אַ ייִדישע באָבע≠מעשׂה אי אונגאַר

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - יעקבֿ לאָנדאָ ©אָקספֿאָרד ¨ ענגלאַנד® ספּעציעל רן „ רווערטס“

אָפּקלאַנגען†פֿון† חורבן†הערן† זיך†די† גאַנצע†צייַט† אין† אונגאַרן¨ † בפֿרט† איצט ¨† ווען† מע† מערקט† אָפּ† דעם† ∞∞± יאָריקן† יובֿל† פֿון† ראַול† וואַלענבערג Ɔ דערצו† רעדט† מען† און†מען† שרייַבט†אַ† סך†וועגן† דעם πΣ† יאָריקן†לאַסלאָ† סאַ≠ טאַרי† ©Csatary Laszlo†® ¨† וואָס†האָט† בעת† דער† צווייטער† וועלט≠מלחמה† געדינט†אין† דער†אונגאַרישער† פּאָליציי†און† איז† באַשולדיקט† אין† שפּילן† אַ† מערדערישע† ראָלע ¨† באַ≠ זו†נדערס† אין† מייַ π¥¥†Æ± † די† רייד† גייט† וועגן† דער† דעפּאָר≠ טאַציע† † אין† אוישוויץ† פֿון† די† ייִדן ¨† וואָס†האָבן† געוווינט† אין† מיזרח≠סלאָוואַקייַ†—† די† געגנט† איז† דעמאָלט† געווען† אין† אונגאַרישע† הענט† און† איז† נאָך† דער† מלחמה† ווידער† געוואָרן†אַ† טייל†פֿון† טשעכאָלאָוואַקייַ Ɔ

אין†פֿעברואַר Π†π¥ †±האָט† אַ†טשעכ אָסלאָוואַקישער††גע≠ ריכט† פֿאַרמישפּט† סאַטאַרי† † צו† טויטשטראָף Ɔ אָבער† דער† פּסק≠דין† איז† אַרויסג † עטראָגן†† געוואָרן† „אין† אַבסע†נטיאַ Æ“† דערווייַל† האָט† זיך† סאַטאַרין† אייַנגעגעבן† צו† באַזעצן† † זיך† אין† קאַנאַדע ¨† וווּ† ער† האָט† פֿאַרבראַכט ¨† אונטער† אַן† אַנ≠ דער† נאָמען ¨† אַ† האַלב† יאָרהונדערט† פֿון† זייַן† לעבן Ɔ אין† יאָר† ππΣ± ¨† נאָכן† אַנטפּלעקן† זייַן† אמתן† פּרצוף ¨† האָט† די† קאַנאַדישע† מלוכה† צוגענומען† בייַ† אים† די† בירגערשאַפֿט † Ɔ איז†ער† ווידער†אַ† מאָל†פֿאַרשוווּנדן† געוואָרן†אויף† גאַ†נצע† 솱 יאָרÆ † סוף≠כּל≠ סוף†האָט† די† לאָנדאָנער† צייַטונג† „סאַן“† אים† ניט† לאַנג† צוריק† געפֿונען† אין† בודאַפּעסט Ɔ דאָרטן¨ † אָבער¨ †זעט† מען†ניט† קיין†גרויסן† חשק†פֿאַר† מישפּטן†דעם† געוועזענעם† פּאָליציאַנט ¨† וואָס† האָט† זיך† פֿאַ†רהאַלטן† אויף† דער† וועלט Ɔ אַפֿילו† דער† באַקאַנטער† אונגאַרישער† פֿאָר≠ שער† פֿון† חורבן ¨† לאַסלאָ† קאַרסייַ ¨† האַלט¨ † אַז† די† ענערגיע† און† געלט ¨† וואָס† זייַנען† אינוועסטירט† געוואָרן† אין† סאַ≠ טאַריס†ענין ¨† וואָלטן†געווען† בעסער†אויסגענוצט† אין†פֿאַר≠ שפּרייטן† מער† אינפֿאָרמאַציע† וועגן† די† געשעענישן† † פֿון† דער†מלחמה≠ צייַט Ɔ

די† געשעענישן† אַרום† לאַסלאָ† סאַטאַרי† אַנטוויקלען† זיך† ווייַטער ¨† אָבער† די† גרעסטע†„ייִדישע† סענסאַציע“† איז† פֿאַ†רבונדן† אין†אונגאַרן† מיט†אַן† אַנדער†פּאַרשוין∫† דעם†∞≤ יאָריקן† פּאָליטישן† טוער ¨† וואָס †הייסט† טשאַנאַד† סעגעדי† ©Szegedi Csanád†® Ɔ דער† דאָזיקער† חבֿרהמאַ ן†האָט† גע≠ מאַכט†זייער† אַ†גוטע† קאַריערע†ווי† אַ†רעכט≠ נאַציאָנאַליס≠ טי†שער ¨† אַנטיסעמיטישער† און† אַנטי≠ציגייַנערישער† פּאָלי≠ ט†יקער Ɔ אין†יאָר Σ††≤∞∞ איז†ער† געווען†צווישן† די†גרינדער† פֿון† דער† נעאָ≠פֿאַשיסטישער ¨† שוואַרץ≠אוניפֿאָרמירטער† „אונג אַר††ישער† גוואַרדיע “¨ †וועלכע† איז†אין π††≤∞∞ פֿאַ†רבאָטן† געוואָרן†דורך† אַ†געריכט Ɔ אָבער†ער† איז†בייַ† זיך†ניט† אַראָפּ≠ געפֿאַלן † Ɔ אין† דעם† זעלבן† יאָר† איז† סעגעדי† אויסגעוויילט† געוואָרן† † ווי† איינער† פֿון† די† דרייַ† דעפּוטאַטן† אין† אייראָ≠ פּעיִשן† פּאַרלאַמענט ¨† וואָס†האָבן† פֿאָרגעשטעלט† די† אול≠ טראַ≠נאַציאָנאַליסטישע†„ באַוועגונג† פֿאַר† אַ† בעסערן† אונ≠ גאַרן“¨† וועלכע†איז† בעסער†באַקאַנט† ווי†די†„ יאָביק“≠פּאַ רטיי† Ɔ אין†דעם† אייראָפּעיִשן†פּאַרלאַמענט† טרעט†אַרויס† סעגעדי † ¨† ווי† די† גאַנצע† פּאַרטיי† זייַנע ¨† קעגן† דער† פֿאַראייניקטער† אייראָפּע† אָדער ¨† יעדנפֿאַלס¨ † קעגן† דער† מיטגלידערשאַפֿט† פֿון†אונגאַרן† אין†דער† דאָזיקער†פֿאַראייניקונג Ɔ

די† מעדיאַ† האָט† אַ† גאַנצן† אַרכיוו† פֿון† טשאַנאַד† סעגעדיס† אַנטי≠ייִדישע† אַרוי†סזאָגונגען Ɔ ער† איז† ניט† גע≠ ווען† צ†ופֿרידן† מיט† דעם† וואָס† ייִדן†האָבן† געקענט† † דורך† רע†סטיט† וציעס†באַקומען† אין†אונגאַרן† זייער†איינגנטום Ɔ ער† האָט†אויך† נאָכגעשפּילט†די† קלאַ†נגען† וועגן†אַ† ר†יז† יקער†צאָל† עמיגראַנטן†פֿון† ישׂראל¨ †וועלכע† האָבן¨ †כּלומרשט ¨† געצילט† † צו† פֿאַ†רפֿלייצן† זייַן† לאַנדÆ † די† טראַגי≠ † קאָמישקייט† † פֿון† זייַ≠ נע† נאַציאָנאַליסטישע† אַרויסזאָגונגען† † באַשטייט† † אין† דעם¨ † וואָס†בייַם† זאָגן†אַזע† לכע†זאַכן† און¨ †בכלל ¨† בייַם†ב אַטייליקן†† זיך†אין† דער†„יאָביק“≠ פּאַרטיי¨ †האָט† ער†ניט† געוווּסט¨ †אָדער† געמאַכט† † אַן† אָנשטעל† פֿון† ניט† וויסן¨ † וועגן† זייַן† ייִדישן† אָפּשטאַםÆ †

מיט† אַ† פּאָר† חדשים† צוריק†האָט† דער† זעלבער† סע≠ געדי†געמוזט ¨† נעבעך¨ †אָנערקענען ¨† אַז†זייַן† באָבע†פֿון† דער† מוטערס† צד† איז† אַ† ייִדישעÆ † נאָך† מער∫† מאַגאָלדנאַ† קלייַן¨ † די†באָבע ¨† איז†געווען† אַ†קאַצעטניצע† אין†אוישוויץ Ɔ ס, איז† באַוווּסט¨ † אָבער¨ † אַז† דעם† „שרעקלעכן† אמת“† וועגן† איר† ייִדישקייט†האָט† אים†דערציילט† איינער†אַ† קרימינעלער†טיפּ† נאָך† מיט† צוויי† יאָר† צוריקÆ † און† דעם† שמועס†האָט† יענער† טיפּ† רעקאָרדירטÆ † די† רעקאָרדירונג† האָט† זיך† אָפּגעהיט† און†דערציילט† אויך†וועגן† דעם†פּרוּוו† מצד†סעגעדי†„ אונ≠ טערצושמירן“† זייַן† מיט≠שמועסער Ɔ פֿאַר†האַלטן† די† אינ≠ פֿאָרמאַציע† בסוד†האָט† דער† יונגער† פּאָליטיקער† פֿאָרגע≠ לייגט†געלט† און†אַ† גוט≠באַצאָלטע† אַרבעטÆ ††

איצט†איז† עס†שוין† ניט†קיין† סודÆ †די† נייַעס†האָט† אונ≠ טערגעכאַפּט†די† פּרעסע¨ †סייַ† אין†אונגאַרן† סייַ†אין† אויסלאַנדÆ † ווי† אַ† פּועל≠יוצא ¨† האָט† סעגעדי† זיך† אָפֿיציעל† אָ†פּג עזאָגט†† פֿון†אַלע† זייַנע†הויכע† שטעלעס†אין† דער†„יאָביק“≠ פּאַ†רטיי Ɔ אָבער† ער†האַלט† זיך† דערווייַל† פֿאַר† זייַן† אָרט† אין† דעם† אייראָפּעיִשן†פּאַרלאַמענט Ɔ ס, איז†ניט† קלאָר¨ †צי† דאָס†וועט† זיך†אים† אייַנגעבן¨ †ווייַל† די†פּאַרטיי† וויל†וואָס† ג†יכער† פּטור† ווערן† פֿון† אַזאַ† דעפּוטאַטÆ † עס† לוינט† זיי† ניט¨ † פֿאַ†רשטייט† זיך¨ † צו† באַזייַטיקן† אים† פֿאַר† זייַן† שטיקל† ייִדישקייט † Ɔ ווי† אַ† תּירוץ† ווערט† אויסגענוצט† זייַן† „ניט≠ עטישע† אויפֿפֿי≠ † רונג“† —† מע† דערמאָנט† סעגעדי† דעם† כאַבאַר¨ † וואָס† ער† האָט† פֿאָרגעלייגט† פֿאַר† ניט≠אַנטפּלעקן† די† אינפֿאָרמאַציע† † מכּוח†זייַן† באָבעןÆ †

בינו≠לבינו ¨† האָט† סעגעדי† זיך† באַגעגנט† מי ט†הרבֿ† שלמה† קאָוועס¨ † דעם† ראָש† פֿון† די† אונגאַרישע† ליובאַווי≠ טשערÆ † דער† רבֿ† איז† אַ† מענטש† פֿון† זייַן† דור†—† ער† איז† געבוירן† † געוואָרן† איןπΣπ† †± אין† בודאַפּעסט† אין† אַ† וועלט≠ לעכער†ייִדישער† משפּחהÆ †אָבער† אין†זייַן† פֿריִער†יונגט† האָט† קאָוועס† געמאַכט† אַ† קער† צו† רעליגיעזער† ייִדישקייט † ¨† זיך† געלערנט† אין† כּלערליי† אויסלענדישע† ישיבֿות¨ † און† איצט† איז† ער† אַ† גוט≠באַקאַנטע† פֿיגור† אויף† דער† אונגאַר†ישער† לאַנדשאַפֿטÆ † ס, איז† באַוווּסט† געוואָרן¨ † אַז† בעתן† שמועס† האָט† סעגעדי† געבעטן† מחילה† פֿאַר† זייַנע† פֿריִע†רד† יקע† אַנ≠ טי≠ייִדישע† אַרויסזאָגונגען†און† דע†רציילט† וועגן†זייַן† פּלאַן† צו†באַזוכן† אוישוויץÆ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.