פֿאָלקס# מעשׂיות וועג ראָש# השנה או יו* #כּיפּור

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

אַפֿילו†וועגן† די†„פֿאָרכטיקע "† טעג†פֿון† ראָש השנה† און† יום כּיפּור† האָט† דאָס† פֿאָלק† געשאַפֿן† און†דערציילט† פֿאָלקס מעשׂיות†און† אַנעקדאָטן¨ † אָפֿט† מיט† אַ† קאָמישן† טאָןÆ † פֿאַרשטייט† זיך¨ † אַז† דעם† אויבן אָן† פֿון† דעם† מין† מעשׂה† פֿאַרנעמען† אונדזערע†וויצלער Æ

† הערשעלע† אָסטראָפּאָליער† האָט† געזאָגט∫† „דער† על חטא† האָט† אונדז† געטאָן† אַ† גרויסע† טובֿהÆ †אַזוי ¨† למשל¨ †ווען† עס†וואָלט† זיך†פֿאַרוועלן† טאָן† אַן† עבֿירה¨ † וואָלט† איך† ניט† געוווּסט† פֿון† וואָס†אויסצוקלייַבן† און†וועלכע† איז†בעסער† צו† טאָןÆ † אָבער† איצט¨ † אַז† ס’איז† דאָ† אַ† רשימה† פֿון† עבֿירות† איז† עס† אַ† מחיה†—† איך† עפֿן† אויף† דעם† מחזור† און† קלייַב† אויס† פֿון† על חטא¨ † וועלכע† עבֿירה†מיר† געפֿעלטÆ "

הערשעלע†איז† נישט†געווען† דער†איינציקער† וויצלער† חוזק† צו† מאַכן† פֿון† די† ימים טובֿיםÆ † ווען†מאָטקע† חב- ד†איז† געקומען†אין† שיל†אין† אַ† צעריסענעם† בגד¨ † האָט† מען† בייַ† אים† געפֿרעגט¨ † „סטייַטש ø† אויף†יום טובֿ† טוט†מען† זיך†אָן† אַזויø "† „מיט† מייַן† בגד" ¨† האָט† מאָטקע† געענטפֿערט¨ † „האָב† איך†נישט† וואָס†זיך† צו†שעמען Ɔ דאָס†איז† אַ† בגד¨ †וועלכער† דינט†מיר† פֿאַר†אַלע† ימים טובֿים∫† פּסח†איז† נישטאָ†אויף† אים†קיין† ברעקלª †שבֿועות† איז†ער† דורך†מיט† אַ†תּיקון ª† ראָש השנה†בלאָזט† אין†אים† פֿון†אַלע† זייַטןª †יום כּיפּור† טויג†ער† אויף† כּפּרותª † חנוכּה† איז† ער† פֿול† מיט† לאַטקעס† און† פּורים†צעשיט† ער†זיך† אויף†מאָן "Æ

† די† כעלעמער† מעשׂיות† צייכענען† זיך† אויס† מיט†זייער† אַבסורדקייט¨ †און† מכּוח†בלאָזן† שופֿר† דערציילט† מען† אַזאַ† געשיכטע† וועגן† כעלם∫† אַמאָל† האָט† מען† אין† כעלם† נישט† געוווּסט† פֿון† קיין† שטיוולÆ † די† כעלמער† האָבן† געטראָגן† שיך† אַפֿילו†אין† די†גרעסטע† בלאָטעסÆ †

איז† פֿאַרבייַגעפֿאָרן† אַ† גבֿיר¨ † אַ† פֿרעמדער† ייִד¨ † און† ווען† ער† איז† אַרייַנגעקראָכן† אין† דער† כעלעמער† בלאָטע¨ † איז† זייַן† שטיוול† שטעקן† געבליבן† און† ער† האָט† אים† אין† דער† בלאָטע† פֿאַרלוירןÆ † פֿאַר† פּסח¨ † ווען† די† בלאָטעס† האָבן† זיך†אויסגעטריקנט ¨† האָט†מען† געפֿונען†אין† מיטן† מאַרק† דעם† שטיוול¨ † אָבער† קיינער† האָט† נישט† געוווּסט† וואָס† דאָס† איזÆ † האָט† מען† צוזאַמענגערופֿן†אַן† אַסיפֿה¨ †און† געטראַכט† און†געטראַכט† איבערן†שטיוול ¨† און†ס’ איז† געבליבן† בהסכּם† כּולם¨ † אַז† אַזוי† ווי† דאָס† איז† אויסגעבויגן¨ † איז† דאָס† נישט† אַנדערש† ווי† אַ† שיידל† פֿון† אַ† שופֿר¨ † און† ס’איז† צוגעשיקט† געוואָרן† דער† שטאָט† מן השמיםÆ

האָט†מען† גענומען†דעם† שופֿר¨ †וואָס† איז†געלעגן† אָן†אַ† שיידל†אין† אָרון קודש¨ † אַרייַנגעלייגט† אין† דעם† שטיוול† און† מיט† גרויס†פּאַראַד† אַרייַנגעפֿירט†אין† שיל†און† צוריק† אַרייַנגעלייגט† אין† אָרון קודשÆ † מאַכט† זיך† אַ† מעשׂה¨ † אַז† דער† פֿרעמדער† גבֿיר¨ † וואָס† האָט† פֿאַרלוירן† דעם† שטיוול† קומט† ווידער† קיין† כעלם¨ † גייט† שבת† דאַוונען†און ¨† ווען†מע† האָט†געעפֿנט† דעם† אָרון קודש†האָט† ער†דערזען† זייַן†שטיוול Ɔ „ווי† קומט† אַהער† מייַן† שטיוולø "†—† האָט† ער† זיך† צעשריגןÆ „†וואָס† פֿאַר† אַ† שטיוול¨ † דאָס†איז† אַ†שיידל† פֿון†אַ† שופֿר°" †—†האָט† מען†געענפֿטערט Æ

ס’איז† געוואָרן†אַזאַ† גוואַלד¨ †אַז† ס' איז†כּמעט† געקומען†צו† פּעטשÆ †דער† כעלעמער†פּריץ† האָט† געהערט†וועגן† דעם†און† איז†געקומען† צו†לויפֿן Ɔ ביידע† צדדים† האָבן† אַוועקגעלייגט† זייערע† טענותÆ † דער† פּריץ† האָט† אויסגעהערט† ביידע† טענות¨ † און† געפּסקנט¨ † אַז† אויב† דער† פֿרעמדער† גבֿיר†וועט† ווייַזן†אַ† צווייטן†שטיוול ¨† וועט†דאָס† זייַן† אַ† סימן¨ † אַז† ס’איז† אַ† שטיוול† צו† צוויי† פֿיסÆ † אויב†נישט†—† וועט†דאָס† זייַן†אַ† באַווייַז¨ †אַז† עס† איז†אַ† שיידל†פֿון† שופֿרÆ †

„דער† גבֿיר† האָט† פֿאַרוואָרפֿן† דעם† צווייטן† שטיוול†ערגעץ† אין†דער† היים†און† נישט†געקאָנט† אים†באַווייַזן ¨† אַז†ער† האָט†דעם† צווייטן†שטיוול Ɔ איז†ער† אַוועקגעפֿאָרן†פֿון† כעלם†אַ† פֿאַרשעמטער¨ † און†פֿאַר† אַלעמען†אין† כעלם†איז† קלאָר†געוואָרן ¨† אַז† דאָס† איז† טאַקע† אַ† שיידל† צום† שופֿר† און† געהערט†צו† כעלםÆ "

אָבער†ס’ רובֿ†פֿאָלקס מעשׂיות† און†אַנעקדאָטן† מכּוח†די† הייליקע†טעג† האָבן†נישט† צו†טאָן† מיט† קאָמעדיע¨ †נאָר† מיט†אַ† חשבון הנפֿש†איבער† זיך† און†איבערן† גאַנצן†פֿאָלק Ɔ לויטן†ייִדישן† פֿאָלקלאָר† איז† ר’† לוי יצחק† באַרדיטשעווער† געווען† דער† גרויסער† אויסטענהער† מיטן† רבינו של עולםÆ † וועגן† דעם† רבין† און† שופֿר† בלאָזן† דערציילט† מען†עטלעכע† מעשׂיותÆ

ר’† לוי יצחק† באַרדיטשעווער† האָט† אַמאָל† פֿאַר† ראָש השנה† געזוכט† אַ† בעל תּקיעהÆ † זייַנען† צו†אים† געקומען†בעלי תּקיעות† פֿון†דער† גאַנצער† שטאָט†און† יעדער†האָט† געוואָלט†האָבן† די†זכיה† צו†זייַן† ר’†לוי יצחקס† בעל תּקיעהÆ †האָט† ער†זיי† אַלעמען†פֿאַרהערט† און†איטלעכן† געפֿרעגט∫

„וואָס† האָסטו† אין† זינען† בעת† די† תּקיעותø † האָט† יעדער† זיך† געפֿלייַסט† צו† ווייַזן† וואָס† אַ† גרעסערע† ידיעה† אין† די† כּוונותÆ † אָבער† איין† בעל תּקיעה† האָט† געענטפֿערט∫† „רבי† איך† בין אַ† פּראָסטער† ייִדÆ † כ’האָב† פֿיר† דערוואַקסענע טעכטער†חתונה† צו†מאַכן† און†האָב† נישט†פֿאַר† זיי קיין†גראָשן† נדןÆ †בין† איך†מכוון† אין†די† תּקיעות∫ רבונו של עולם¨ †איך† האָב†געטאָן† דייַן†רצון† און געבלאָזן† פֿאַר† דיר† שופֿר¨ † טו† דו† מייַן† רצון† און שיק†מיר† צו†זווגים† פֿאַר†מייַנע† טעכטערÆ "

האָט† זיך† ר’† לוי יצחק† דערפֿרייט† און† אים געזאָגט∫† דו† האָסט† די† אמתע† כּוונה† און† וועסט זייַן†מייַן† בעל תּקיעהÆÆÆ

איין†מאָל ¨† ראָש השנה†צו† תּקיעות¨ †בעת† לוי יצחק†האָט† זיך†געשטעלט† בלאָזן†שופֿר ¨† האָט†זיך דער† שופֿר† פֿאַרהאַקט† און† נישט† ארויסגעגעבן קיין† איין† קלאַנגÆ † ר’† לוי יצחק† האָט† געפּרוּווט דעם†שופֿר† אויף†אַלע† זייַטן¨ †געטאָן† אַלע†סגולות ¨ געזאָגט† דעם† פּסוק† „ויהי† נועם" †—† ניטאָ† קיין קול†שופֿר Ɔ האָט†ר’† לוי יצחק†אַוועקגעלייגט† דעם שופֿר† און† געזאָגט∫† „רבונו של עולם ¨† ווילסטו ניט¨ † אַז† איך† זאָל† בלאָזן† שופֿר¨ † טאָ† זאָל† דיר איוואַן†בלאָזן† שופֿרÆÆÆ "

די†טענות† פֿון†ר’† לוי יצחק†וואָלטן† געקלונגען חוצפּהדיק† בייַ† אַנדערע† ייִדן¨ † אָבער† אינעם ייִדישן† פֿאָלקלאָר¨ † ווערט† דאָס† אויסגעטייַטשט ווי†פֿאָלקישע† העלדישקייטÆ

ר’† לוי יצחק† האָט† אַמאָל† פֿאַרשפּעטיקט† צו סליחותÆ † בדרך הטבֿע† האָט† דער† גאַנצער† עולם געוואַרט† אויף† איםÆ † ווען† ער† איז† געקומען† אין בית מדרש¨ †האָט† שוין†געטאָגט ¨† ווען†אומעטום האָט†מען† שוין†באַלד† אָפּגעזאָגט†סליחות Ɔ האָט זיך†ר’† לוי יצחק†אַוועקגעשטעלט† און†געזאָגט∫

„רבונו של עולם°† איך†בין† דאָך†ניט† מער†ווי אַ† בשׂר ודם¨ † בין† שוין† אַלט† און† שוואַךª † ניטאָ קיין† כּוח† אויפֿצושטיין† פֿאַרטאָג† און† זאָגן† גאַנץ סליחותÆ †אָבער† דו¨ †רבונו של עולם ¨† דו†ביסט† דאָך אַן†אל† חי וקים¨ †ביסט† ניט†אַלט ¨† ביסט†ניט† שוואַך¨ דאַרפֿסטו† ניט† שלאָפֿן†—† טאָ† זאָג† דו† פֿאַר† אונדז סליחות¨ †און† דו†דאַרפֿסט† קיין†סך† ניט†זאָגן Ɔ דייַנע סליחות†איז† דאָך†איין† וואָרט∫†סלחטי° "

ווי†מע† זעט¨ †האָט† נישט†געפֿעלט† קיין†הומאָר בייַ† אונדזערע† גרויסע† רבנים† און† רביים† אַפֿילו בעת†די† טעג†פֿון† ראָש השנה†און† יום כּיפּורÆ †ר’ נפֿתּלי†ראַפּשיצער† האָט†געשמט† מיט†זייַן† הומאָרÆ

איין†מאָל ¨† יום כּיפּור¨ †בעת† ער†איז† געשטאַנען אייַנגעבויגן†אין† דער†שמונה עשׂרה ¨† האָט†איינער אויף†אים† אַרויפֿגעלייגט†דעם† מחזור†און† געזאָגט די†שמונה עשׂרה† מיט†„אַשמנו "† און†„על חטא "Æ נאָך†דער† שמונה עשׂרה†מאַכט† נפֿתּלי†צו† יענעם∫ „דו† האָסט†געזינדיקט† און†אויף† מיר†זאָגסטו "Æ

צייכענונג ון א. גודלמ ן

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.