צ$ יש דע חורב או דע פּאָגראָ ∫ סאָ$ עטישע ייִדישע ליטעראַטור אי μπ¥ Π—±π¥ ±

Forward (Yiddish Edition) - - אין דער וועלט ון ייִדיש -

דער† קורצער† דרייַ יאָריקער† אינ≠ טע†ר# אַל† צ# ישן† דעם† סוף† פֿון† דער† צ# טער† #עלט מלחמה† און†די† אַ†נטי≠ סעמיטישע† גזירות† פֿוןΠ† π¥πμ≥—± †± איז† גע# ען† אַ† פֿרוכטבאַרע† צייַט† אין† דער† סאָ# עטישער† ייִדישער† ליטעראַטורÆ † די† ייִדישע† ליטעראַטן¨ † #אָס† האָבן† זיך† געשלאָגן† מיט† די† נאַציסטן† א! פֿן† פֿראָנט†אָדער† האָבן†איבערגעלעבט† די† מלחמה יאָרן† אין† ע# אַקואַציע† אָדער† אין† דער† סאָ# עטישער† פֿאַרשיקונג¨ † האָבן† זיך† גענומען† אומקערן† אין† די† אַלטע† ה מעןÆ † ז ערע† געפֿילן† זייַנען† גע# ען† געמישט∫† פֿון† א ן† זייַט† דער† טר! ער† נאָך† די† אומגעבראַכטע¨ † פֿון† דער†אַנדערער†—† די†האָפֿענונג ¨† אַז†מען† #עט† קאָנען†אָנה בן† ב! ען†אַ† נייַ†לעבן Æ

אַ† #יכטיקע† ראָלע† אינעם† לעבן† פֿון† סאָ# עטישע† ייִדן† האָט† דעמאָלט† געשפּילט†דער† ייִדישער†אַנטי≠ פֿאַשיס≠ † טישער† קאָמיטעט¨ † #אָס† איז† פֿאַ†קטיש† גע# אָרן† אַ† פֿאַרמיטלער† צ# ישן† ייִדן† און† דער† סאָ# עטישער† מלוכהÆ † אָבער† אַזאַ† מין† שתּדלנישע† פֿונ†קציע† האָט† אַר! סגערופֿן† חשד† בייַ† סטאַלינען † ¨† בפֿרט† אין† דער† צייַט¨ † #ען† עס† האָט† זיך†אָנגעה !בן† די†קאַלטע† מלחמה†און† ס1 איז†געשאַפֿן† גע# אָרן†מדינת ישׂראל Ɔ

#אָס† איז† דעמאָלט† פֿאָרגעקומען† אין†דער† סאָ# עטישער†ייִדישער† קול≠ טורø † #אָס† פֿאַר† אַ† מין† ביכער† האָט† מען† געשריבן† און† געל ענטø † #י† אַז! † האָבן† די† סאָ# עטישע† ייִדישע† ל†יט עראַטן†† באַזיניקט† די† מלחמה† און† דעם† חורבןø † #עלכע† קינסטלערישע† מיטלען†און† ליטעראַרישע†כּלים† האָבן† ז † גענוצט † ¨† כּדי† צו† שילדערן† דאָס¨ † #אָס† איז† געשען† נעכטן† און† דאָס¨ † #אָס† קומט†פֿאָר† הייַנטø

בעת† די† דרייַ† שטילע† יאָרןμ† π¥± — Ππ¥ †± זייַנען† אַר! ס† אַ† היפּש† ביסל† נייַע† ייִדישע† ביכער† פֿון† סאָ# עטישע† ייִדישע†מחברים Ɔ ז †זייַנעןּ† פֿאַ†רעפֿנט≠ לעכט†גע #אָרן† ניט†נאָר† אין†סאָ #עטן פֿאַרבאַנד¨ †נאָר† א! ך†אינעם† ניו יאָרקער† „איקוף פֿאַרלאַג Æ“† בראָש†פֿונעם† דאָזיקן† † פֿאַרלאַג† איז† געשטאַנען† נחמן† מייַזיל¨ † אַן† אַמאָליקער† אַקטי# ער† טוער† פֿון† דער† קיִע# ער†„קולטור ליגע“† און† אַן† אַלטער†חבֿר† פֿון†דוד† בערגעלסאָן¨ †דוד† האָפֿשט ן¨ †דער† נסטערÆ †א ניקע† פֿון†די† סאָ# עטישע†ביכער ¨† #אָס† זייַנען†אַר !ס† אין† אַמעריקע¨ † זייַנען† ק ן† מאָל† ניט† אַר! ס†אין† סאָ# עטן פֿאַרבאַנדª †צ #ישן† ז ¨† אַזעלכע† #יכטיקע† #ערק† #י† בערגעלסאָנס† פּיעסע† „פּרינץ† ראובֿני“† און† דער† צ# טער† באַנד† פֿון† דער† נסתּרס†ראָמאַן†„ משפּחה†מאַשבער Æ“

אין† דער† סאָ# עטישער† ייִדישער† ליטעראַטור† זייַנען† דעמאָלט† גע# ען† טעטיק† צ# † גרופּעס† שרייַבערÆ † צו† דער† ערשטער† האָבן† געהערט† די¨ † #אָס† האָבן† גע# !נט† אין† סאָ# עטן פֿאַ†רבאַנד† נאָך† פֿאַר† ππ≥ π¥∞—±Æ± † #י† עכטע†סאָ #עטישע† בירגער¨ †זייַנען† ז † דע†רצ !גן† גע# אָרן†אין† חבֿר†סטאַלינס† שטרענגן†קאָמוניסטישן† חדרÆ †

די†צ # טע†גרופּע† איז†באַשטאַנען† פֿון†יענע† ליטעראַטן¨ †# עלכע†האָבן† זיך† געפֿונען† אונטער† דער† סאָ# עטישער† מאַכט† נאָך† דעם† אָפּמאַך† צ# ישן† מאָ≠ לאָטאָ# †און† ריבענטראָפּÆ †א ניקע† פֿון† ז †האָבן† געהאַט†קאָמוניסטישע† סימ≠ פּאַטיעס † ª† פֿאַר† די† אַנדערע¨ † איז† דער† ס†אָ# עטן פֿאַרבאַנד† גע# אָרן† אַ† מי≠ קום מקלט† פֿונעם† חורבןÆ † גלייַך† נאָך† דער†מלחמה† האָבן†אַ† סך†פֿון† ז †גע≠ #אָלט† זיך† אַר! סרייַסן† #אָס† גיכער† פֿון†סטאַלינס† אַכסניהÆ †אָבער† א ניקע† האָבן† יאָ† געגל! בט† אין† אַ† נייַער† צו≠ קונפֿט†אין† דער†סאָ #עטישער† ה םÆ †

#ען† מען† רעדט† #עגן† אָט† די† „מער בֿניקעס†“¨† #י† מען† האָט† ז † גע≠ רופֿן† א! ף† דעם† סאָ# עטישן† ייִדיש¨ † דאַרף† מען† אונטערש דן† צ# ישן† צ# † קולטורעל געאָגראַפֿישע†געגנטן∫† פּ! לן† און† רומעניעÆ † און† ד# קא† די† ייִדישע† ליטעראַטן† פֿון† די† אַמאָליקע† ר†ומ ענישע†† געגנטן† —† בעסאַראַביע† און† ב†וקאָ #ינע† —† יחיאל† שרייַבמאַן¨ † משה† אַלטמאַן¨ † מאָטל† סאַקציער¨ † יעקל† יקיר¨ †יעקבֿ† שטערנבערג¨ †ל זער† פּאָד≠ ריאַדטשיק† און† אַנדערע¨ † האָבן† פֿאַר≠ נומען† אַ† חשובֿ† אָרט† אין† דער† סאָ †# ע≠ טיש ייִדישער† ליטעראַטור† נאָך† דער† מלחמה¨ †בעת† דאָס†רובֿ† מחברים†פֿונעם† אַמאָליקן† פּ! לן¨ † צ# ישן† ז †—† אבֿרהם† סוצקע# ער† און† חיים† גראַדע†—† האָבן† פֿאַרלאָזט† דעם† סאָ# עטן פֿאַ†רבאַנד† גלייַך†# י†עס† איז†גע #אָרן† מעגלעךÆ

אַפֿילו† די† סאַמע† געטרייַע† קאָמו≠ ניסטישע† „מערבֿניקעס“† זייַנען† גע≠ #ען† אין† אַ† סך† הינזיכטן† אַנדערש† #י† „אַלטע“† סאָ# עטישע† שרייַבערÆ † אַפֿילו†ז ער† גל! בן†אין† קאָמוניזם†איז† גע# ען†פֿון† אַן†אַנדערן† שניטÆ †אין† ז ער† יוגנט† האָבן† ז † אַנשטאָט† פֿעטע† סאָ≠ #עטישע† פּרי# ילעגיעס†באַקומען†† גע≠ ה ם פּאָליצ יִשע† רדיפֿות† מצד† דער† רומענישער† „סיגוראַנצע“† און† דער† פּ! לישער† „דעפֿענסי #ע Æ“† ז † זייַנען† † א! פֿגע†# אַקסן†אין† אַן†אַנדערער† קו†לטו≠ רעלער† † סבֿיבֿה¨ †האָבן† געל ענט†אַ† נדע≠ רע† ביכער¨ † גערעדט† אַנדערע† לשונות¨ † און†זיך† געדר ט†אין† אַנדערע†סבֿיבֿות Æ

כּדי†בעסער† משׂיג†צו† זייַן†די† דאָ≠ זיקע† קולטורעלע† חילוקים¨ † איז† כּדאַי† צו† פֿאַרגלייַכן† די† #ערק† פֿון† צ# † אָגעזעענע† סאָ# עטישע† שרייַבער¨ † יחיאל† שרייַבמאַן† און† יוסף† ראַביןÆ † ב דע†האָבן† געהאַט†פֿרוכטבאַרע† און† דע†רפֿאָלגרייַכע† ליטעראַרישע† קאַ≠ ריערעס † ¨† ב דע† זייַנען† גע# ען† גע≠ טרייַע† קאָמוניסטן¨ † און† ב דע† האָבן† געשילדערט†ז ער† לעבנס דע†רפֿאַרונג† אין† ז ערע† #ערק Ɔ אָבער† דער† אונ≠ טע†רשיד† צ# ישן†ז † איז†גאַנץ† בולטÆ †

שרייַבמאַן† איז† געב! רן† גע# אָרן† איןπ±≥† †± אינעם† בעסאַראַבער† שטעטל† #אַד ראַשקע #† א! פֿן† טייַך† דנעסטער¨ † #אָס† האָט†נאָך† דער†ערשטער† #עלט מלחמה†געדינט† #י† די†גרענעץ† צ# ישן† סאָ# עטן–פֿאַרבאַנד† און† רומעניעÆ † נאָך† פֿיר†יאָר† פֿון†דער† רומענישער†פֿאָלקס≠ שול† האָט† ער† אָנגעה! בן† אַ†רבעטן Ɔ דערנאָך† האָט† ער† אַ† #ייַלע† שטו≠ דירט† אינעם† העברעיִשן† לערער סע≠ מינאַר† אין† טשערנאָ# יץÆ † דאָרט† איז† שרייַבמאַן† פֿאַרטאָן† גע# אָרן† אין† דער† קאָמוניסטישער†טעטיק ט ª† איז†געזעסן† אין† דער† רומענישער† תּפֿיסה† און† דערנאָך† אַנטלאָפֿן† ק ן† בוקאַרעשט † ¨† #וּ† ער† האָט† געאַרבעט† אין† אַ† ייִדישן† טעאַטערÆ †ער† האָט†אָנגעה !בן† שרייַבן† אין† די† דרייַסיקער† יאָרן† און† געדרוקט† זייַנע† #ערק† אין† לינקע† צייַטשריפֿטן† אין†אַמעריקע ¨† פּ! לן†און† רומעניעÆ

#ען† דער†סאָ #עטן פֿאַרבאַנד† האָט† אָקופּירט†בעסאַראַביע† אין†זומער π¥∞†± ¨† איז†שרייַבמאַן† אַ# עק†אין† סאָ# עטישן† קעשענע# Ɔ #ען† מען†האָט† אים¨ †יאָרן† שפּעטער¨ † געפֿרעגט¨ † #אָס† זשע† האָט† אים† געצ! גן† ק ן† סאָ# עטן פֿאַרבאַנד¨ † האָט† ער† געענטפֿערט¨ † אַז† די† עיקר סיבה† איז† גע# ען† זייַן† ליבע† צו† דער† סאָ# עטישער† ייִדישער† ליטעראַטורÆ † זייַן†חלום† איז†מקוים† גע# אָרן†אין† יוני† π¥±± ¨† #ען† ער†איז† גע# אָרן†אַ† מיטגליד† פֿונעם†סאָ #עטישן† שרייַבער פֿאַרא ןÆ †

שרייַבמאַן† האָט† פֿאַרבראַכט† די† מלחמה יאָרן†אין† ע# אַקואַציע†אין† אוז≠ בעקיסטאַן¨ †# ייַל†מען† האָט†כּסדר† ניט† גענומען† די† „מערבֿניקעס“† אין† דער† סאָ# עטישער† אַרמ Ɔ נאָך† אומקערן† † זיך† ק ן† קעשענע# † האָט† ער† פֿאַר≠ עפֿנטלעכט† אַ† זאַמלונג† דערצ לונגען† „דרייַ† זומערס“† ©π¥∂ ±® ¨† #וּ† ער† האָט† געשילדערט† דאָס† לעבן† פֿון† ייִדישע† פּליטים†אין† צענטראַל אַזיע†און† ז ער† אומקער† אַה ם† נאָך† דער† באַפֿרייַונג† פֿון†בעסאַראַביע† אין𥥆 Ʊ† פּרץ†מאַר≠ קיש† האָט† אָרגאַניזירט† פֿאַר† שרייַב≠ מאַנען† אַ† ליטעראַרישן† אָ# נט† אין† מאָסק# ע¨ † #אָס† האָט† געמאַכט† אַ† ג# אַ†לדיקן† רושם†א !ף† דעם†יונגן† בע≠ סאַר † אַבער††שרייַבער Æ

שרייַבמאַן† איז† ניט† אַרעסטירט† גע †# אָרן† בעת† די† רדיפֿות† פֿוןΠ† π¥—± πμ≥± ¨† אָבער† מען† האָט† אים† ניט† דער≠ לאָזט†דרוקן† זייַנע†# ערק†און† ער†איז† אַר! סגעטריבן† גע# אָרן† פֿונעם† שרייַ≠ בער פֿאַרא ןÆ †ער† האָט†געליטן† פֿון†אַ† ש# ערער†דעפּרעסיע† און†פֿאַ† רבראַכט† אַ† היפּש† ביסל† צייַט† אין† אַ† פּס†יכיאַ≠ טרישן† שפּיטאָלÆ † אָבער† אַרום† πμμ± איז† זייַן† מצבֿ† גע# אָרן† בעסערª † זייַנע† #ערק† האָבן† אָנגעהייבן† דערשייַנען† אין† דרוק¨ † צוערשט† אין† רוסישע† און† מאָלדאַ# ישע† איבערזעצונגען¨ † און† דערנאָך† א! ף† ייִדיש¨ † אין† דער† #אַר≠ שע# ער†צייַטונג†„ פֿאָלקס שטימעÆ“

#ען† אין† π∂±†± איז† געשאַפֿן† גע≠ #אָרן† דער†ייִדישער† זשורנאַל†„סאָ #ע≠ טיש† ה מלאַנד“¨† האָט† זיך† אָנגעה! בן† אַ† נייַע† תּקופֿה† אין† שרייַבמאַנס† ל†יטע≠ ראַרישער†קאַריערע Ɔ די†נייַע† ל†יט עראַ≠† רישע†טריבונע† האָט†אים† דע†רמעגלעכט† צו†נעמען† זיך†פֿאַר† גר! סע†שעפֿערישע† פּראָיעקטןÆ †אַז !† אַרום†איז† אַנטשטאַנען† † דער† ציקל† פֿון† א! ט†אָביאָגראַפֿישע† ראָמאַנען† און† דע†רצ לונגען ¨† #אָס† שילדערן†זייַנע† יונגע†יאָרן† אין†רומעניע† א! פֿן†בר טן† פֿאָן†פֿונעם† ייִדישן†לעבן† פֿון† יענער† צייַטÆ † נאָכן† פֿונאַנדערפֿאַל† פֿון†סאָ #עטן פֿאַרבאַנד† האָט†שרייַבמאַן† פֿאַרנומען†דעם† צענטראַלן†אָרט† אינעם† ייִדישן†קולטורעלן† לעבן†אין† דער†נייַ געשאַפֿענער†רעפּובליק† פֿון†מאָלדאָ #ע Ɔ געשטאָרבן†איז† ער†אינעם† עלטער†פֿון† π≤† איןμ† Æ≤∞∞

אַנדערש†איז† גע# ען†דער† לעבנס גאַנג† פֿון† יוסף† ראַביןÆ † געב! רן† אין† גראָדנע† אין† π∞∞± ¨† איז† ער† פֿאַרטאָן† גע# אָרן† אין† דער† אונטערערדישער† קאָמוניסטישער† אַרבעט† אין† #ילנע† ש! ן†בעת† דער†דייַטשישער† אָקופּאַציע† בשעת†דער† ערשטער†# עלט מלחמהÆ † ער† איז† אַנטלאָפֿן† ק ן† סאָ# עטן רוס≠ לאַנד†אין π≤±†± ¨† #ען† #ילנע† איז†אַרייַן† אינעם†באַשטאַנד† פֿון†פּ !לן Ɔ

אין†מאָסק #ע† האָט†ראַבין† צוערשט† געאַרבעט† אין† אַ† ייִדישער† דרוקערייַÆ † ער† האָט† זיך† באַט ליקט† אין† דער† פּראָלעטאַרישער†ליטעראַרישער† אַסאָ≠ ציאַציע¨ †שטודירט† די†ייִדישע† שפּראַך† און† ליטעראַטור† אינעם† מאָסק# ער† פּעדאַגאָגישן† † אינסטיטוט†צ #ישן Σ†π≤ ± און† π≥≥Ʊ † צו† יענער† צייַט† האָט† ער† ש! ן†פֿאַרעפֿנטלעכט† אַ†פּאָר† ראָמאַנען¨ † #אָס† באַהאַנדלען† דעם† „קאַמף“† פֿון† סטאַליניסטישע†קאָמוניסטן† קעגן†בונ≠ דיסטן†און† טראָצקיסטןÆ †

אין† π≥∂†± איז† ראַבין† אַוועקגע≠ שטעלט† גע# אָרן† ווי† דער† ראָש† פֿון† דער†ביראָבידזשאַנער† בראַנזשע†פֿונעם† סאָ# עטישן† שרייַבער פֿאַרא ן¨ † און† אין† Σπ≥ †± האָט† מען† אים† אַרעסטירט† אין† א נעם† מיט† דער† גאַנצער† אָנפֿי≠ רע†רשאַפֿט† פֿון† דער† געגנטÆ † ער† האָט† פֿאַ†רבראַכט† זעקס† יאָר† אין† „גולאַג “¨ † באַפֿרייַט† גע# אָרן† אין† π¥≥± ¨† און† איז† אַ# עק†א !פֿן† פֿראָנטÆ

אַז! † #י† שרייַבמאַן¨ † האָט† ראַבין† פֿאַרעפֿנטלעכט† נאָך† דער† מלחמה† אַ† זאַמלבוך¨ † באַטיטלט† „מיר† לעבןÆ“† די† ה! פּט טעמע† פֿון† זייַנע† דערצ לונגען† איז† גע# ען† דער† אומקער† צום† לעבן† נאָכן†חורבן Ɔ און†א !ך† אַז! †# י†שרייַב≠ מאַן¨ † האָט† ראַבין† איבערגעלעבט† די† פֿאַרפֿאָלגונגען† פֿון† Ππ¥ πμ≥—±± † #י† אַ† פֿרייַער† מענטש¨ † אָבער† ער† האָט† ניט† געקאָנט† דרוקן† זייַנע† ליטעראַרישע† #ערק Ɔ דעם†לעצטן† ט ל†פֿון† זייַן†לעבן† האָט†ער† גע# ידמעט†אַ† גר! סן†אָ† נדענק פּראָיעקטÆ †אין† אַ†סעריע† ר†אָמאַנען ¨† אָנ≠ געשריבן†אין† דיπ∂∞† ±ער πΠ∞–± ער†יאָרן ¨† האָט† ער† געשילדערט† דאָס† פּאַנאָראַ≠ † מישע† בילד† פֿונעם† ייִדישן† לעבן† אין† #ילנע† און†גראָדנע† אינעם†נייַנצנטן† און† צ# אַנציקסטן†יאָרהונדערט Æ

דער† מאָטי# † פֿון† קומען† צוריק† אַה ם†א !ף† די†חורבֿות† פֿונעם†אַמאָליקן† ייִדישן†לעבן† איז†ז ער† בולט†אין† דער† סאָ# עטישער† ייִדישער† ליטעראַטור† פֿון† יענער† תּקופֿהÆ † נאַטירלעך¨ † באַ≠ האַנדלט† מען† די† דאָזיקע† טעמע† אין† הסכּם† מיט† דער† אָפֿיציעלער† אידעאָ≠ לאָגישער† פּאַרט –ליניע† פֿון† דער† סאָ≠ #עטישער† מאַכטÆ †מען† האָט†ג עדאַרפֿט†† #ייַזן† דעם†התלהבֿות† פֿון†ייִדן ¨† #עלכע† אין† א נעם† מיט† אַנדערע† סאָ# עטישע† פֿעלקער† ב! ען† א! ף† פֿון† דאָס† נייַ† די צעשטערטע†סאָ #עטישע† #ירטשאַפֿט Æ

אָבער† הינטער† אָט† דעם† אידעאָ≠ לאָגישן† שאָלעכץ† פֿאַרבאַהאַלטן† זיך עכט ליטעראַרישע†קערנדלעך Ɔ די†דאָ≠ זיקע† #ערק† לאָזן† בעסער† פֿאַרשט ן די† שטימונגען† און† די† האָפֿענונגען פֿון† דער† סאָ# עטישער† ייִדישער† אינ≠ טעליגענץ† פֿון† יענער† צייַטÆ † ז † אַנט≠ פּלעקן† זיך† אין† שט גערישע† פּרטים¨ סימבאָלישע†אימאַזשן† און†רמזים† א! ף ייִדישע† רעליגיעזע† טעקסטןÆ † דער „כּשרער“† סאָ# עטיש–אידע אָלאָג††ישער מוסר השׂכּל† דינט† #י† אַ† ש†ירעם† פֿאַר טיפֿערע†מחשבֿות† און†איבערלעבונגען Æ

עס† #אָלט† אַ# דאי† גע# ען† צו א †נזייַטיק† א! סצוטייַטשן† אַזאַ† מין „ק אָדירונג“††# י†אַ† נאַציאָנאַליסטישער פּראָטעסט†קעגן† דער†קאָמוניסטישער מאַכטÆ †דאָס† רובֿ†סאָ #עטישע† ייִדישע ליטעראַטן† זייַנען† גע# ען† געטרייַע קאָמוניסטן¨ † און† נאָך† מער† זייַנען† ז גע# ען†סאָ #עטישע† פּאַטריאָטןÆ †דער≠ בייַ† האָבן† ז † ניט† געזען† ק ן† סתּירה צ# ישן† דעם† אוני# ערסאַלן† קאָמו≠ ניסטישן† אידעאַל† און† דער† ליבע† צו דער†ייִדישער† קולטורÆ

דער†אומקער† צום†נאָרמאַלן† לעבן האָט† פֿאַר† ז † געה סן† ניט† נאָר† די רעקאָנסטרוקציע† פֿון† צעשטערטע פֿאַבריקן† און† אייַזנבאַנען¨ † נאָר† א! ך דאָס†ב !ען† פֿון†נייַע† ייִדישע†משפּחות און† אַר! פֿברענגען† א! ף† דער† #עלט אַ† נייַעם† דור† ייִדישע† קינדערÆ † ד# קא דאָס¨ † און† ניט† דער† מעלאַנכאָלישער טר! ער† נאָך† די† אומגעקומענע קרבנות¨ †איז† גע# ען†דאָס† #יכטיקסטע אין†ז ערע† א! גןÆ

דעם†דאָזיקן† געדאַנק†געפֿינט† מען אי†בייַ† שרייַבמאַנען¨ †אי† בייַ†ראַבינען ª אָבער† זיי† דריקן† אים† א! ס† דורך פֿאַ†רשידענע† קינסטלערישע† מיטלעןÆ ראַבין† באַנוצט† זיך† מיט† סימבאָלישע געשטאַלטן¨ †# אָס†באַצ כענען† ניט†ק ן באַשטימטן†לאָקאַל† אָדער†קאָנקרעטע פּערזענלעכק טÆ † שרייַבמאַן¨ † להיפּוך¨ שרייַבט† אָפטמאָל† #עגן† זיך¨ † #עגן זייַן† סבֿיבֿה¨ † און† #עגן† זייַן† שטעטל ראַשקע# Ɔ אָבער†ב דע† מחברים†דער≠ צ לן† די† זעלביקע† מעשׂה† און† זאָגן דעם† זעלביקן† מוסר∫† „ייִדן ¨† קומט צוריק¨ † ב! ט† א! ף† אייַערע† הייַזער¨ און† האָט† חתונות°“† און† די† אָנפֿירער פֿונעם† דאָזיקן† #ידערגעבורט† פֿונעם סאָ# עטישן†ייִדנטום† זייַנען†יענע† ייִדן¨ #אָס† האָבן† פֿאַרבראַכט† די† מלחמה יאָרן† צ# ישן† דער† עכט סאָ# עטישער סבֿיבֿה¨ † אין† דער† אַרמ † אָדער† אין דער† ע# אַקואַציעÆ † ז † דערמוטיקן† די לעבעדיק געבליבענע† „מערבֿדיקע“ייִדן¨ †# אָס†האָבן† שטאַרק†געליטן† אונ≠ טער† די† נאַציס† און† פֿאַרל! רן† דעם #ילן† צו†לעבן Æ

יחיאל שרייַבמ ן

יוסף ר בין

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.