אַ פֿיל רייַזע אי צייַט או ר

Forward (Yiddish Edition) - - אין דער וועלט ון ייִדיש -

מיכאל קרוטיקאָ ספּעציעל רן „ רווערטס“ Gorenshteyn. Yehuda Vladimir Documentaries Shtetl. to Journey A Jewish former in 1988 in taken JDC. Aktivi, Ukraine. of settlements

זומער צייַט† πΠ≥†± האָט† אַ† גרופּע† יונגע† לענינגראַדער† † ייִדן† באַשלאָסן† צו† פֿאָרן† ק ן† מעזשביזש†א !פֿן† בעש טס†קבֿר Ɔ ז †זייַנען† ניט† גע# ען†ק ן† חסידים¨ †און† #עגן† בעש ט†האָבן† ז † זיך†דער #וּסט ¨† דער†עיקר ¨† פֿון†מאַרטין† בובערס† חסידישע† מעשׂיות¨ † #אָס† מע† פֿלעגט† געפֿינען† אינעם†רוסישן†„ סאַמיזדאַטÆ“†מיט† יעדן†יאָר† איז† די†גרופּע† גע# אָרן†גרעסער ¨† און†די† געאָגראַפֿיע† פֿון†ז ערע† רייַזעס†איז† גע# אָרן†בר טער Æ

די† פּאָליטיק† פֿון† גאָרבאַטשאָ# ס† „פּערע≠ סטר! קע“† האָט† געעפֿנט† נייַע† מעגלעכק טן† פֿאַר† ייִדישער† טעטיק ט¨ † און† צום† סוףπΠ∞† ±ער† יאָרן† האָט† די† דאָזיקע† באַ# עגונג† באַקומען† האַלב לעגאַלע† פֿאָרמעןÆ † די† טרייַבקראַפֿט† פֿון† דער† גאַנצער† אונטערנעמונג† איז† גע# ען† דער† ייִדישער†אַקטי #יסט† מיטן†נאָמען† אליהו†ד #אָר≠ קיןÆ †אונטער† זייַן†באַגייַסטערטער† השגחה†האָבן† הונדערטער† יונגע† לענינגראַדער† ייִדן† צום† ערשטן†מאָל† באַזוכט†שטעטלעך† פֿון†אוקראַיִנע ¨† #ייַסרוסלאַנד† און† ליטע¨ † זיך† באַקענט† מיט† די† לעצטע† ייִדישע† תּושבֿים¨ † און† דערזען† מיט† ז ערע†א גענע† א! גן†מאָנומענטן† פֿון†ייִדישער† מאַטעריעלער†קולטור Æ

איןπΠΠ† †±האָט† זיך†צו† דער†דאָזיקער† גרופּע† אָנגעשלאָסן† #לאַדימיר † ©יהודה ®† גאָרענשט ן¨ † דעמאָלט† אַ† סטודענט† פֿונעם† מאָסק# ער† קינע≠ מאַטאָגראַפֿישן† אינסטיטוטÆ † און† איצט¨ † מיט† מער† #י† צ# אַנציק† יאָר† שפּעטער¨ † האָט† ער† גע≠ מאַכט† אַ† סעריע† פֿון† דאָקומענטאַלע† פֿילמען† #עגן† די† רייַזעס† ק ן† מעזשביזש¨ † סודילקאָ# ¨† בערשאַד† און† סלאַ# וּטעÆ † די† דאָזיקע† פֿילמען† געהערן†צו† אַ†לערן קורס† #עגן† ייִדישער†קולטור† און† געשיכטע¨ † #אָס† איז† ספּעציעל† אַנט# יקלט† גע# אָרן† דורך† דעם† „דזש !נט“† פֿאַר† רוסישע† ייִדישע†שולן Æ

אָבער† חוץ† דעם† פּעדאַגאָגישן† #ערט ¨† האָבן† די† דאָזיקע† פֿילמען† אַ† היפּשן† קולטור הי†סטאָרישן† באַטייַט¨ † סייַ† #י† אַ† דאָקומענט† פֿון† ייִדישן† לעבן† אין† די† אוקראַיִנישע† שטעטלעך† ערבֿ†דעם† צעפֿאַל†פֿון† דער†סאָ #עטישער† מלוכה† און† דער† גר! סער† עמיגראַציע† פֿון† דיππ∞† ±ער† יאָרן¨ †סייַ† #י† אַ†# ערק†פֿון† דער†אומפֿאָרמעלער† ייִדישער†קולטור† פֿון†יענער† צייַטÆ

דער† גרעסטער† פֿילם† פֿון† דער† סעריע† דערצ לט† #עגן† דעם† באַזוך† אין† מעזשביזשÆ † אין†מיטלאַלטער† איז†די† דאָזיקע†שטאָט† גע# ען† אַ†# יכטיקער†צענטער† פֿון†דרייַ† מלוכות†—†דער† רוסישער¨ †דער† ליט# ישער†און† דער†פּ !לישער Ɔ אָבער† הייַנט† איז† זי† גע# אָרן† אַ† פֿאַר# אָרפֿן† דערפֿל† מיט† מאָנומענטאַלע† היסטאָרישע† דענקמעלערÆ † פֿון† דעסטוועגן† איז† מעזשביזש† קודם כּל†באַרימט† געוואָרן†צוליב† דעם¨ †# אָס†דאָ† האָט† געלעבט† און† איז† באַגראָבן† דער† גרינדער† פֿון†חסידות ¨† ר1 †ישׂראל† בעל שם טובֿÆ

הייַנט≠צו≠ טאָג† איז† בעש טס† קבֿר† גע# אָרן† אַן† אָביעקט† פֿון† דער† #אַקסנדיקער† חסידישער† עולה–רגל– אינדוסטריעÆ †מען† האָט†א !פֿגעב !ט† אַ† מיאוסן†ציגל– אוהל†איבערן† קבֿר¨ †אויסגעהאַקט† די† אַלטע†ב מער† און†צעשטעלט† די†אַלטע† מצבֿות† אין† גראָדליניקע† ר עןÆ † אָבער† מיט† צ# אַנציק† יאָר† צוריק† איז† די† דאָזיקע† לאַנדשאַפֿט† גע# ען† נאָך† פֿול† מיטן† סודותדיקן† חןÆ † דער† פֿילם† איז† אפֿשר† דער† א נציקער† דאָקומענטאַלער† גבֿית עדות† פֿון† דעם¨ † #י† עס† האָט† א! סגעזען† דער† אַ†לטער† מעזשביזשער†בית– עולם†פֿאַר† דער†גראָ≠ בער†חסידישער†„ רעסטאַ# ראַציעÆ“

איןπΠΠ† †± האָט† מען† דאָרט† געקאָנט† טרעפֿן† א ניקע†מענטשן ¨† #אָס† האָבן†זיך† געראַטע# עט† פֿונעם† חורבןÆ † בעת† דער† אָנדענק צערעמאָניע† דערצ לן† ז † #עגן† די† יסורים¨ † #אָס† ז † האָבן† דעמאָלט† איבערגעטראָגןÆ † און† כאָטש† מ1 האָט† שוין†זינט† דעמאָלט†פֿילמירט† ט! זנטער†אַזעלכע† געשיכטעס † ¨† זייַנען†די† דאָזיקע†קורצע† און†פּשוטע† פֿראַגמענטן†נאָך† אַלץ†אַ† זעלטנקייט†צוליב† דעם¨ † #אָס† ז † זייַנען† א! פֿגענומען† גע# אָרן† פּונקט† א! פֿן†אָרט ¨† #וּ† די†דייַטשן† און†מאַדזשאַרן† האָבן† דערהרגעט†די† ייִדן†פֿון† מעזשביזשÆ

אין†זייַנע† קאָמענטאַרן†צו† דעם†פֿילם† שרייַבט† ד# אָרקין∫† „דאָס† איז† אַ† פֿילם† #עגן† אונדזÆ † אונדזער† רייַזע† כאַראַקטעריזירט† דעם† פּרוּ# † פֿונעם† גאַנצן† דור† אונדזערן† צו† באַגעגענען† זיך† מיטן†עבֿר Æ“† דאָס†באַגעגעניש† מיטן†ייִדישן† עבֿר† אין† אוקראַיִנישע† שטעטלעך† האָט† געמאַכט† אַ† שטאַרקן†רושם† א! ף†דעם† לעבן†פֿון† די†אָנט ל≠ נעמער†פֿון† די†רייַזעס Ɔ

פֿון†דער† דאָזיקער†דערפֿאַרונג† איז†א !סגע≠ † #אַקסן† אַ†גאַנצע† פּעטערבורגער†שיטה† פֿון†ייִדישע† שטודיעס¨ †# אָס†איז† א! סן†אַרייַנצוברענגען† דעם† אַנטראָפּאָלאָגישן† צוגאַנג† אין† דער† סאָציאַלער¨ † קולטורעלער† און† רעליגיעזער† געשיכטעÆ † עס† ווערט† ספּעציעל† באַטאָנט† דאָס† חשיבֿות† פֿונעם† קאָנקרעטן†געאָגראַפֿישן† ראַיאָן†פֿאַר† אַ†ריכטיקער† א! פֿפֿאַסונג† פֿון† דער† פֿאַרגאַנגענה ט† אין† איר† גאַנצק טÆ

די†אַנדערע† פֿילמען†אין† דער†סעריע† זייַנען† מער† פֿראַגמענטאַרישÆ † ז † באַקענען† דעם† צו≠ ש! ער†מיט† ייִדישע†תּושבֿים† פֿון†בערשאַד† און† סלאַ# וּטעÆ †ז † #ערן† פֿאַרכאַפּט†דורך† דער†קינאָ קאַמערע†# ען†ז † דאַ# ענען†אין† אַ†מנין ¨† קומען† א! ף† קבֿר אָבֿות¨ † שמועסן† א! פֿן† מאַרק† אָדער† סתּם† שפּילן† דאָמינאָÆ † די† דאָזיקע† מייַסטערישע קורצע†פֿאַרצ כענונגען† שילדערן†אין† משך†פֿון אַ†פּאָר† מינוט†אַ† גאַנצן†כאַראַקטער† פֿון†אַ† מענטש און†זייַן† סבֿיבֿהÆ †

די†דאָזיקע† זשאַנער פּאָרטרעטן†זייַנען† אוני≠ קאַל¨ †# ייַל†ז † פֿאַרפֿיקסירן†דעם† סאַמע†סוף† פֿון דער†סאָ #עטישער† תּקופֿהÆ †מיר† זעען†דעם† דאָזיקן מאָמענט† א נצייַטיק† פֿון† צ# † פֿאַרשידענע שטאַנדפּונקטן∫† דורך† דעם† אָביעקטי# † פֿון† אַ קינאָ–קאַמערע† אין†די† הענט†פֿונעם† יונגן†לענינ≠ גראַדער†ייִדישן† אינטעליגענט¨ †און† דורך†די† כאַ≠ ראַקטערן†פֿון† די†לעצטע† שטעטלדיקע†ייִדן Ɔ

ספּעציעל†אינטערעסאַנט† אין†דעם† זין†זייַנען צ# † קורצע† פֿילמעןÆ „†דאָמינאָ† און† פֿרייַה ט“¨ #אָס† מען† האָט† פֿילמירט† מיט† דער† „פֿאַר≠ שטעלטער3 †קאַמערע ¨† #ייַזט† אַ†שמועס† צ# ישן בערשאַדער† ייִדן† מכּוח† די† ה סע† פּאָליטישע ענינים†פֿון† יענער†צייַט ¨† בפֿרט†# עגן†דעם† א! פֿקום פֿון† אַנטיסעמיטישע† און† נאַציאָנאַליסטישע שטימונגעןÆ †א !ף† חידושים¨ †רעאַגירן† כּמעט†אַלע ייִדן†א נשטימיק∫†„ צו†פֿרי† האָט†מען† ז †געגעבן פֿרייַה ט¨ † מען† דאַרף† האַלטן† דאָס† פֿאָלק† אין צ! ם“¨† און†א ניקע† עלטערע†ייִדן† בענקען†אַפֿילו נאָך†סטאַלינס† שטרענגע†צייַטן†—†„ דעמאָלט†איז גע# ען†אַן† אָרדענונג°“†

אַן† אַנדער† פֿילם† #ייַזט ¨† #י† אַ† מנין† ייִדן דאַ# נט† שחרית† אין† דער† סלאַ# וּטער† שיל† אין πΠΠƱ †דער† גאַנצער†פֿילם† ד! ערטΣ† †±מינוט† און האָט† ניט† ק ן† #אָרט† פֿון† קאָמענטאַר¨ † בל! ז† די #ערטער† פֿון† די† תּפֿילותÆ † ד# אָרקין† דערצ לט¨ אַז†# ען†מען† האָט†גע #יזן† דעם†דאָזיקן† פֿילם†די חסידים† אין† מאה שערים† אין† ירושלים¨ † זייַנען ז † גע# אָרן† דערשט! נט∫† „אַז !† דאַ# נט† מען ש! ן†אין† ערגעץ†ניט°“

להיפּוך†צו† דער†פֿאַרשפּר טער† מ נונג¨ †איז דאָס†ייִדישע† לעבן†אין† די†סאָ #עטישע† שטעטלעך נאָך† דער† מלחמה† ניט† אונטערגעגאַנגעןÆ † #עגן דעם†דערצ לן† א ניקע†# ערק†פֿון† די†סאָ #עטישע ייִדישע†שרייַבער† און†די† זכרונות†פֿון† אַמאָליקע תּושבֿים† אין† די† שטעטלעךÆ † אָבער† אָן† #יזועלע אימאַזשן† פֿון† מענטשן† און† ערטער† איז† ש# ער צו† באַקומען† אַפֿילו† בערך† אַן† אַנונג† פֿונעם דאָזיקן† לעבןÆ † דאַכט† זיך¨ † דער† א נציקער† מקור #אָס† מיר†פֿאַרמאָגן† הייַנט†פֿון† יענער†תּקופֿה ¨† איז דער† אוניקאַלער† פֿילם†„אַ† רייַזע† ק ן† שטעטל“פֿון†# לאַדימיר†יהודה† גאָרענשט ןÆ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.