Tragedia la Finita

Forward (Yiddish Edition) - - קהילה לעב דאָאָ או דאָאָרט -

משה לעמסטער ספּעציעל רן „ רווערטס“

די† דאַטע† ≥±טער† אוי† גוסט† πμ≤†± איז† אַ† בלוטיקער† פּונקט† אין† די† ביאָגראַפֿיעס† פֿון† ייִדי†שע† סאָוועטישע† שרייַבער∫† דוד† בערגעל≠ סאָן¨ † דוד† האָפֿשטיין¨ † פּרץ† מאַרקיש¨ † איציק† פֿעפֿער† † און† לייב† קוויטקאָ Ɔ בלויז† אַ† פּונקט°† נאָר† דורך† דעם† דאָזיקן† פּונקט† האָבן† מיר¨ † צום† באַ†דויערן ¨† אויפֿגעהערט† צו† זען† דעם† גאַנצן† זאַץ¨ † וואָס† שטייט† פֿאַרן† פּונקט† און† וואָס† הייסט†—† לעבן°† דאָס† לעבן† און† שאַפֿן† פֿון† די† דערשאָסע†נע† ייִדישע† שרייַבערÆ † פֿאַר† אַ† סך† הייַנט†יקע† יונגע†ייִדישיסטן† זענען†בערגעלסאָן ¨† האָפֿשטיין † ¨† מאַרקיש¨ † פֿעפֿער† און† קוויטקאָ† שרייַבער¨ † ווע†לכע† מע† האָט† דערשאָסן† דעם† ≥±טן† אויגוסטÆ † און† אויף† דעם† פֿאַרענדיקן† זיך† זייערע† קענטע†נישן ¨† וועגן† די† דאָזיקע† קרבנות† פֿונעם† סטאַלין רעזשים † Ɔ די† טראַגעדיע† פֿאַר† דער† ייִדישער† ליטעראַטור† † באַשטייט† ניט† נאָר† אין† דעם¨ † וואָס† מע† האָט† אומגעבראַכט† אירע†בעסטע† פֿאָר†שטייער ¨† נאָר†אויך† אין†דעם ¨† וואָס†מע† דערמאָנט†זיך† אין†זיי† נאָר†דעם†≥± טן† אויגוסט°† די† שוואַרצע† ליכט† פֿון† דעם† דאָזיקן† בלוטיקן†טאָג† האָט†פֿאַ† רבלענדט†די† העלע†שייַן† פֿון†זייער† שאַפֿןÆ †די† דאַטע¨ †מיין† איך¨ †האָט† קיין† שום† שייַכות† נישט† צו† ליטע†ר אַטור†Æ † דאָס† איז† אַ† היסטאָרישער† פֿאַקט¨ † מיט† אַ† פּאָליטישער† באַפֿאַרבונגÆ †נישט† אומ†זיסט† קומען†אין† ישׂראל† צו† די† אונטערנעמונגען¨ † וועלכע† מע† פֿירט† דורך† אין† דעם† טאָג¨ † דעפּוטאַטן† פֿון† כּנסתÆ † פֿאַר†פֿאַרשיידענע† פּאָליטישע†ספּעקו† לאַנטן†איז† דאָס†אַ† מעגלעכקייט†אַן† איבעריק†מאָל† אַ†שפּייַ† צו† טאָן† אין† דער† ריכטונג† פֿונעם† געוועזע† † נעם† ראַטן פֿאַרבאַנדª †פֿאַרשטייט† זיך¨ †אַז† די†ייִדי† שע† ליטעראַטור†ליגט† זיי†אין† דער†זיבעטער† ריפּÆ †††

כ( וויל† דערמאָנען¨ † אַז† בייַ† דער† דאַטע† פֿון† ≥±טן† אויגוסטπμ≤† ±¨ † זייַנען† אַלט† געווען∫† בער≠ גע†לסאָן Π†—††∂ יאָר¨ † האָפֿשטיין†—†≤∂† יאָר¨ † מאַר≠ קישμΣ†—† † יאָר¨ † פֿעפֿערμ≤†—† † יאָר† און† קוויטקאָ† —†≥∂†יאָר Ɔ צו†דער† צייַט†האָבן† זיי†אַרויסג עגעבן†† אַ†סך† ביכער†—†לידער ¨† ראָמאַנען¨ †דערציילונגען ¨† ליטעראַרישע† עסייען¨ † קריטישע† נאָטיצןÆÆÆ † זיי† האָבן† איבערגעלאָזט† אַ† רייַכע† שאַפֿער†ישע† ירושה°† ס( איז† דאָ† וואָס† צו† לייענען¨ † וואָס† צו† לערנען¨ † וואָס† צו† פֿאָרשןÆ † די† שאַפֿונגען† זייע≠ רע† זענען† דאָך† געבליבן† לעבן† אויך† נאָך† דעם† ≥± טן† אויגוסט¨ πμ≤††°± איז† פֿאַר† וואָס† זשע† פֿאַר≠ געסט† מען† אין† זיי¨ † צי† מע† דערמאָנט† זיך† בלויז† אין† אויגוסטø †° וועגן† דער† דאַטע† זענען† אָנגע≠ שריבן† אַ† צאָל† אַרטיקלען¨ † לידער¨ † דערציילונ≠ גען¨ † פּיעסעס¨ † אַפֿילו† ראָמאַנעןÆ † צו† דער† דאַטע† האָט† מען† געדרוקט† אין† די† צייַטונגען† און† זשו†רנאַלן† זייערע† ווערקÆ † אין† π∂¥†± איז† אַרויס† אי ן†תּל אָבֿיבֿ† אַן† אַנטאָלאָגיע† פֿון† די† צוועלף† פֿאַרשניטענע†ייִדישע† שרייַבער†אין† ראַטן פֿאַר≠ באַנד† אונטער† דער† רעדאַקציע† פֿון† חנא† שמע≠ רוק∫† „אַ† שפּיגל† אויף† אַ† שטיין“† ©אין † πΠΣ± ¨† אַ† צווי†יטע ¨† פֿאַרבעסערטע† אויסגאַבע® Ɔ עס† זענען† געשטעלט† † געוואָרן†דענקמעלער ¨† אָנדענק שילדן† לזכּרון†די† שרייַבער¨ †קרבנות† פֿונעם†סטאַלין רע≠ זשים¨ †צום† בייַשפּיל†אין† גן†תּשי ב† אין†ירושלים Ɔ מיר†דאַכט ¨† אַז†ווען† מע†שטעלט† דענקמעלער†די† שרייַבער∫† † בערגעלסאָנען† אין† אוקראַיִנע† ©אָכרי≠ מאָוואָ † ®¨ † צי† האָפֿשטיינען† אין† קאָראָסט†ישעוו ¨† מאַ†רקישן† אין† פּאָלאָנע¨ † פֿעפֿערן† אין† שפּאָלע¨ † קוויטקאָ† † אין† ניקאָלייַעווער† געגנט¨ † וואָלט† דאָס† געווען† † אַ† סך† וויכטיקער¨ † ווי† דענקמעלער† גע≠ ווי†דמעט† די†דע† רשאָסענע†שרייַבער Ɔ

זיי† זענען† ניט† נאָר† געווען† קרבנות¨ † זיי† זע≠ נען†געווען† לעבעדיקע†מענטשן ª† געווען†אַ† מאָל† יונג¨ †פֿלעגן† זיך†פֿאַרליבן ¨† לייַדן†און† זיך†פֿרייען ¨† וויינען† און† לאַכן¨ † געהאַט† שיינע† טרוימעןÆ † מע† קאָן† שטעלן† צו† זייערע† שיינע† פֿאַמיליע נעמען† אַ† סך† אַנדערע† ערן טיטלען† און† נישט† נאָר†דעם† שוואַרצן¨ †נישט ליטעראַרישן†„ טיטל“† —† קרבןÆ † נאַט† אייַך† בלויז† עטלעכע† דעפֿ†יני≠ ציעס¨ † וואָס† ס( האָט† געגעבן† אין† זייַן† בוך† הירש† רעמעניק∫†דוד† בערגעלסאָן†—†„אַ† קלאַסיקער†פֿון† קינסטלערישער† פּראָזע# ª† דוד† האָפֿשטיין†—†„אַ† דיכטער† אַ† נאָוואַטאָר# ª† פּרץ† מאַרקיש†—†„דער† רעוואָלוציאָנעלער† שטורעם† און† דראַנג† פֿון† דער† ייִדישער† ליטעראַטור# ª† פֿעפֿער† —† „דער† דיכטער† פֿון† זיג# ª† קוויטקאָ† —† „דיכטער† פֿון† רעוואָלוציאָנערן†אומרו #ÆÆÆ †

אין†≥±∞≥† ווערט†∞∞±† יאָר† זינט† דער† יו†נגער ¨† ≤≥ יאָריקער† דוד† האָפֿשטיין† האָט† אָנגעשריבן† † זייַן† טריפּטיך∫† „אין† ווינטער פֿאַרנאַכטןÆ“† דעם† ברייטן† עולם† איז† מער† באַקאַנט† דאָס† צווי†יטע† ליד†פֿונעם† טריפּטיך∫ אין ווינטער רנ כטן אויף רוסישע על דער! וווּ ק ן מען זייַן עלנטער, וווּ ק ן מען זייַן עלנטער…

ווייניק† ווער† איז† באַקענט† מיט† איציק† פֿע≠ פֿערס† ליריק Ɔ אין† יאָר π≤≤††± האָט† דער†≥≥ יאָרי≠ קער†פּאָעט† געשריבן∫ און בין איך אוי ן ב רג, מיט עלדזן, מיט זון, מיט מ ך, נ ר עפּעס איז מיר ק רג, נ ר עפּעס וויל זיך נ ך…

איןΣ† π±± ¨† האָט† געזונגען† דערΣ† ≤ יאָריקער†לייב† קוויטקאָ∫ כ* ה ב געקליבן, כ* ה ב געקליבן אין מייַן ה רצן רייד, כ* ה ב ב ה לטן, זי ב ה לטן שטילערהייט — כ* ה ב געמיינט: די

ווערט זי רויט, וועל איך ק נען ר דיר שטייען מיט מייַן רייד…

זון,

רגייען

אַ† ציטאַט† פֿון† דÆ † בעגעלסאָנס† אַ† דע†רצי† ילונג¨ † וואָס† ער† האָט† זי† אָנגעשריבן†אין Σ†π≤ ∫±

„אַרום† האָט† געהעלט† דער† טאָג† אַ† פֿרי טרוקענער¨ † אַ† לייַכט געבוי≠ רענער¨ † ווי† אַ† זיבעלע † ¨† אַ† גרינגער† אָן† אַ†מינדסטן† רויכל†אין† אַלע†זייַנע† הוי≠ כע†בלויקייטן† און†פֿול† מיט†ג ערוך††פֿון† סטעפּיקן† פּוסט און פּאַסט†—† אַ† טאָג¨ † וואָס†קלעטערט† פּאַמעלעך†צו† פֿוס†און† ווייסט† ניט† פֿון† גיין† ראָש השנה† אין† שול†אַרייַן…“

יאָ¨ † זיי† זענען† אַ† מאָל† געווען† יונג† און† געפֿריידט† זיך† מיטן† לעבןÆ † וויפֿל† קאָן† מען† באַ≠ ווי†ינען† די† אָפּגעהאַקטע† ביימערø † לאָמיר† גע≠ דע†נקען ¨† אַז† די† ביימער† האָבן† אַ† מאָל† געבליט † ¨† געגעבן† † שיינע¨ † רייַפֿע† פּירותÆ † גענוג† צו† רעדן† אַזוי†פֿיל† וועגן†דער† טראַגעדיע¨ †לאָמיר† באַזי†נגען† דאָס† לעבן† און† די† שאַפֿונגען† פֿון† די† דע†רשאָ≠ סענע†שרייַבער Æ

ניין¨ † די† דאַטע†≥±טער† אויגוסטπμ≤† ±¨ † האָט† ניט† קיין† שייַכות† צו† די† קינסטלערישע† ווערטן† פֿון† אונדזער† ליטעראַטורÆ † נאָר† אויב† עס† וויל† זיך† שוין† דערמאָנען† די† קרבנות† פֿון† די† סטאַ≠ לין מערדער¨ † איז† לאָמיר† אין† משך† פֿון† אַ† יאָר¨ † פֿון† ≥±טן† אויגוסט† ביזן† ≥±טן† אויגוסט¨ † ווי† די† ייִדן† טוען† עס† פֿון† ראָש השנה† ביז† ראָש השנה¨ † לייענען† יעדע† וואָך† אַ† ליטעראַרישע† „פּרשה“† —† „פּרשה† בערגעלסאָן“¨† „פּרשה† האָפֿשטיין“¨† „פּרשה† מאַרקיש“¨† פּרשה† פֿעפֿער“¨† „פּרשה† קוויטקאָÆ“† לייענען† און† לערנען† זייערע† ווערק¨ † כּדי†צו† פֿאַרשטיין¨ †וועמען† מיר†האָבן† פֿאַ†רמאָגט† און† וועמען† מיר† און† די† ייִדישע† ליטעראַטור† † האָט†פֿאַרלוירן°

רבותי¨ † אַלע† ווייסן† שוין¨ † אַז† סטאַלין† איז† געווען† אַ† גזלן¨ † אַז† אין† ראַטן פֿאַרבאַנד† איז† גע≠ ווען†אַנטיסעמיטיזם Ɔ זאָלן†מיט† דעם†זיך† פֿאַרנע≠ מען† איין† מאָל† אין† אַ† יאָר† פּאַרטייען¨ † פּאָליטי≠ קער† און† פֿאַרשיידענע† פּאָליטיקאַנערÆ † און מיר¨ † ייִדישע† שרייַבער¨ † דיכטער¨ † וויסנשאַפֿט≠ לער† דאַרפֿן† זיך† פֿרייען¨ † וואָס† אונדזער† פֿאָלק האָט† געהאַט† אַזוינע† גרויסע¨ † טאַלאַנטי†רטע ¨ פֿאַרשיידנאַרטיקע† שעפֿער°† לאָמיר† דע†רטראָגן אונדזער† פֿרייד† אין† איינעם† מיט† די† קינסטלע≠ † ר†ישע† ווערק¨ †פֿון† די†ייִדישע† דיכטער†און† פּראָ≠ זאַיִקער† צום† עולם°† לאָמיר† האַלטן† אין† זכּרון נישט† נאָר† די† פֿאָטאָגראַפֿיעס¨ † אַנפֿאַס† און† פּראָ≠ פֿיל¨ † פֿון† די† דערשאָסענע† אין† דער† לוביאַ†נקע שרייַבער¨ † נאָר† אויך† די† יונגע¨ † ליכטיקע¨ † שי†ינע פּנימער† פֿון† דוד† בערגעלסאָן¨ † דוד† האָ†פֿשטיין ¨ פּרץ†מאַרקיש ¨† איציק†פֿעפֿער ¨† לייב†קווי טקאָ††און אַנדערעÆ †††

גענוג† צו† וויינען¨ tragedia† la† Finita††° ווי געשריבן†האָט† פּרץ†מאַרקיש∫† ס* טוט ניט ב נק זוי גרייַז און גרוי זייַן, ווייַל געלעבט מיר ה בן ברויזנד מיטן לק און מיטן ל נד, — גיס זשע ן מיט ולער ה נט, ז צו גוטנס ביז מקנא ז ל די צוקונ ט אונדז דערמ נען.

לייב קוויטק צווישן זייַנע יונגע לייענער

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.