פֿפֿונע אייביק קוואַאַל∫ כּכּי תצא

Forward (Yiddish Edition) - - ייִדישע מוזיק אינעם ±≥סטן יאָאָרהונדערט -

אין†די† פֿריִערדיקע†פּרשיות ¨† האָבן†מיר† שוין† עטלעכע† מאָל† באַטראַכט† די†טעמע† פֿון† אינער≠ לעכער† פֿאַראייניקונג† פֿון† אַ†מענטש† און† דעם† באַשעפֿער¨ † ווי† דעם† לייטמאָטיוו† פֿונעם† חומש† „דבֿרים *¨ † וועלכער† ווערט† פֿאַררעכנט¨ † ווי† עס† שטייט† אינעם† זוהר¨ † ווי†משה† רבינוס† אייגענע† ווערטער¨ † און† פֿאָרט† שטעלט† עס†מיט† זיך† פֿאָר† אַן†אינטעגראַלן† טייל†פֿון† דער†תּורה !נבֿואה Ɔ

די† הייַנטיקע† פּרשה† הייבט† זיך† אָן† מיט† אַ† בפֿירוש† פּאַראַדאָק סישער†מיצווה∫† די† תּורה† ווענדט†זיך† צו†ייִדן† און†זאָגט ¨† אַז†„ווען† דו†גייסט† אַרויס†צו† האַלטן†אַ† מלחמה†מיט† דייַנע†שׂונאים *† —†„ כּי† תצא† למלחמה† על≠אויבֿיך *¨ † האָסטו† דאָס† רעכט† צו† פֿאַרכאַפּן† אַ† שיינע† ניט! ייִד†ישע† פֿרוי¨ † כּד י†מיט† איר† חתונה† צו† האָבןÆ † על! פּי† הלכה¨ † מעג†מען† עס†אַפֿילו† טאָן¨ †ווען† זי†איז† אַ†חתונה ! געהאַטעª † איר† פֿריִערדיקע† פֿאַרבי†נדונג† מיט† אַן† אַנדער†מאַן† ווערט†אַנולירט Æ

אויפֿן† ערשטן† בליק¨ † זעט† אַזאַ† אָנזאָג† אויס† ווי† אַן† אויסטערליש† אוממאָראַלישערÆ † די† חז, ל† דערקלערן† טאַקע¨ † אַז† די† תּורה† רעדט† „כּנגד† יצר! הרע* Ɔ אַדרבה¨ † אַזאַ† אויפֿפֿירונג† איז† נישט† ריכטיק†און† אַפֿילו†עקלדיק Ɔ פֿונדעסטוועגן¨ †אויב† עמעצער† וואָלט† טאַקע† פֿאַרכאַפּט† אַ† פֿרוי† בעת† אַ†מלחמה ¨† וואָלט†דער† אייבערשטער†אים† נישט† באַשטראָפֿט† און† וואָלט† דערלויב ט†מיט† איר† חתונה† צו† האָבן¨ † אויב† זי† איז†מסכּים† זיך†מגייר† צו†זייַן Æ

דער† פּאַראַדאָקס† באַשטייט† אין† דעם¨ † וואָס† אַלע†גרויסע† ראשונים†און† פּוסקים†פֿאַררעכ ענען†† דעם†דאָזיקן† אָנזאָג†נישט† בלויז†ווי† אַ†ב אַווייַז†¨ †אַז†

פֿון מÆ אַלקין

ספּעציעל רן „ רווערטס“ דער†אייבערשטער† פֿאַרשטייט†די† מענטשל † עכע†† שוואַכקייטן†און† קאָן†פֿאַרגעבן† אַ†ווילדע† מעשׂה† אין† אַ† ווילדער† סיטואַציע¨ † און† נישט† אַפֿ†ילו† ווי† אַ†דערלויבעניש ¨† נאָר†טאַקע† ווי†אַ† מיצווהÆ †דער† רמב, ם†און† אַנדערע†קלאַסישע† ייִדישע†דע† נקער¨ † וועלכע† ציילן† איבער† אַ לע†מיצוות† אין† דער† תּורה¨ † שליסן† די† מיצווה† פֿון†„יפֿת !תּואר *† אייַן† אין†איין† ליסטע†מיט† אַלע†אַנדערע† תּורה! אָ†נזאָגן† —† נישט† געקוקט† אויף† דעם¨ † וואָס† די† צען† גע≠ באָט¨ †די† יסודות†פֿון† דער†גאַנצער† תּורה¨ †הייסט† בפֿירוש† נישט† צו† גנבֿענען† און† נישט† האָבן† אַ† גלוסט† צו† אַ† פֿרוי† פֿון† אַן† אַנדער†מאַן Ɔ די† חז, ל† דערקלערן¨ † אַז† די† ערגסטע† גנבֿה¨ † וואָס† דווקא† וועגן† איר† גייט† אַ† רייד† אין† די† עשׂרת! הדברות¨ † איז†צו† פֿאַרכאַפּן†אַ† מענטשÆ †אין† די†זעלבע† צען† געבאָט† שטייט† אויך† בפֿירוש† געשריבן¨ † אַז†מע† טאָר†נישט† האָבן†קיין† סעקסועלע†פֿאַרבינדו† נגען† מיט†אַ† חתונה! געהאַטער†פֿרוי Ɔ עס†ב אַקומט††זיך ¨† לכאורה¨ † אַז† דער† פֿאַרכאַפּער† פֿון† דער† „יפֿת ! תּואר* †איז† עובֿר†אויף† דרייַ†פֿון† די†צען† געבאָט°

מיט† צוויי† וואָכן† צוריק¨ † אין† דער† פּרשה† „ראה *¨ † האָב ן†מיר† גערעדט† וועגן† דעם† קרבן¨ † וואָס†אליהו !הנבֿיא† האָט†געבראַכט† אויפֿן†באַרג† כּרמלÆ † על! פּי! הלכה¨ † האָבן† די† ייִדן† אין† יענער† צייַט† נישט† געטאָרט† ברענגען† קיין† קרבנות† מחוץ† דעם† בית! ה מיקדשÆ † דער† בייזער† קיניג† אַחאבֿ¨ †צוזאַמען† מיט†זייַן† רישעותדיקער†ווייַב ¨† איזבֿל¨ †האָבן† פֿאַרשפּרייט†דעם† קולט†פֿונעם† אָפּ≠ גאָט†בעל ¨†† וועלכער†איז† געווען†פֿאַרבונדן† מיט† זייער†אומיושרדיקער† מאַכטÆ †אליהו† האָט†פֿאַק≠ טיש†אָרגאַניזירט† אַ†בונט† קעגן†די† פֿאַלשע†נבֿיאים† פֿון† בעל¨ † † אונטעררייַסנדיק† אַחאבֿס† אויטאָר†יטעט Ɔ כּדי† דאָס†דורכצופֿירן ¨† האָט†ער† געמוזט† ברעכן† די† הלכה† און† ברענגען† אַ† קרבן† אויפֿן† באַרג† כּרמלÆ † דאָס† פֿאָלק†האָט† דערזען¨ †ווי† אַזוי† אַ†מיצווה†—† וועלכע† אליהו† האָט† דורכגעפֿירט† אויף† אַ† פּאַראַדאָקסישן†אופֿן ¨† קעגן†דער† הלכה†—†ברענגט† אַ†ברכה† און†יושר† אינעם†לאַנד Æ

דער† דאָזיקער† בייַשפּיל† ווייַזט¨ † אַז† אַפֿילו† אַן† ענין¨ † וואָס† ווערט† פֿאָרמעל† פֿאַררעכנט† פֿאַר† אַן† עבֿירה¨ † קאָן† פֿאַרוואַנדלט† ווערן† אין† אַ† מיצווה¨ †ווען† ער†ווערט† באַגלייט†מיט† אַ†נבֿיאי≠ שער†אינספּיראַציע† אָדער†סתּם† אַ†ריינער† כּוונה† לשם! שמיםÆ † ווי† עס† דערקלערן† די† חז, ל¨ † איז† אַן† עבֿירה† לשם! שמים† בעסער¨ † ווי† אַ†מיצווה† שלא! לשמהÆ † הגם† די† הלכה† איז¨ † בדרך! כּלל¨ † דער†ריכטיקער† וועג†אין† עבֿודת! השם¨ †איז† דאָס† רעאַלע† לעבן† מער† קאָמפּליצירט† און† פֿאָדערט† † צומאָל† אַרויסצוגיין† מחוץ† די† ראַמען† פֿון† אַלע† כּלליםÆ † דער† גרויסער† חסידישער† רבי† שׂימחה† פּשיסכער†האָט† אַמאָל†געזאָגט† איינעם†פֿון† זייַנע† † חסידים¨ † אַז† אין† עבֿודת! השם† איז† נישטאָ† קיין† כּללים† און† דאָס† גופֿא†—† אַז† ס3 איז† נישטאָ† קיין† כּללים†—†איז† אויך†נישט† אַ†כּלל Æ

אין†דער† הייַנטיקער†פּרשה† ווערט†ב אַהאַנדלט†† אַ† פֿאַרקערטער† עניןÆ † עס† זענען† פֿאַראַן† ענ†ינים ¨† וואָס†שטימען† מיט†דער† פֿאָרמעלער†הלכה ¨† און† זענען† פֿאָרט† עקלדיקÆ † דער† רמב, ן† דע†רקלערט† אין†זייַן† תּורה! פּירוש¨ †אַז† אַ†מענטש† קאָן†זייַן† אַ† „נבֿל† ברשות†התּורה *† —†אַן† עקלדיקער†פּאַ† רשוין¨ † וועלכער† לעבט† על! פּי! הלכה¨ † אָבער† פֿאַ†רקוקט† די†עטישע† און†מאָראַלישע† יסודותÆ

די†פּאַראַדאָקסישע† מיצווה†פֿון†„ יפֿת! תּואר* † איז†זייער† וויכטיק†ווי† אַ†בייַשפּיל† פֿון†דעם† דאָ≠ זיקן†יסודותדיקן† פּרינציפּÆ †די† תּורה†דע† רקלערט¨ † אַז† ס3 אי ז†מעגלעך† צו† געפֿינען† אין† אַ† געווי≠ סער† סיטואַציע† אַ† תּירוץ¨ † וועלכער† דער מעג≠ לעכט†אַרומצוגיין† דרייַ†פֿון† די†צען† געבאָט¨ †און† דערצו† נאָך† אויף† אַ† בפֿירוש† הלכהדיקן† אופֿן¨ † וואָס† ווערט† אַפֿילו† פֿאַררעכנט† פֿאַר† אַ†מיצווה Ɔ פֿונדעסטוועגן¨ †מיינט† עס†נישט ¨† אַז†מע† זאָל†זיך† אַזוי†פֿירן Æ

פֿון† דער† צווייטער† זייַט¨ † אויב†מע† טראַכט† זיך† אַרייַן¨ † קאָ ן†מען† זיך† גרינג† פֿאָרשטעלן† אַ† סיטואַציע¨ †ווען† די†פֿאַרכאַפּונג† פֿון†אַ† פֿרעמדער† † פֿרוי†בעת† אַ†מלחמה† ווערט†טאַקע† פֿאַרוואַנדלט† אין† אַ†מיצווה Ɔ ווי† געזאָגט¨ † איז† דער† אוראַל≠ טער† קולט† פֿון† בעל† און† אַנדערע† אָפּגעטער† געווען† † פֿאַרבונדן† מיט† בפֿירוש† אומיושרדיקע† מעשׂיםÆ † די† כּנענישע† געצנדינער† פֿלעגן† דער≠ הרגענען† † זייערע†אייגענע† קינדער†פֿאַר† אַ†קרבן ¨ און† געצוווּנגען† געוויסע† פֿרויען† צו† דינען† ווי „קדשות *¨ †ספּעציעלע† טעמפּל! זונות¨ †ווי† אַ†טייל פֿון† זייער† געצנדינערייַÆ †מע† קאָן† זיך† פֿאָר≠ שטעלן† אַ† סיטואַציע¨ † ווען† אַ† חתונה! געהאַטע † פֿרוי†לייַדט† פֿון†איר† לעבן†מיט† אַן†אַכזריו תדיקן† מאַן¨ †און† וואָלט†געווען† צופֿרידן†צו† בלייַבן†מיט אַ† סאָלדאַט¨ † וועלכער† האָט† בעסערע† מאָראַלי≠ שע†ווערטן Æ

אַ†סך† מענטשן†מיינען ¨† אַז†די† טראַדיציאָנע≠ לע† ייִדישקייט† איז† אַ† סיסטעם† פֿון† אָנזאָגן† און פֿאַרבאָטן¨ †וואָס† מע†מוז† טאָן†און† וואָס†מע† טאָר נישטÆ †על !פּי† קבלה¨ †ווי† עס†שטייט† אינעם†ספֿר ! הזוהר¨ † זענען† די† מיצוות†„עיטין† דאורייתא* †— פֿאַרשיידענע† עצות¨ † וואָס† די† תּורה† גיט† אונדז¨ כּדי†צו† געפֿינען†דעם† וועג†צוריק† צו†אונדזער† ג! טלעכן†שורש Ɔ דער†איזשביצער† רבי†דע† רקלערט אין† זייַן† ספֿר†„ מי† השילוח* ¨† אַז† די† הלכות† זע≠ נען†נישט† קיין†אַבסאָלוטע†„ רעליגיעזע†ג עזעצן†* ¨ נאָר†אַ† דינאַמישע†נעץ† פֿון†מיטלען† און†סי מבאָלן†¨ וועלכע† זענען† מסוגל† אויפֿצוהייבן† די† נשמה איבער† די† באַגרענעצונגען† פֿון† עולם! הזהÆ † הגם די†מיצוות† זעען†צומאָל† אויס†ווי† אַ†סי סטעם††פֿון שטרענגע†כּללים ¨ †מוז† מען†אויך† פֿאַרשטיין¨ †אַז אויב†מע† פֿאַרגעסט†דעם† לעבעדיקן†גייַסט ¨† וואָס שטעקט† אין† דער† תּורה¨ † פֿאַ†רוואַנדלט† מען† די תּורה†גופֿא ¨† חלילה¨ †אין† אַ†מין† עבֿודה! זרה¨ †אין אַ†פֿאַרגליווערטן†„ שטיינערנעם†אָפּגאָט *Æ

די† הייַנטיק† פּרשה† טראָגט† דעם† נאָמען „כּי† תצא* † —†„ווען† דו† גייסט† אַרויס* Ɔ ווייַטער ווערט† דערמאָנט† אַן† ענין¨ † וואָס† ווערט† פֿאַר≠ רעכנט¨ †טעאָרעטיש ¨† פֿאַר†אַ† מיצווה¨ †הגם† ס3 איז אַ† סתּירותדיקע †מעשׂה ¨† וואָס† לכתּחילה† איז נישט† כּדאַי† צו† טאָןÆ † דער† עצם! פֿאַקט¨ † וואָס† די מיצווה† פֿון†„יפֿת !תּואר *† איז† אַן† אינטעגראַלער טייל†פֿון† דער†תּורה ¨† דעמאָנסטרירט†דעם† דער≠ מאָנטן† ענין¨ † אַז† די† תּורה† איז† אַ† לעבעדיקער¨ דינאַמ† † ישער† קוואַל† פֿון† חכמה¨ † וואָס† לאָזט† זיך נישט†רעדוצירט† צו†ווערן† צו†אַ† פֿיקסירטער†סיס≠ טעם†פֿון† פֿאַרגליווערטע†כּללים Ɔ עס†טרעפֿן† זיך אַמאָל†מאָמענטן ¨† ווען† אַ†מענטש† מוז† „אַרויס≠ גיין* † פֿון† דער† אָנגענומענער† פּאַראַדיגמע¨ † כּדי צו† דערגרייכן† אַ† נ ייַע†מדרגה† פֿון† השׂגה† און עבֿודהÆ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.