אַ דעק איז אַ דאַ ø אַ באָדע איז אַ בוידע ø

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

דאַכט†זיך ¨† אַ†פּשוט† וואָרט†—†„דאַך Æ“† אָבער† פֿון†אים† קען†מען† זיך†אַ† סך†אָפּלערנען† וועגן†די† וועגן†און† שטעגן†פֿון† מאַמע לשוןÆ

דאָס†ייִדישע† וואָרט†„דאַך“† נעמט†זיך ¨† פֿאַר≠ שטייט† זיך¨ † פֿון† דייַטש† ©Dach ®ª † פֿון† דייַטש† איז† דאָס† וואָרט† אויך† אַרייַן† אין† פּויליש† און† אוקראַיִנישÆ † אַ† דאַך† איז† דאָך† אַ† דעקונג¨ † קער† ער† זיך† טאַקע† אָן† מיטן† ווערב† „דעקן Æ“† וואָ≠ סערע† ענגלישע† ווערטער† זענען† דאָ† שייךø † נישטroof† †—†זייַן† אָפּשטאַם†איז† נישט†באַוווּסט ª† cover† איז† אַ† לייַוואָרט† פֿון† פֿראַנצייזישª deck†¨ † אַזוי† !י† אַ† סך† !ערטער† !אָ ס†האָבן† אַ† שייַ≠ כות†מיט† שיפֿן¨ †איז† אַ†לייַ !אָרט† פֿון†האָלע† נדישÆ † דער†עטימאָלאָגישער† עקוויוואַלענט†פֿון† ייִדישן† „דאַך“†—† דער†קאָגנאַט†—† איז†גאָר thatch†¨ †לויט† אוריאל† ווייַנרייַכס† ווערטערבוך∫† „שטרוי ענער†† דאַך“† אָדער† „דאַכשטרוי Æ“† צי† זענען† די† אָבֿות† פֿון†מאַרגאַרעט† טאַטשער†—†אין† דער†אמתן ¨† פֿון† איר†מאַן†—† געווען†דאַכדעקערס ø

אויף†ייִדיש† איז†דאָ† נאָך†אַ† וואָרט†פֿון† דעם† שורש† —† „דאַשיק “¨ † אַזאַ† דעכל† אויף† אַ†היטל Ɔ דאָס† שטאַמט† פֿונעם† פּוילישן† דימינוטיוו† פֿון† daszekdach†—† „†דעכל Æ“

דאָס† דייַטשישע† Dach† מיטן† ענגלישן† thatch† וואַקסן†פֿונעם† זעלביקן†שורש ¨† ווי†דאָס† לאַטייַנישעtegere† † „דעקן “¨ † וואָס† דערפֿון† נע≠ מען† זיךtoga† ¨ַ† אַ† רוימישער† מלבוש¨ † ווי† אויך† tegula† „ציגל Æ“† פֿון† tegere† נעמען† זיך† אויך† די† ראָמאַנישע† ווערטער† פֿאַר† „דאַך“∫† פֿראַנ≠ צייזיש† toit¨ † שפּאַניש† techo¨ † פּאָרטוגאַליש† † teto¨ † איטאַליענישÆtetto† † ס' איז† נאָרמאַל¨ † אַז† אַ† וואָרט†מיט T†† אויף†לאַטייַניש† זאָל†האָבן th†† אויף† ענגליש¨ d†† אויף†דייַטשיש† און†„ד“† אויף†ייִדיש† —† אַ† שטייגער¨ † לאַטייַנישtres† ¨† ענגלישthree† ¨† דייַטשיש† drei¨ † ייִדיש† „דרייַ Æ“† דאָ† איז¨ † אָבער¨ † טשיקאַווע¨ † וואָס† דאָס† וואָרט† איז† אַרייַן† אין† די† גערמאַנישע† לשונות† נישט† בלויז† איין† מאָל¨ † פֿונעם† „אָבֿ“† אינדאָ אייראָפּעיִש¨ † נאָר† אויך† אַ† צווייט†מאָל†—† פֿון†לאַטייַנישן tegula†† אַלייןÆ †אַזוי† ווי†דער† צווייטער†„אַרייַנקום“† איז†זיך† פֿאַ†רלאָפֿן† אין†אַ† שפּעטערדיקער†תּקופֿה ¨† איז†דאָס† מאָל†די† אַנטוויקלונג† געווען† אַן† אַנדערע∫† אויף† ענ†גליש† איז†דער T†† געבליבןt† ¨† דערg† †איז† אַרויסג † עפֿאַלן†† —† אַוודאי† אונטער† דער† השפּעה† פֿון† פֿראַ†נציי≠ זיש†—†איז† דאָס†ענגלישע† וואָרטÆtile† †אין† דייַטש† און† ייִדיש† איז† פֿוןT† † געוואָרןz† † און†„צ “¨ † דער† g† איז† געבליבן¨ † איז† דער† רעזולטאַט†∫ Ziegel¨ † „ציגל Æ“† זענען† „דאַך“† און† „ציגל“† עט†ימ אָלאָ≠† גיש† איין† וואָרט°† פֿון† דייַטש† איז† דאָס† וואָרט† אויך† אַרייַן† אין† טשעכיש† ©cihla ®† און† פּויליש† ©cegła †—† די†הייַנטיקע† פּרץ גאַס† אין† וואַרשע¨ † וווּ†ס 'האָט† געוווינט†י Æ לÆ †פּרץ ¨† האָט†בשעתּו† גע≠ הייסןCeglana† „†ציגל גאַס “® Æ

וואַרט¨ †איר† זענט†נאָך† נישט†פֿאַרטיק Ɔ פּונקט† !י† אַ† דאַך† איז† דער† אייבערשטער† טייל† פֿון† אַ† הויז¨ †הייסט†„ דעקן“†עפּעס† אַרויפֿלייגן†פֿון† אויבןÆ † דער† סובסטאַנטי! † „דעק“† איז† טייַטש¨ † אָבער† —† לכל הפּחות† אין† ליט! ישן† ייִדיש† —† נישט† דער† אייבערשטער¨ † נאָר† ד! קא† דער† או†נטער≠ שטער†טייל† פֿון†עפּעס ¨† אַן†עק !י !אַלענט† פֿ†ונעם† ענ†גלישן bottom†¨ † !אָס† זייַן† פֿאַרשפּרייט†סטער† ייִדישער† סינאָנים† איז† דאָס† אוקראַיִניש ייִדישע† „דנאָ +¨ † פֿון† סלאַ! ישÆ † ©אַגבֿ ¨† זעט† מען† קלאָר† די† השפּעה†פֿון† ליט! ישע†ייִדן† אויף†דער† פֿאָ†רמולי≠ רונג† פֿון† די† תּקנות† פֿון† איינהייטלעכן† ייִדישן† אויסלייג¨ † !אָס† דער† ייִוואָ† מיט† דער† צישאָ†—† די† צענטראַלע† ייִדישע† שול אָרגאַניז אַציע†† פֿון† פּוילן¨ † נישט† קיין† ליט !ישע† פֿעסטונג† —†האָבן† איןπ≥∂† †±צונויפֿגעשטעלט∫† אין†תּקנה π††±¥ ווערט† דאָס† !אָרט† „גרונט †“bottom† גאָר† דעפֿ†ינירט† „דעק “° ®† איז† אַ† „דעק“† סייַ† דאָס† אייבע†רשטע ¨† סייַ†דאָס† אונטערשטע Ɔ אויך†אַ† דעק†פֿון† אַ†שיף† באַטייַט† אין† תּוך† אַרייַן† דאָס† אונטערשטע† —† אויף† דעם† טרעט† מען† דאָך Ɔ ס' איז† נישט† קלאָר† פֿאַר†! אָס†„דעק“† האָט†ביידע† טייַטשן ¨† סייַדן†מע† רעכנט¨ †אַז† זייַן†גרונטטייַטש† איז†„אייבע† רפֿלאַך Æ“†

האָבן†מיר† שוין†צ !יי† סינאָנימען†פֿון bottom† אויף† מאַמע≠לשון Ɔ !י† זאָגט† מען † bottom אינעם† דריטן† דיאַלעקט† —† אינעם† פּוילישן† ייִדישø † „באָדעם “¨ † !אָס† איז ¨† פֿאַרשטייט† זיך ¨† זייער† ענלעך† צום† ענגלישן† !אָרט Ɔ דאָס† !אָרט† „באָדעם“† קער† זיך† אָן† מיטן† דייַטשישן Boden† „דנאָ “ª „†ערד“† און†מיטן† דייַטשמערישן†„באָדן“† „ערד Æ“† נאָר† דאָ† איז† אויכעט† דאָ† אַ† פּאַראַדאָקס∫† † דאָס†ייִדישע†„ בוידעם “¨ †דייַטשיש Dachboden†¨ † איז† דאָך† דער† אייבערשטער† גאָרן† פֿון† אַ†הויז Ɔ !י† קומט† עס ¨† !אָס† נאָך† אַ† !אָרט† איז† טייַטש† סייַ†ס 'אייבערשטע ¨† סייַ†ס 'אונטערשטע ø† לויט†די† מקורים† איז† נישט† קלאָר†—† מע† שרייַבט† בלויז ¨† אַז† דער† דאָזיקער† טייַטש† פֿון† „בוידעם“† איז „ספּעציעל† דייַטשיש+ Ɔ לייגט† זיך† אויפֿן† שׂכל¨ אַז† אַ† בוידעם† איז† אין† דער† אמתן† נישט†„דאָס אייבערשטע† פֿון† אַ†הויז “¨ † נאָר†„דאָס† אונטער≠ שטע†פֿון† אַ†דאַך Æ“

אַחרון† אַחרון† חבֿיבֿ¨ † אַ† צווייטע† ראָמאַני≠ שע† ווערטערנעסט∫† פֿונעם† לאַטייַנישן† fundus —† וואָס† שטאַמט† פֿונעם† זעלביקן† אינדאָ אייראָ≠ פּעיִשן†„אָבֿ“† וואָס†„בוידעם“† און†„באָדעם“†— וואַקסן†דאָס† פֿראַנצייזישעfond† „†אונטן ¨† הינטן“¨ fonds„† פֿאָנד© ן® “¨ fondement†„† יסוד“¨profond† „טיף Æ“† דאָס† ייִדישע† „פֿאָן“† „הינטע† רגרונט“קומט† פֿון† פֿראַנצייזיש† דורך† רוסישª † אַהער† גע≠ הערן†אויך†„ פֿונדאַציע“†און†„ פֿונדאַמענטÆ“†ביז אַ הער† באַטייַטן† אַלע† ווערטער† בלויז† „ס 'אונ≠ טע†רשטע Æ“† איז† ווען† כ' האָב† אין† פֿראַנצייזיש קלאַס† דערהערט† דאָס† וואָרט† plafond¨ † און דער† לערע ר†האָט† געזאָגט¨ † אַז† ס' איז† אַ† טייל פֿון† אַ†הויז ¨† האָב† איך† אַוודאי† געדרונגען¨ † אַז דער† טייַטש† איז†„דיל ¨† פּאַדלאָגעÆ“† ניין†—† ס' איז גאָר†„סטעליע“°† הייסט† עס¨ † נאָך† אַ† וואָרט† וואָס איז† טייַטש† סייַ† „אונטן “¨ † סייַ† „אויבן Æ“† דאָס פֿראַ†נצייזישע † plancher† „דיל “¨ † פֿון† planche „ברעט “¨ †ווידער ¨† שטאַמט†אפֿשר† פֿון†דער† זעל≠ ביקער†עטימאָלאָגיע† וואָס†דאָס† ייִדישע†„באַלקן“„קלאָץ ª† ©דיאַלעקטיש ®† סטעליעÆ“† אַנו¨ † פּרוּווט צעפּלאָנטערן†דעם† פּלאָנטער°

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.