע4 Ɔ אַזאַ† באַנוץ† † פֿונעם† וואָרט† שטאַמט¨ † אַפּנים¨ † פֿון† דער† אַמאָליקער† תּקופֿה¨ † ווען† דאָס† באַטי†יליקן† זיך†אין† די†וועל טל†עכע† † אי†נסטיטוציעס† האָט†זיך† אַסאָציִיִרט† † מיט†סאָציאַליזם Æ

אַ† סך† אַמעריקאַנער† מאָדערנע† אָר†טאָ≠ דאָקסן¨ † וועלכע† רופֿן† זיך† „צע† נטריסטן4 ¨† וואָלטן† געזאָגט † ¨† פֿון† זייער† זייַט¨ † אַז† די† סאַט≠ מאַרער†חסידים† אין† וויליאַמסבורג† און† קרית/ יואל† זע†נען† געפֿער†לעך† „רעכט 4Æ † וואָס† שייך† פּאָליטיק ¨† אָבער¨ † זע†נען† פּונקט† די† דאָ†זי† קע† „צענטריסטן 4† אָפֿט†שטאַרק† רעכטע † ¨† צ†ומאָל† ביז† אַן† עקסטרעמער† מדרגה¨ † און† די† סאַטמאַרער† † חסידים† שטיצן† געוויינט†לעך ¨† די† דעמאָ† † קראַטן¨ † וואָס† אַ† סך† פֿון† זיי† האָבן† אָפּגעשטימט† † פֿאַר† באַראַק†אָבאַמאַ Æ

בדרך/ כּלל¨ † איז† דער† חילוק† גאַנץ† פּשוטÆ † די¨ †וואָס† זענען†נעענטער† צום†סאַמע / שטרענגן† חרדישן† נוסח† פֿון† ייִדישקייט¨ † ווערן† אָנגע≠ רופֿן†„רעכ† טע4 ¨ †און† מער†מאָדערניזיר† טע†און† וועלט†לעך /געבילדעטע† אָרטאָ†דאָקסן† הייסן† „לי† נקע4 Æ † אין† די† לעצטע† יאָרן¨ † ווערט† אין† די† פֿרומע† קרייַזן† אַלץ† ברייטער† פֿאַר†שפּרייט† דער†פֿענאָ† מען†פֿון†„ חרדיזאַציע4 Æ †נישט† וויי≠ ניק† יונגע/ לייַט¨ † וואָס† וואַקסן† אונטער† אין† מאָדערן/ אָרטאָדאָק†סי† שע† משפּחות ¨ † הייבן† אָן† טראָגן† שוואַרצע† מלבו†שים† און† שליסן† זיך† אָן† אי ן† חרדישע† באַווע†גונ† געןÆ † דער† דאָזי≠ קער† פֿענאָ†מען† האָט† זיך† נישט† לאַנג† צוריק† בולט† אַנטפּלעקט† אויף† דער† אַלגעמיי† † נער† אַמעריקאַנער† סאָציאַלער† סצע†נע∫† בעת† דער† אַנומלטיקער† אַסיפֿה† קעגן† דער† אי†נטער† נעץ† און†בעת† דעם†„סיום / הש- ס4 ¨ †מיט† צוויי†וואָכן† צו†ריק ¨ † האָט† זיך† אויף† גרויסע† סטאַדיאָ†נען† פֿאַר†זאַלט† אַ† ריזיקער† שוואַרץ/ באַקלייד†טער† חרדי†שער† עולם Æ

אין†דער† ערשטער†העלפֿט† פֿונעם†פֿאַ† רגאַנ≠ גענעם† יאָרהונדערט¨ † זענען† צווישן† די† פֿרומע† ייִדן† פֿונעם† סאַמע† † שטרענגסטן† שניט† געווען† גענוג† סאָציאַליסטן† און† אַנאַרכיסטן† מכּל/ המיניםª †אַ† חסידישער†רבי† מיט†אַ† ספּאָדעק†האָט† געקאָנט† † דרשענען† זייַ†נע† אייגענע† ראַדיקאַל/ לי†נקע† געדאַ†נקען ¨† און† עס† וואָלט† אויסגעזען† † גאַנץ† נאָ†רמאַל† פֿאַרן† עולם Ɔ ס' זעט† אויס¨ † אַז† „חרדיזאַ† ציע4 † מוז† נישט† מיינען†„אָ† פּקערעווען† אויף†רעכטס 4Æ

ס' איז† אָבער† פֿאַראַן† אַן† אַנדער† פֿענ † אָמען†¨ † וועלכער† איז† אַ† סך† ווי†כט† יקער¨ † פֿון† דער† בריי≠ טערער† סאָציאַלער† † און† היסטאָרישער† פּער≠ ספּע†קטיוו ¨† ווי† די† וואַקסנדיקע† פּאָפּולאַריטעט† פֿון† אַלץ† מער† אינטענסיווער† פֿרומקייט † ª† דער† פֿר†ומער† עולם†קער עוועט††זיך† טאַקע† † אויס†אויף† רעכטס¨ † אינעם† אַלגעמי†ינעם† פּאָליטישן† זיןÆ † די† אַמעריק † אַנער††חס† ידים†פֿונעם† שטרענגסטן†שניט ¨† אַזע†לכע† ווי†די† סאַטמאַטער†און† באָב † אָווער†¨ †זע≠ נען¨ † בדרך/ בכלל¨ † ווייַט† פֿון† פּאָל† † יטיק¨ † און† אין† אַ† גרו†יסער† מאָס† דעמ † אָקר†אַטיש† † געשטימט † ¨† צו≠ ליב† פּראַ†גמאַטישע† סיבותÆ † דווקא† צווישן† די¨ † וואָס† ווערן† אָפֿט† באַטראַכט† ווי† מעס†יקע† אָדער† „צענטריסט† ישע4 †אָ† רטאָדאָקסן † ¨† האָבן†זיך† במשך† פֿון† די† לע†צטע† יאָרן† פֿאַרשפּרייט† רע†כטע† און† אַפֿ†ילו† אולטראַ/ רעכטע†פּאָליט† ישע†דעות†—† לגבי† דער† ישׂראלדיקער† פּאָל† † יטיק¨ † קאַפּיטאַלי † סטי≠† שער† עקאָנ † אָמיע†¨ † דער† אַמעריקאַנער† רעג†ירונג ¨† אימיגראַנטן¨ † קאָנסערוואַט†יווע† ווערטן† וכּדומהÆ † אין† אַ† סך† ערטער† האָט† זיך† געשאַפֿן† אַזאַ† מצבֿ¨ † אַז† דעם† בפֿירוש† פּראָגרעסיוון† ייִד† איז† נישט† גרינג† צו† געפֿינען† אַן† אָרטאָדאָקסישע† שיל¨ † וווּ† מע†קאָן† זיך†פֿילן† באַקוועם†מיט† לי†נקע† איבער≠ צייַגו† † נגעןÆ

ד- ר† ריטשאַרד† שוואַרץ¨ † אַ† געוועזענער† † פּראָ†פֿעסאָר† פֿון† מאַטעמאַ† † טיק† און† אַ† ניו/ יאָר≠ קער† מאָדערן/ אָרטאָדאָקסישער† † ייִד¨ † איז† גוט† באַ†קאַנט† ווי† אַ† וועגעטאַרישער† אַקט†יוויסט Ɔ דער† מחבר† פֿון† די† שורות† האָט† געשריבן† † וועגן† זייַן† אַקטיוויטעט† אינעם†„פֿאָ† רווערטס4 † מיט† μ† יאָר† צוריק ¨† דעם†∞±טן† אויגוסט† ΣÆ≤∞∞ † שוואַרץ† פֿירט† אָן† מיט† עטלעכע† אָרגאַני≠ זאַציעס†פֿון† ייִדי†שע† וועגעטאַריאַ†נער† און†האָט† אָנגעשריבן†דרייַ† ביכער†וועגן† ייִדיש†קייט† און† וועגעטאַריאַ†ניזם Æ

ד- ר† שוואַרץ† איז† אויך† אַן† איבער†צייַג≠ טער† סאָציאַליסט† און† אַ† מיטגליד† † פֿון† דער† סאָ†ציאַליסטישער† פּאַר†טיי Ɔ נישט† לאַנג† צוריק† האָט†ער† אַרויס†געגעבן† זייַן†נייַ† בוך†מיטן† פּראָ≠ וואָקאַטיוון† נאָמען† „ווער† האָט† צוגע†גנבֿעט† מייַן† רעליגיעø 4† ©- Reli≠ My† Stole† Who† øgion- ®Æ † דאָס† בוך† איז† אַרויס† מיט† דער† הילף† פֿון†הרבֿ† יונתן†גרשום†—† אַן†אַנדער† באַקאַנטער† ייִדישער† וועגעטאַרישער† אַקטיוויסט† און† אַ† לינק/ געשטימטער† בראַצלעווער† † חסיד¨ † נאָענט† צו† דער† ייִדישער†„רעניואַליסטישער 4† באַ†ווע≠ גונג Æ

דער† מ חבר† פֿונעם† בוך† טענהט¨ † אַז† די† רעכטע† אידעאָלאָגיע† האָט† „צ† וגעגנבֿעט4 † —† פֿאַרכאַפּט† † און†פֿאַר† דרייט†—†די† הייַנטיקע†פֿרו≠ מע† וועלטÆ † ווי† ס' איז† באַקאַנט¨ † האָט† הלל/ הזקן† דער†קלערט ¨† אַז† די† עיקר/ מיצווה† פֿון† דער† גאַ†נצער† תּורה† איז† דער† פּרינציפּ† פֿונעם†

ריטש רד שוו רץ און דער ט וול ון זייַן בוך סאָ†ציאַלן† יושר¨ †און† אַלע†מיצוות† זענען†פּירו≠ שים† דע†רויף Æ † לויט† שוואַרצן¨ † אויב† די† פֿרומע† ייִדן† איגנאָרירן† די† אַלמענטשלעכע† † עטי†שע† ווערטן† און† זאָרגן† זיך† נישט† וועגן† גלאָ†באַ† לע† פּראָבלעמען¨ † בלייַבט† פֿון† זייער† ייִדיש†קייט† בלויז†אַ† פּוסטע†שאָלעכץ Æ

די† פֿרומע† וועלט† פֿאָקוסירט† זיך† הייַנט† גאַנץ† אַקטיוו† אויף† אַזע†לכע† פֿראַגעס¨ † ווי† דער† שוואַ†רצער† קאָליר† פֿון† די† בגדים† און† דאָס† כּשרות† פֿון† וואַסער† אינעם† קראַןª † וועגן† די† עיקר/ ווערטן† פֿאַרגעסט† מען† אָבער† צו† אָפֿט¨ † צום† באַדויערן † Ɔ אַדרבה¨ † קריכן† אין† די† פֿר†ומע† קהילות†אַרייַן† כּלערליי†רעאַקציאָנערע† אידעעןÆ † ווי†אַ† רעזולטאַט¨ †שאַפֿט† זיך†אַן† אייַ†נדרוק ¨† אַז†אַ† פֿרומער† ייִד† מוז† הייַנט† זייַן† אַ† פּאָליטיש/ רעכ≠ טערÆ

אין† דער† קליינער† הקדמה† צום† בוך¨ † באַ≠ מערקט†הרבֿ† שמואל†יאַנקל אָוויץ†¨ †דער† גרינדער† און† פּרעז†ידענט† פֿון† „אורי† לצדק4 † —† אַן† אָר≠ טאָדאָ†קסישע† אָרגאַניזאַציע¨ † וואָס† קעמפֿט† פֿאַר† סאָציאַלן† יושר† —† אַז† מיר† לעבן† הייַנט† אין† אַ† „תּקופֿה† פֿון† עקסטרעמיזם4 Ɔ אַן† ענלעכן† פֿענאָ≠ מען† פֿון† וואַקס†נדיקע† רעכטע† שטימונגען† זעט† מען† טאַקע† אויך† צווישן† פֿאַרשיידענע† מ†וסול≠ מענישע† און† קריסטלעכע† גר†ופּעס† אַרום† דער† וועלט†—† למשל¨ † בייַ† די†„נייַ /געבוירענע 4† אַמע≠ ר†יק אַנער††פּראָטעסטאַנטן Æ

בייַם† אָנהייב† פֿונעם† בוך¨ † צ†יטירט† שוואַרץ† די†אָפּרופֿן† פֿון†אַ† צאָל†פּראָגרעסיווע† אַקט†יוויסטן† —† ייִדן¨ † קריסטן† און† מוסולמענער† —† וועלכע† דריקן†אויס† דאָס†זעלבע† געפֿיל¨ †אַז† זייער†רעלי≠ גיע¨ † וואָס† לויט† זייער† פֿאַרשטאַנד† מוז† שטיין† אויפֿן†יסוד† פֿון†סאָציאַלן† יושר¨ †איז† צוגעגנבֿעט† † געוואָרן† דורך† די† רעכטע† כּו חותÆ † דער† מחבר† דערקלערט¨ † אַז† הגם† ער† קאָנצענטרירט† זיך¨ † ווי† אַ†פֿרומער† ייִד¨ †אויף† די†אינערלעכע† פּראָבלעמען† † פֿון† דער† הייַנטיקער† ייִדישער† אָרטאָדאָ† † קסיע¨ † האָפֿט† ער¨ † אַז† די† אַנדערע† ר†עליגיעזע† קהילות† וועלן† אויך† אָנהייבן† קעמפֿן† מער† אַ†קטיוו† פֿאַר† ענלעכע†צוועקן Æ

בעת†די† וואַלן†אינעם† יאָרΠ† ∞∞≤ ¨† האָבן†בערך† ΣΠ† פּראָצענט† אַמער†יקאַנער† ייִדן† אָפּגעשטימט† † פֿאַר† אָבאַמאַ † ª† אין† דער† זעלבער† צייַט¨ † האָבן† בערך† אַזאַ† פּראָצענט† אָרטאָדאָקסן† געשטיצט† † מאַק' קיין¨ † דעם† רעפּובל†יקאַנער† קאַנד†ידאַט Ɔ אין† געוויסע† פֿאַלן¨ † וואָס† שוואַרץ† דע†רמאָנט† איז† זייַן† בוך¨ † איז† דער† פּאָליטישער† שפּאַלט† צווישן† אָרטאָדאָקסישע† און† נישט/ אָרטאָדאָ†קס† ישע† ייִדן נאָך†אַ† סך†שאַרפֿער Æ

הלוואַי† וואָלט† דאָ† געגאַנגען† אַ† רייד בלויז† וועגן† הויפּטשטראָמי†קער† פּאַרטיי/ פּאָלי†טיק Æ † מאַר†ווין† שיק ¨ † אַ† באַקאַנטער† אָר≠ טאָ†דאָק† סי†שער† זשור†נאַליסט ¨ † האָט† מיט† צוויי יאָר† צו†ריק† געטענהט¨ † אַז† אַ† סך† פֿרומע† קרי≠ טי†קער† פֿון† אָבאַמאַ† האָבן† זיך† סאָלי†דאַרי≠ זירט† מיט† עקס†טרעם /רעכטע ¨ † אַרייַנ†גערעכנט בפֿירושע† נעאָ/ נאַ†ציס† און† אויסגעשפּראָכענע אַנטיס עמיטן†Æ † אין† שוואַרצס† בוך† ווערן† גע≠ בראַכט†אַ† צאָל†אַנ† דע†רע† בייַשפּילן†פֿון† אַזעל≠ כע† עקלדיקע† פֿאַר†בינ† דונ†גען Æ † מע† מוז† נישט זייַן† אַ† גרויסער† פֿאָר†שער ¨ † כּדי† צו† באַ†מערקן די† דאָזיקע† טרויערי†קע† טענ†דענץ ª † אין† די לעצטע† פּאָר† יאָר† זענען† אין† דער† פֿרו†מער וועלט† אויסגעבראָכן† אַ† ריי† סקאַנ†דאַלן† מיט עטלעכע† באַקאַנטע† רבנים ¨ † וועלכע פּרע†דיקן† אָפֿענערהייט† ראַסיזם† און אַפֿילו† ממש† פֿאַ†שיזם Æ

די† קאָנקרעטע† קריטיק† פֿון† רעכ≠ טע† דעות† פֿאַרנעמט† אָבער† בלויז† אַ רעלאַטיוו/ קליין† אָרט† אין† שוואַרצס בוךÆ † די† עיקר/ טעמע† איז† דעם† מחברס אייגענע† ראַדיקאַלע † דעפֿינ†יציע† פֿון† ייִדישקייט † Æ שוואַרץ†האַלט ¨† אַז†רעל† יגיע אָן† אַן† אַ†קט† יווער† באַטיילי≠ קונג† אין† אַ†למענטשלעכן קאַמף† פֿאַר† אַ† בעסערער † ¨ יוש†רדיקער† וועלט¨ † איז בעצם† אַ† טו†יטע† —† אַ† ליי≠ ד†יקע† כּלי¨ † פֿון† וועלכער פֿרעמדע† † און† פֿייַנטלעכע † אידעאָלאָגיעס† האָבן† צו≠ געגנבֿעט† דעם† לעבנס/ זאַפֿטÆ

לויט† שוואַרצס† מיינונג¨ † וואָס† ער פֿאַרטיידיקט† מיט† ציטאַטן† פֿון† באַ≠ קאַ†נטע† רבנים† און† ייִד†ישע† פֿילאָסאָפֿן † ¨ שטימט† דער† גייַסט† פֿון† ייִדישקייט † מיט† סאָציאַליזםª † נישט† מיטן† פֿאַלשן סאָוועטישן† רעזשים † ¨† ווי† עס† שטרייַכט או†נטער† דער† מ חבר¨ † נאָר† מיט† דער אידעאַליסט†ישער† יושר/ וו†יזיע† פֿון†ייִדי≠ שע†נבֿיאים Æ

עס† ווייַזט† אָבער† אויס¨ † אַז† שוואַרץ† האָט זיך† אַ† ביסל† ג†עאייַלט† און† נישט† ג†עהאַט גענוג† צייַט† צו† רעדאַגירן† זייַן† בוך† ווי† געהע≠ † ריק Ɔ ע ר†חזרט† זיך† כּסדר† איבער† און† מישט צונויף† פֿאַרשיי†דע† נע† טעמעסÆ † למשל¨ † נאָך† אַ דערקלע† † רונג¨ † אַז† ייִדן† מוזן† זיך† סאָלידאַרי†זירן מיט† די† מוסולמ † ענער†¨ † דערמאָנט† ער† פּלוצעם די† אַמעריקאַ†נער† באַוועגונג† † „אָקופּירט† וואָל/ סטריט4 ª† דע†רנאָך† גייט† ער† אַריבער† צו† זייַן לאַ†נגער† דרשה†וועגן† סאָציאַליסטישן† † יסוד†פֿון ייִדישקייט¨ †וואָס† הייבט†זיך† אָן†מיט† אַ†צ† יטאַט פֿון† הרבֿ† אַבֿרהם† ביק† —† אַן† אינטע†ר עסאַ††נטע פֿיגור† אין† דער† געשיכטע† פֿון† אַמעריקאַ†נער פֿר†ומער† ייִדישקייטÆ † ביק† איז† געווען† באַקאַנט † ווי†„דער† רויטער† רבֿ4 ¨† צו†ליב† זייַנע† קאָמוניס≠ טי†שע† איבערצייַגו† † נגעןÆ †ווייַטער† הייבט†זיך† אָן אין†שוואַרצס† בוך†אַ† רייד†וועגן† סבֿיבֿה/ אַקטי≠ † וויזם ¨† די† רעכט† פֿון† בעלי/ חיים† און† וועגעטאַ≠ † ריאַ†ניזם Æ

דער† אויספֿיר† פֿונעם† בוך† איז† אַ† ראַ≠ דיקאַלערÆ † שוואַרץ† גלייבט¨ † אַז† דער† קאַמף† פֿאַר אַלמענטשלעכע† ווערטן† וועט† אויפֿלעבן† און צוריקברע†נגען† די† „צוגעגנבֿעטע 4† נשמה† פֿון ייִדישקייט † Ɔ די† פּראָגרעסיווע† סאָציאַלע† † אַ†קטי≠ וויטעט†קאָן† באַגייַסטערן†דאָס† דאַו†ונען† און†אַנ≠ דערע† מיצוות¨ † און† פֿאַ†רוואַנדלען† זיי† פֿון† פֿאַר≠ גל†יווע† רטע† ריטואַלן† אין† אַן† אויסדרוק† פֿון† אַ לעבעדיקן†גייַסט Æ

ס 'איז† כּדאַי†צו† באַמערקן¨ †אַז† אַ†גאַנ† צע†ריי רבנים†און† פֿרומע†דע† נקער†פֿון† די†פֿריִער† די†קע דורות† האָבן† שוין† אַרויסגעטראָטן† מיט† ענ≠ ל עכע†† רופֿןÆ † שוואַרצס† בוך† איז† אָבער¨ † דאַכט זיך¨ † דאָס† ערשטע† סיסטעמאַטישע† ווערק ¨ וואָס† קאָמבי†נירט† אָרטאָדאָקסי†שע† און† לינ≠ קע† גע†דאַנ† קען† אינעם† נייַעם† יאָרהונדערטÆ עס† קאָן† זייַן¨ † אַז† צוזאַ†מען† מיט†„אורי† וצדק4 און† אַנדערע† פֿרי†שע†† באַוועגונגען† פֿון† אָר≠ טאָ†דאָק† סי†שע† אַקטי†וויסטן ¨ † איז† עס† אַ† סימן¨ אַז† די† פּאָליטיש/ לי†נקע† טענדענצן† הייבן הייַנט†ווידער† אָן†זיך† פֿאַר†שפּרייטן† אויף†דער פֿרומער† גאַס Ɔ

אַחוץ†דער† פּאַפּירענער†אוי סג†אַבע † ¨† קאָנען† † די לייענער†איבערליי ענען††ד -ר† ריטשאַרד†שוואַרצס בוך†בחינם† אויף†דער† אינטערנעץ∫†

ØØwhostolemyreligionÆblogspotÆ http∫ Øcom

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.