ווי אַזוי מע פֿאַרניכטעט די ייִדישע ירושה אי לעמבערג

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - יוס געלסאָ ©ישׂראל ®

שוין† לאַנגע† יאָרן† גייט† אָן† אַ† שטילע† אָבער† אַ† כּסדרדיקע† פֿאַר≠ ניכטונג† פֿון† די† אַרכיטעקטור רייַ≠ כע† ייִדישע† קוואַרטאַלן† אין† דער† אַלטער†שטאָט† לעמבערגÆ †לעצטנס ¨† האָט† מען† זיך† גענומען† פֿאַר† דער† שיל†„חידושים“† אָדער†„יעקבֿ† גלאַנ≠ זער שיל“† ©געבויט† פֿון† Π¥∞†± ביזן† יאָר† Π¥≥± ®† †— איינע† פֿון† די† צוויי† פֿאַ†רבליבענע† שילן†אין† דער†שטאָט ¨† וועלכע† געפֿינט† זיך† אין† דער† אַל≠ טער†היסטאָרישער† קראָקער†געגנט Æ

צו† פֿאַרשטיין† בעסער† וואָס† עס† קומט† הייַנט† פֿאָר¨ † לאָמיר† זיך† דערמאָנען† אין† עטלעכע† וויכטיקע† מאָמענטן† פֿון† דער† געשיכטעÆ † נאָך† דעם† ווי† דער† פּוילישער† קיניג† קאַזימיר†האָט† אין† ∞¥≤± פֿאַרכאַפּט† לעמבערג¨ † ד י†הויפּט שטאָט† פֿון† גאַליציע¨ †האָט† ער†געהייסן† אַריבערטראָגן†דעם† צענטער† דרומדיקער¨ † נענטער† צום† לאַטייַנישן† קוואַרטאַל¨ † וווּ† ס, האָבן† שוין† לאַנגע† יאָרן† גע≠ וווינט†ייִדן Æ

די† נייַע† שטאָט¨ † וואָס †האָט† אין† יאָר † μ∂±≥ באַקומען† איר† באַזונדערן† סטאַטוס ¨† האָבן† באַ≠ זעצט†די† דייַטשישע†קאָלאָניסטן ª† צוזאַמען†מיט† זיי†זייַנען† אין†לעמבערג† געקומען†די† ייִדןÆ †האָט† זיך†שוין† אַזוי†באַקומען ¨† אַז†אין† לעמבערג†זינט† דעם† ¥±טן† יאָרהונדערט† ביזן† יאָר† Σμ∂†± האָבן† עקזיסטירט†צוויי† ייִדישע†קהילות∫† איינע†אינעם† באַפֿעסטיקטן†טייל ¨† און†די† צווייטע†איז† געבליבן† אין† דער† קראָקער† געגנטÆ † אין† ∂≤¥± ¨† בעת† אַ† הייסן†זומער ¨† איז†די† קראָקער†געגנט† פֿאַרברענט† געוואָרןÆ † דעמאָלט† האָט† דער† קיניג† דערלויבט† די† ייִדן† אויפֿצושטעלן† אַ† נייַע† גאַס†—† פֿון† דעם† אַלטן† מאַרק† ביזן† טייַך† פּאָלטווע¨ † אויפֿן† שטח† פֿון†דעם† אַזוי†גערופֿענעם†„ פּאָזנאַן הויף“¨† וואָס† האָט†געהערט† צו†דער† מאָשקאָוויטש משפּחהÆ

אינעם† צענטער† פֿון† דער† געגנט† איז† אויפֿגעבויט† געוואָרן† אַ† נייַע† שיל Ɔ בסך הכּל† האָבן† פֿאַר† דער† צווייטער† וועלט מלחמה† עק≠ זיסטירט† אויף† דעם† שטח† פֿון† דער† דאָזיקער† געגנט† ©Æμ †±קוואַדראַט† קילאָמעטער ®† Π† גרויסע† שילן† און†¥† קלע≠ נערע † Ɔ נאָך† דער† מלחמה† איז† געבליבן† † נאָר† איין† שיל† —† „חיד† ושים“† אָדער† „יעקבֿ† גלאַ†נזער שיל Æ“† זי† איז† גאַנץ† געבליבן† † נאָר† צוליב† דעם¨ † וואָס† איר† פֿאַסאַד† איז† אַרויסגעגאַ† † נגען† אויף† דעם† מאַרק פּלאַץ† פֿונע ם†הייליקן† טעאָדאָר¨ † און† איז† געניצט† געוואָרן† ווי† אַ† שטאַל† פֿאַר† פֿערד† און† אַ† סקלאַד Ɔ אין† 𥥆± איז† די† שיל† אומ≠ געקערט† געוואָרן† דער† קהילה†† און† איז† געווען† די† איי†נציקע† פֿונקציאָנירנדיקע† שיל† אין† גאַנץ† גאַליציעÆ † אין† π∂≤± ¨† בעת† דער† אַנטי רעליגיעזער† † קאַמ≠ פּאַניע† אין† סאָוועטן פֿאַ†רבאַנד ¨† איז† די† קהילה† צעלאָזט† געוואָרן† און† דעם† בנין† האָט† מען† איבערג†עגעבן† דעם† שטאָטישן† פּאָליגראַפֿישן† אינסט†יטוט ¨† וואָס†האָט† דאָרט†געמאַכט† אַ†ספּאָרט זאַלÆ † ערשט† אין† πΠπ†± איז† די† שיל† ווידער† אומגעקערט† געוואָרן† צו† די† ייִדן†—†דער† געזעלשאַפֿט†פֿון† ייִדי†שער† קולטור†אויף† שלום עליכמס†נאָמען Æ

לעצטנס¨ † איז† דווקא† אָט† די† שיל¨ † וווּ† די† עטלעכע† הונדערט† אָרטיקע† ייִדן† נעמען† זיך† צונויף† אויף† זייע≠ רע† או†נטע† רנעמונגען¨ † געוואָרן† אַ† ציל† צו† אַטאַקירן† † מצד† דער† שטאָטישער† מאַכטÆ †אויפֿן† אָפֿיציעלן†וועבזייַטל† פֿון† דעם† שטאָטראַט† איז† בפֿירוש† אַרויס≠ געשטעלט† געוואָרן† דער† פּראָטאָקאָל¨ † וווּ†עס† שטייט†אָנגעוויזן ¨† אַז†„דער† בוי אָביעקט† פֿונעם †האַנדל און פֿינאַנץ† צע†נטער† וואָס† מע† גייט†איצט† אויפֿשטעלן¨ †ג עפֿינט††זיך† טאַקע†אויף† דער† זעלבער† גאַס† וואָס† די† אַ†לטע† שיל¨ † אָבער ווייַטער†פֿון† איר†מיט μ∞†† מעטער † Æ“

אין† דער† ווירקלעכקייט† איז† עס† פּשוט† אַ ליגן¨ †ווייַל† דער†פֿונדאַמענט† פֿונעם†נייַעם†„ צענ≠ טער“†רירט† ממש†אָן† דעם†פֿונדאַמענט† פֿון†דער שילÆ † ווי† עס† באַשטעטיקט† די† פֿירע†רשאַפֿט† פֿון דער†ייִדישער† קולטור געזעלשאַפֿט¨ †ברע† נגען†די בוי אַרבעטן† אַ† גרויסן† שאָדן† דעם† אַלטן† בניןÆ דע†רצו† נאָך†האָט† דער† בנין† זייער† געליטן† אין π†≤∞∞ נאָכן† שרעקלעכ ן†הוראַגאַן ¨† וואָ ס†האָט אַראָ†פּגעריסן† דעם† דאַך† און† פֿאַרגאָסן† די† אינע≠ ווייניקסטע† ווענט† פֿון† דער† שיל† און† קאַליע געמאַכט†דאָס† גאַנצע†באַצירונג Æ

די†געוועזענע† לעמבערגער†ייִדן ¨† וואָס†וווי≠ נען† איצט† אין† ישׂראל† און† אין† אַמעריקע† האָבן צונויפֿגענומען† אַ† געוויסע† סומע† געלט¨ † און אין†∞±∞≥† האָט† מען† דעם† דאַך† פֿאַרראָכטןÆ † פֿון דעסטוועגן¨ † בלייַבט† דער† אַלגעמיינער† מצבֿ פֿונעם† בנין† אַ† קאַטאַסטראָפֿאַלערÆ † די† מאַכט האָט†זיך† פֿון†דער† פּראָבלעם†אָפּגעשאָקלט ¨† נישט געקוקט† דערויף¨ † וואָס† דער† בנין† און† דער† גאַנ≠ צער† ייִדישער† קוואַרטאַל† גייט† אַרייַן† אין† דער אַזוי†גערופֿענער† זאָנע†פֿון† היסטאָרישע†און† קול≠ טורעלע†ווערטן Æ אויב† ס, איז† ווינציק¨ † אַז† לעבן† דער† שיל זאָל† אויפֿגעשטעלט† ווערן† אַ האַנדל און פֿ†ינאַנץ† צענטער¨ פּלאַנירט† מען† נאָך† אונטער דער† ערד† צו† מאַכן† אַ† ריזיקן גאַראַזש† פֿאַר† אויטאָסÆ † נאָך† אָט די† מעשׂים¨ † בלייַבט† שוין† קיין צווייפֿל† נישט¨ † אַז† דער† אמתער ציל†פֿון† דער†שטאָט† ישער†מאַכט איז† אָפּצוּווישן† אַלע† שפּורן† פֿון אַ† ייִדיש† לעבן† אין† לעמבערגÆ במשך† פֿון† דיΣ∞† † יאָר† זינט† די צווייטע† וועלט מלחמה †האָט זיך† פֿאַרענדיק ט†האָבן† זיך שוין† געביטן† דרייַ†דורות† לעמ≠ בערגערÆ † וואָס† פֿאַראי†יניקט† זיי אַלעמען†איז† קלאָר†ווי† דער†טאָג —† די† שׂינאה† צו† זייערע† אַמאָ≠ ליקע† ייִדישע† שכנים† און† צו זייערע† † אוצרותÆ

די „יעק % גל נזער" שיל“, לעמבערג

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.