אַהר צייטלי ווי אַ חסידישער גנאָסטיקער

Forward (Yiddish Edition) - - ייִדישע נייַייַעס פֿפֿון מאָאָלדאָאָווע -

יואל מאַטוועיעוו

אינעם† גרויסן† עולם! הפּאָעזיע¨ † איז† דער† ייִדישער†פּאָעטישער† אוניווערס¨ †בלי !שום !ספֿק ¨† איינער† פֿון† די† רייַכסטע† און† שענסטעÆ † זייער† ווייני ק†מענטשן† ווייסן† הייַנט¨ † צום† באַדויערן † ¨† אַז† אַזאַ† אוניווערס† עקזיסטירט† בכללª † נאָך† וויי≠ נ†יקער† זענען†מסוגל† צו† געפֿינען† אַ† וועג† אַהין¨ † און†בלויז† אייניקע†האָבן† די†ריכטיקע† שליסלען† † צו†די† טורעמס†און† שלעסער†פֿון† דער†דאָז† יקער† ברייטער†וועלט Æ

אַזוי† וואָלט¨ † מעגלעך¨ † געקאָנט† זיך† אויס≠ דריקן† הייַנט† דער† גרויסער† ייִדישער† פּאָעט† אַהרן† צייטלין†—† אַ† גאָר† וויכטיקע† און† אָריגי≠ נעלע† † טורעם! פֿיגור† אין† דער† ייִדישער† פּאָעזיע † ¨† און† סתּם† אַ† גרויסער† דיכטער† פֿון† אַ† וועלט! מאַסשטאַבÆ †ד ,ר† מאָריס†פֿייַערשטיין ¨† אַ†פֿאָ† רשער† פֿון† חס†ידות† און† השׂכּלה¨ † האָט† אַרויסגעגעבן† † אינעם† יאָר† Σ†≤∞∞ אַ† באַנד† פֿון† אַהרן† צייַטלינס† † אויסגעקל†יבענע† ווערק† אויף† ענגליש¨ † וואָס† הייסט† „לידער† פֿונעם† חורבן† און† לידער† פֿון† אמונה* Ɔ אַזוי†ווי† דער†שטייגער† איז†מיט† ס3 רובֿ† ענ†גל† ישע† איבערזעצונגען† פֿון† וועלט! פּאָעזיע † ¨† גיט† נישט† איבער† פֿייַערשטיינס† בוך† דעם† ריט≠ מישן†טעם† און†גראַמען† פֿונעם†אָריגינאַל ª† דע†רצו† נאָך¨ † כּדי† אָפּצושאַצן¨ † ווי† געהעריק¨ † צייַטלינס† † פּאָעזיע¨ †מוזן† מען†זייַן† באַקאַנט†מיט† דער†וועלט† פֿון†קבלה† און†חסידות Æ

צייטלין† איז¨ † צום†מערסטן ¨† באַקאַנט† אין† שייַכות† † מיטן†חורבן Ɔ ער†איז† געבוירן†געוואָרן† איןΠπΠ† †± און† געבליבן† אין† פּוילן† ביזן† סאַ†מע† חורבןÆ † צום† גליק ¨† האָט† ער† באַזוכט† ניו! יאָרק† אין† ז†ומער π†π≥ Ʊ† בייַם† אָנהייב ¨† איז† ער† אָנגע≠ ק†ומען† קיין† אַמעריקע†מיט† אַ† צייַטווייַלי†קער† וויזיט! וויזע† און† האָט† זיך† נישט† געקליבן† צו† עמ†יגרירן Ɔ צייטלי†נען† האָט†זיך† אייַנגעגעבן†צו† אַנט†לויפֿן† קיין† ק†ובע ª† אַ† דאַנק† דעם ¨† האָט† ער† איבערגעלעבט† † דעם†חורבן Ɔ די†קובאַנער† קול≠ טור†—†למשל ¨† די†אוראַל† טע†אַפֿריקאַנער† טענץ† —† האָבן† איבע†רג עלאָזט†† אויף† אים† אַ†מערק≠ ווירדיקע†השפּעה Æ

זייַן† משפּחה† איז† אָבער† אומגעקומעןÆ † זייַן† טאַטע¨ † דער† גרויסער† חסידישער† פֿילאָסאָף† און†

הרן צייטלין מי†סטיקער† הלל† צייטלין¨ † און† זייַן† ייִנג†ערער† ברודער† אלחנן† צייטלין¨ † אַ† ייִדישער† שרייַבער† און† זשורנאַליסט¨ † זענען† פֿאַרטיליקט† געוואָרן† † אין†טרעבלינקע Ɔ דער†ניצול !געוואָרענער† פּאָעט† האָט† זייַן† גאַנץ† לעבן† זיך† געפֿילט† שולדיק¨ † אַז† ער† איז† נישט† געווען† צווישן† די† אומגעקומענע† † ברידער! ייִדןª †די† טעמע†פֿונעם† חורבן†פֿאַ† רנעמט† טאַקע†אַ† צענטראַל†אָרט† אין†זייַנע† ווערקÆ

ס3 איז† גרינג† צו† באַמערקן¨ † ווען†מע† לייענט† צייטלינס†פֿריִיִקע† פּאָעזיע¨ †אַז† אַפֿילו†מיט† אַ†סך† יאָר†פֿאַרן† חורבן†האָט† זיך†אין† זייַנע†שאַפֿו† נגען† געפֿילט† אַ† שטאַרקער† טעם† פֿון† טראַגעדיע† און† ביטערקייט¨ † אויסגעמישט† מיט† דער†טעמע† פֿון† אמונה¨ † גאולה† און† קבלה! מאָטיווןÆ † זייַן† טאַטע¨ † הלל† צייטלין¨ † איז† געווען† בעצם† אַ† פֿילאָסאָף † ! עקזיסטענציאַליסט†און† אַ†חב ,ד !חסיד ¨† ווע†לכער† איז† אויך† געווען† פֿאַרבונדן†מיטן† בראַצל † עווער†† חסידותÆ

אַ†סך† מיטל! עלטערישע†פֿילאָסאָפֿן ¨† ייִד†ישע† און† ניט! ייִדישע¨ † האָבן† געפּרוּווט† צו† באַווייַזן† † די† עקזיסטענץ† פֿון† גאָט† דורכ ן†מו† סטער† פֿון† דער†גשמיותדיקער† וועלטÆ †לויט† זייער†ג עדאַנק†¨ † איז† דער† אוניווערס† אַזוי† שיין¨ † אַזוי† וווּנדער≠ לעך† אָרגאַניזירט¨ † ווי† אַ†מאַיעסטעט† ישער† פּאַ≠ לאַץ¨ † וואָס† וואָלט† נישט† געקאָנט† עקזיסטירן† † אָן† אַ†מלך ¨† וועלכער† האָט† עס† אויסגעבויט† אויפֿן† בעסטן†אופֿן Æ

הלל† צייטלינס† צוגאַנג† איז† אַ† פּונקט† פֿאַר≠ קערטער¨ † אַ† היפּוכדיקערÆ † דאָס† לעבן† אין† דער† מאַטעריעלער† וועלט† איז† צומאָל† גאָר† ביטער† און† אַבסורדיש! פֿאַרדרייטª † צוליב† דעם† קומען† ד י†מענטשן† צו† דעם† אויספֿיר¨ † אַ ז†מחוץ† דעם† פֿינצטערן†כאַאָס† פֿונעם†וועלט !אַבסורד† מוז†זיך† געפֿינען† עפּעס† אַ† בעסער† אָרטÆ † אָט† אַזאַ† געפֿיל† † פֿון† פֿאַרלאָזטקייט† איז† דווקא†מסוגל† צו† ברענ≠ גען† אַ† מענטש† צו† אמונהÆ † דורך† אַ† דירע†קטער† אַנטפּלעקונג† פֿונעם† געטלעכן† פֿונק† אין† דער† מענטשלעכער†נשמה† דערפֿילט†מען† פּל†וצעם† אַ† גייַסטיקן†שאָק ¨† אַ†מיסטישע† דערוועקונג¨ †וועל≠ כע† ווייַזט† דעם† וועג† אַרויס† פֿון† דער† גשמיות! טורמעÆ †

נישט†געקוקט† אויף†דעם† דאָזיקן†על עמענט†† פֿון†ביטערקייט ¨† האָט†הלל† צייטלין†ג עקוקט††אויף† דער†וועלט ¨† בדרך! כּלל¨ †אָפּטימיסטיש ¨† און†אַ† סך† געשריבן† וועגן† דער† פֿאַרבאָרגענער† שיי†נקייט† פֿון†דער† וועלט¨ †וועלכע† מע†קאָן ¨† לויט†זייַן† דעה¨ † גענוג†גרינג† אַנטדעקן†דורך† חסידישע†דרכים† פֿון† התפּעלות†און† התבודדותÆ

בייַ† זייַן† זון¨ † אַהרן† צייטלינען¨ † איז† אָבער† די† סתּירה† צווישן† דער† טונקעלער† גשמיותדי≠ † קער† נאַטור† און† דעם† פֿאַרבאָרגענעם† געטלעכן† † ליכט† אַ† סך† שאַרפֿערÆ † צום† בייַשפּיל¨ † האָט† ער† אינעם†יאָר π≤∂††± אָנגעשריבן†אַ† ליד†מיטן† נאָמען† † „וועלט !פֿרוי *¨ † וועגן† אַ† וואַרשעווער† טראַמווייַ¨ † וואָס†„לויפֿט† שטאַרבן* Ɔ די† שכינה†—†„וועלט ! פֿרוי* †—† גיט† אַ† שימער† און† אַ† וויי†מיט†„ אירע† ווייַסע† † בריסט† איבער† דעם† טראַמווייַ¨ † וואָס† שטאַרבן†לויפֿט† ער¨ †איבער† דער†מויד† אונטערן† טוך¨ † אַ† בלאַסער¨ † נישט† געקויפֿטער¨ † און† איבער† מיר¨ †דעם† לעצטן†זון† פֿון†מקובלים *Æ

די† טראַמווייַען¨ † עלעקטרישע† לאַמטערנס† און† אַנדערע† עלעמענטן† פֿון† דער† אינדוסטריע≠ לער† ציוויליזאַציע† ווערן† כּסדר† אַסאָציִיִרט† בייַ† צייטלינען†מיט† דער†סיטרא !אַחרא Ɔ די†שטאָל ענע†† מאַשין†פֿאָרט† צו†שטאַרבן† בייַנאַכט†איבער† דער† פֿינצטערער† שטאָט¨ † וווּ† עס† הערשן† די† קליפּות† און†וווּ† עס†גייען† צומאָל†אַרום†„ בלאַסע¨ †נישט ! געקויפֿטע *† מיידלעך†—† הגם¨ † ס3 זעט† אויס¨ † איז† זייער†גורל† פֿאַרקויפֿט†צו† ווערן†ווי† אַ†זונה Ɔ און בלויז†פֿון† צייַט†צו† צייַט†דערזעט† מען†אין† דער וועלט† אַ† פֿונק† פֿון† דער† שכינה¨ † אייַנגעוויקלט אין†אַן† עראָטיש†געפֿיל Æ

דער†מחבר† דערקלערט¨ † אַז† ער† איז† „דער לעצטער† זון† פֿון†מקובלים *Æ † הגם† ער† אַליין† איז נישט† אַ†מקובל† אין† אַ† טראַדיציאָנעלן† זין¨ † איז ער† דער† לעצטער¨ † וואָס† פֿילט† דעם† טעם† פֿון קבלהÆ † וואָס† פֿאַר† אַ†מין† קבלה¨ † אָבערø † אַהרן צייטלין† האָט† זיך† אַקטיוו† אינטערעסירט† מיט פֿאַ†רשיידענ ע†משיחישע† און† אַפּאָקאַליפּטישע באַוועגונגען † ¨† בתוכם† אַזעלכע† סתּירותדיקע¨ † ווי שבתאות†און† פֿראַנקיזםÆ †איינע† פֿון†זייַנע† פֿריִ†יִקע דראַמעס¨ † אָנגעשריבן† אין† די† יאָרן† π≤∂Σ—± π≤± ¨ הייסט†„יעקבֿ† פֿראַנק* ¨† און† דערציילט† וועגן† די חילוקים†צווישן† דעם†חסידישן† דרך†פֿ† ונעם†בעל ! שם! טובֿ¨ † און† יעקבֿ† פֿראַנקס† דורכגעפֿאַלענער † משיחישער†סעקטע Æ

צייטלינס† צוגאַנג† צו† פֿראַנקיזם† איז† אַן אַמביוואַלענטערÆ † ער† קריטיקירט† פֿראַנקס† עקס≠ טר†עמע† דעות† און† פֿאָרט† זעט† ער† אין† זייַן באַוועגונג† אַ† פּאָטענציעל† קערנדל† פֿון† דער אמתער† גאולהÆ † זייַן† אַנדערע† פּיעסע¨ † וואָס הייסט†„די† ייִדישע†מלוכה† אָדער†ווייַצמאַן† דער צווייטער* ¨† איז†אפֿשר† נאָך†מער† פּראָוואָקאַטיוו † Æ היטלער† † איז† געקומען† צו† דע ר†מאַכט ¨† פֿאַר≠ טרייַבן† די† ייִדן† קיין† ארץ! ישׂראל† און† געשאַפֿן פֿאַר† זיי† אַ† ציוניסטישע† † מלוכהª † דער† פּראָיעקט איז†זיך† אָבער†צעפֿאַלן ¨† און†די† אַנטוישטע†ציו≠ ניסטן† זענען† זיך† צעלאָפֿן† צוריק† אין† די† גלות! לענדער¨ †זינגע† נדיק†די†„ התּיקווה* Æ

די†דאָזיקע† פּיעסע†איז† אָנגעשריבן†געוואָרן אינעם†יאָר π≥¥†Æ± †אין† יענער†צייַט† האָט†ציי טלין†¨ פֿאַרשטייט† זיך† נישט† געוווּסט¨ † ווי† היטלערס אַנטיסעמיטיזם† און† נאַציאָנאַליסטישע† אַמבי≠ ציעס† —† דעמאָלט† נ אָך†מעסיקע† —† וועלן† זיך אויסשפּילןÆ † זייַן† קריטיק† פֿון† ציוניזם† שטי מט אָבער †מיט† דער† הויפּט! טענה† פֿון† אַזעלכע חסידישע† אַנטי! ציוניסטן¨ † ווי† דער† סאַטמאַרער רביÆ † די† א מתע† גאולה† איז† פֿאַר† צייטלינען† אַ ריין! גייַסטיקער† עניןª † צו† פּרוּוון† זי† דערגרייכן דורך† פּאָליטישע†מיטלען† איז† אַבסורדיש¨ † ווייַל די† גשמיותדיקע† וועל ט†מיט† אירע† פּוסטע שפּילערייַען†איז† בלויז†אַ† קליפּהÆ

אין†אַן† אַנדער†ליד† וועגן†טויט ¨† וואָס†טראָגן דעם† פּשוטן† נאָמען† „אַ† ליד† צו† זיך“¨† שרייַבט צייטלין∫

(המשך אויף זייַט 14(

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.