ע עס אָלט גע ע פֿאַרקערט

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - מרי שמולע יטש האָפֿמאַ ספּעציעל רן „ רווערטס“

לאָמיר† א ף† אַ† רגע† זיך† אומקערן† צו† דער† טשערנאָ יצער† קאָנפֿערענץ† פֿון† Ππ∞ ±¨ † ען† יÆ לÆ †פּרץ† איז† אַר סגעטראָטן† און¨ † סוף כּל סוף¨ † געפּסקנט¨ † אַז† ייִדיש† און† העברעיִש† דאַרפֿן† פֿאַרטרעטן† צ † נאַציאָנאַלע† ייִדישע† שפּראַכןÆ † זייַן† א ספֿיר† האָט† א פֿגעריסן† די† קאָנפֿערענץ† און†אין† זאַל†איז† גע אָרן†אַ† סומאַטאָכע∫

„סטייַטש°“†—† האָבן†די† העברעיִשע†ציוניסטן† געליאַרעמעט† —† „העברעיִש† איז† אונדזער† לעגאַלע¨ †לעגיטימע† שפּראַך†מיט† אַ†געבורטשייַן† פֿון†דור דורות ¨† און†ייִדיש† איז†נישט† מער† י†אַ† שיפֿחה¨ †אַ† זשאַרגאָןÆ “

אָבער† די† געשיכטע† אונדזערע† האָט† אונדז† אָפּגעטאָן† אַן† ע לה¨ † געק לעט† אַ† דריטל† פֿון† אונדזער† פֿאָלק† אָס† ס5 רובֿ† פֿון† ז † איז† גע ען† אַ†ייִדיש רעדנדיקע† אומהÆ

איז†לאָמיר† זיך†פֿאָרשטעלן† ען† מיר† אָלטן† א סגעמיטן†דעם† חורבן¨ † אָלטן†מיר† דערגר כט† דאָס† טעלערל† פֿון† הימל† און† די† פֿעלקער† פֿון† דער† עלט† אָלטן†געל זט† די†ייִדן פֿראַגע† און† אונדז† באַ יליקט† אַ† ייִדיש ייִדישע† מדינה¨ † אַן† א גן† לאַנדÆ † איצט† לאָמיר† ג ן† מיט† אַ† טראָט† ייַטער ¨† באַגל ט†פֿונעם† א גנאַרטיקן†געדאַנק ¨† דאָס†הייסט ¨† ען† מיר† אָלטן†יאָ† זיך†דאָבי עט† צו†אַ† ייִדיש רעדנדיקער†מדינה ¨† און†די† גרינדער† אָלטן† יאָ† אייַנגעגאַנגען† א ף† ייִדיש† י† די† לאַנדשפּראַך† און† העברעיִש† י† די† צ טע† שפּראַך¨ † אָס†פֿאַר† אַ†מדינה† אָלטן† מיר†דעמאָלט† א סג†עב ט ø† איז† ערשטנס¨ † און† צום† אַלעם† ערשטן¨ † אָלטן† מיר† א פֿגעשטעלט† ייִדיש ייִדישע† קו†לטור אינסטיטוציעס ª† אייַנגעשטעלט† אַ† ייִדיש רעדנדיקן† רעגירונג קאַבינעט† מיט† אַזע†לכע† קאַרפּנקעפּ† י† ל בל† פֿייַנערמאַן† ©אַריאל† שרון® ¨† גאָלדע† מאירסאָן† ©מאיר ®¨ † דוד† גרין† ©דוד† בן גוריון® ¨† שמעון† פּענסקי† ©פּערעס ®¨ † יצחק†איזע† רניצקי† ©שמיר ®† ל †שקאָלניק †© אשכּול® ¨† משה† ד ן¨ † ער† אָלט† גע ען† פֿאַררעכנט† נישט† נאָר† י† אַ† גענעראַל¨ † נאָר† א ך† י† אַ† העלד† און†לאָמיר† נישט†אַר סלאָזן† אונדזער†באַליבטן† משה†שערטאָק †© שרתּ® Æ

מיר† אָלטן† א פֿגעשטעלט† ייִדיש ייִדי≠ שע† אַקאַדעמיעס† און† דערציִונגס אַ†נשטאַלטן ¨† מיט† ייִדישע† קינדער גערטנער¨ † ייִדישע† לערער סעמינאַרן¨ † ייִדישע† אוני ערס†יטעטן ¨† ייִד†ישע† קולטור צענטערס¨ † מיט† ייִדישע† ראַ≠ דיאָ א דיציעס¨ † ייִדיש שפּראַכיקע† טעלע † י≠ זיע סטאַ†נציעס ¨† ייִדישע† טעאַטערס† איבערן† לאַנד¨ † פֿילמען¨ † קאָנצערטן¨ † מוזיקª † מיר† אָלטן† א פֿגעלעבט††די† ייִדישע†ליטעראַטור† א ף†מאַ≠ מע לשון¨ †געגרינדעט† שרייַבער פֿאַ†רא נען ª† אין† שלום עלי כם ה ז† אָלט† מען† א פֿג†עפֿירט† † די† ערק† פֿון† שלום עלי†כמען ¨† אין† פּרץ ה ז† —† ייִדישע† פֿאָרלעזו†נגען ¨† אין† איציק† מאַ†נגער ה ז† אָלט† מען†כּסדר† א פֿגעלעבט† † מאַנגערס† ערק¨ † אין†ח ם† גראַדע † ה ז† אָלט† מען†ג על† ענט†פֿון† זייַנע† ערק ¨† און† אין† יצחק† באַשע יס זי†נגערס† ה ז† אָלט†מען† כּסדר†זיך† אָפּגעגעבן†מיט† זייַ≠ נע† דיבוקים¨ † גילגולים¨ † שדים† און† נישט ג†וטע Ɔ אין† אַבֿרהם† סוצקע † ער ה ז† אָלטן† די† גרעס≠ טע†ייִדישע† רעציטאַטאָרס† † דעקלאַמירט† † טאָג†און† נאַכט†סוצקע ערס† לידערÆ

עס† אָלט†גע ען† אַ†תּענוג† צו†זען† די†ייִדישע† פּאָליצ ¨† י† ז †שפּאַצירן† א ף†דער† דיזענגאָף גאַס† מיט† געפּאַקטע† ק שלעך† אָנגעפֿילט† מיט† פּושקעלעך†סאַרדינען ¨† טואַלעט פּאַפּיר†און† מיט† סקאָ ראָדעסÆ

די† אַרמ † אָלט† מאַרשירט† צום† טאַקט† פֿון† יאָסעלע† ראָזנבלאַטס† חזנות† און† חוה† אַלבערשט נס† „די† קרעניצעÆ †“מיר† אָלטן† גע אָרן† מומחים† א ף† ייִדישער† קאָמפּיוטער טערמינאָלאָגיעÆ

די† העברעער† אָלטן† פּרובירט† עפֿענען† ז ערע†קיאָסקן† מיט†דער† העברעיִשער†פּרעסע ¨† אָס† מיר† אָלטן† כּסדר† גערודפֿט† און† צו† מאָל† אונטערגעל גט† שטינק באָמבעסÆ † ז † אָלטן† פּרובירט†צו† עפֿענען†אַ† העברעיִש†טעאַטער† אָס† מיר† אָלטן† א ף† ז † אַר פֿגעל גט† אַזעלכע† גר סע† שטייַערן† ביז† ז † אָלטן† געצ וּנגען† גע ען† צו† באַנקראָטירןÆ † און† א ב† דאָס† אָלט† נישט†גע ען† גענוג¨ † אָלטן†מיר† אונטערגעל גט† אַ† באָמבעלע† און† זיך† געגלעט† די† בייַכער† ען† די† העברעיִשע† צוש ער† אָלטן† זיך† צעלאָפֿןÆ † אומעטום† האָט† מען† בג אַלד† געצ וּנגען† ס5 פֿאָלק† צו† רעדן† ייִדיש¨ † אַ† נישט† אָלט† מען† אָפּגעהאַלטן† די† נייַע† עולים† פֿון† מענטשלע כע† מעברות¨ †געצעלטן† ה סט†עס Æ

די† העברעער† אָלטן† צו† ביסלעך† געליטן† אַ† גר סן† פֿאַרלוסט¨ † ז † אָלטן† נישט† זוכה† גע ען† אַרייַנצוטרעטן† אין† די† געהעריקע† פּאַרט יִשע† קרייַזןÆ † א ב† ז † אָלטן† זיך† נישט† אונטערגע אָרפֿן† די† מדינה געזעצן† אָלטן† ז † זיך† געמוזט† באַנוצן† מיטן† יטאַמין†„ פּ¨ “† אָס† מ נט†פּראָטעקציע Æ

צו† ביסלעך† אָלט† ז ער† קונסט ¨† ש†עפֿע≠ רישע†קראַפֿט ¨† ל ענערשאַפֿט†און† גל בן†אינעם† א פֿלעב† פֿון† ז ער† לשון¨ † אונטע†רג עגאַ††נגען Ɔ ז ער† פּרעסטיזש¨ † ז ער† זעלבסט י†רדע† אָלט† זאַדישעט† גע אָרןª † ז ער† יעדע† אינאָ † אַציע†¨ † ז ערע†פּראָטעסטן† אָלטן† זאַגלושעט†ג ע† אָרן¨ † דער† שפּאָט† און† דער† חוזק† אָלט† באַגל † ט† אַ† יעדער†געסל† מיט∫

„רעד† ייִדיש¨ † מען† זאָל† דיך† קענען† פֿאַר≠ שט ןÆ “

„ס 5איז† אַ† ייִדיש רעדנדיקע† מדינה ¨† בל ז† פֿאַר†ייִדיש רעדנדיקע† ייִדן°“

דאָס¨ † ליבע† פֿרייַנד¨ † איז† אַ† רעזולטאַט† אָס† מ5 האָט† גערופֿן† „ריבֿ לשונות Ɔ“דערמיט† האָט† מען† דעזיגנירט¨ † אַז† צ † שפּראַכן† אין† א ן† ייִדישער† מדינה† קענען† נישט† ה זן† אונטער† א ן† דאַךÆ † דער† א ספֿיר† איז¨ † אַז† מיר† קומען† נישט†א ס† מיט†יענע† ייִדן† אָס†רעדן† נישט†ק ן† עבֿריתÆ †מיר† זייַנען†א ף† אַז †פֿיל† פֿאַרביסן¨ †אַז† מיר†זייַנען† גר ט†א סצוראָטן† דעם†קאָנק† ורענטÆ † און†מיטן†„ מיר“†פֿאַררוף† איך†זיך† א ף†א ן† און† דעם†זעלבן† פֿאָלקÆ

צ ישן† ג ים† האָבן† מיר† געקענט† רעדן† יפֿל† ייִדישע† און† ג יִשע† שפּראַכן† ס5 האָבן† אונדז† געדינט¨ † צ ישן† ז ∫† ייִדיש¨ † העברעיִש¨ † לאַדינאָ¨ † מוגראַבי¨ † דזשודעזמאָ¨ † תּימנישª † ממש† אַ† עלט† מיט† „דזשודעזמאָס “¨ † אַ† שלל† מיט† „דזשודעזמאָס“† אין† יעדן† לאַנד¨ † צ ישן† יעדן† פֿאָלק† און† ק נעם† איז† נישט† אייַנגעפֿאַלן† צו† קאָנקורירןÆ † די† אַלע† „דזשודעזמאָס ¨†“ייִדישע† שפּראַ כן† האָבן† אונדז† געדינט† י† אַ† המשך† פֿון† אונדזער† ייִדישק ט† און† אַן† א גענער† ייִדישער† א טאָנאָמיע† צ ישן† פֿעלקערÆ † אָבער† נישט†צ ישן† א גענע†אין† א גענעם†לאַנד Ɔ נאָך אַלעמען¨ † ייִדן† זייַנען† אַ† האַרטנעקיק† פֿאָלק¨ † אַ האַרטע† נוס† צו† פֿאַרדייַען† און† אַ† האַרטע† נוס א סצושפּייַעןÆ † און† לאָמיר† נישט† פֿאַרגעסן¨ † אַז ען† ייִדן† האָבן† אַ† מאָל† גערעדט† אַ† ביבליש לשון קודש¨ † האָבן† ז † א ך† זיך† צוגעא גנט דאָס† אַראַמעיִשע† לשון† און† ניק† אָס געציטערט¨ † אַז† די† שפּראַך† פֿון† גלות בבֿל† עט ז † חלילה† שאַטןÆ † פּונקט† פֿאַרקערט¨ † ייִדן† האָבן עס† אָנגענומען† באַהבֿה† און† געמישט† אונדזער לשון קודש† מיט† לשון אַראַמישÆ † נאָך† אַלעמען¨ איז†דען† נישט†אַבֿרהם† אָבֿינו†אַר סגעקומען† פֿון אַרם נהרים† און† גערעדט† ז ער† לשוןø † איז† דען נישט† משה† רבנו† אַר סגעקומען† פֿון† מצרים און† גערעדט† אַ† לשון מצריÆ † אַפֿילו† אין† די† צען געבאָט†איז† דאָס†ערשטע† אָרט† עגיפּטיש†אָנכי ©אַנך ®Æ † ייִדן† האָבן† אַדאַפּטירט† אין† ז ער† לשון פּערסיש†און† גריכישÆ †אויב† ס5 האָט†געט גט† און געפּאַסט†צום† טייַטש¨ †האָט† מען†עס† מכניס אורח גע עןÆ

אָבער† דאָס† איז† גע ען† דעמאָלט† אין† די צייַטן† פֿון† נבֿוכדנצר† און† אַלכּסנדר† מוקדון¨ † פֿון כּורש†ביז† הורדוסן¨ †ר ם† און†לאַטייַן Ɔ אַלץ†קען מען† געפֿינען† אין† אונדזערע† ייִדישע† לשונותÆ אָבער† אונדזער† הימל† איז† אַלע† מאָל† גע ען פֿאַרכמורעטÆ

הייַנט† זייַנען† מיר† א ף† ס5 נייַ† אין† אַ† סכּנה¨ דאָס† מאָל† איז† דער† שׂונא† אייַנגעטונקען† אין מוסולמענישן† גיפֿטÆ † אָבער† פּילאי פּלאָים¨ † ממש נישט† אָפּצושאַצן¨ † ק נער† ציטערט† נישט† פֿאַר אַראַבישÆ † פֿאַרקערט¨ † מען† לערנט† אַראַביש† אין ישׂראל† און† ס5 איז† אַ† פֿאַרשטענדלעכע† זאַךÆ אָס† איז† נישט† פֿאַרשטענדלעך† איז† דאָס† אָס די† מאָדערנע† אָרטאָדאָקסישע† בתּי ספֿר† י /SAR /אין† רי ענד ל†און†„ רמז“†אין† מאַנהעטן לערנען† אַראַביש† מיט† דער† יונג אַרגÆ † אָסור† צי איך†באַנעם† דאָסÆ

און† נאָך† אַ† זאַךÆ † ענגליש† איז† אַ† גאַנצער מורינו† און† אַן† אָנגעל גטער† גאַסט† אין† ישׂראלÆ עס† פֿאַרנעמט† ש ן† עד היום† דעם† א בנאָןÆ † אַ סימן¨ †אַז† די†קולטור אַסימילאַציע† איז†נישט† נאָר אַן†אַמעריקאַנער† פֿענאָמען¨ †נאָר† אַ†ישׂראלדיקער אויךÆ

ביז†אַהער ¨† דאַכט†זיך† מיר ¨† האָב†איך† געשאָסן אַ†כאָפּטע† פֿ גל†מיט† א ן†שאָס Ɔ איצט¨ †זייַט† אַז גוט†און† דעשיפֿרירט†עס† אַל ןÆ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.