אויפֿ „גלות !פֿעסטיוואַל“פֿילט מע זי היימיש

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - שׂרה רחל שעכטער ©ניו יאָרק ®

דעם† פֿאַרגאַנגענעם† סוף וואָך† האָבן† איבער† μ∞†± יונגע† לייַט† און† משפּחות† באַזוכט†„ייִדיש פֿאַרם“† אין† גושן¨ †נ +י ¨† אַ†שטעטל† אין†די† קעטסקיל בערג¨ †כּדי† צו†פֿייַערן† דעם†שלוס† פֿון† איר†ערשטער† פֿולשטענדיקער†זומער פּראָגראַם † Ɔ די†אונטערנעמונג† האָט†מען† אָנגערופֿן† † מיטן† האַלב הומאָריסטישן† נאָמען¨ „†גלות פֿעסטיוואַל Æ“

אַ†טייל† פֿון†די† געסט†האָבן† פֿאַר≠ בראַכט†דאָרט† אַ†גאַנצן† סוף וואָך¨ †און† גענעכטיקט†אין† געצעלטןÆ †ס 'רובֿ† זענען† אָבער† געקומען† זונטיק† נאָך† מיטאָגÆ † מ' האָט† זיי† געפֿירט† אויף† אַ† טור† פֿון† דער† רחבֿותדיקער† פֿאַרם¨ † זיי †האָבן† געהאָדעוועט† † די† ציגעלעך¨ † גענאַשט† פֿונעם† שניט¨ † געהערט† ווי† קלעזמער† און†חסידישע† מוזיקער†שפּילן† ייִדישע† לידער¨ †און† אַפֿילו†אַהיימגענומען† רויע† מילעךÆ †††

„ייִדיש פֿאַרם“† איז† אָבער† מער† ווי† אַן† אָרט¨ † וווּ† מע† פֿלאַנצט† גרינסן† און†האָדעוועט† ציגןÆ † זי† איז† אויך† די† איינציקע†פּראָגראַם† אויף†דער† וועלט¨ † וווּ† סטודענטן† פֿון† פֿאַרשידענע† ייִדי≠ שע†הינטערגרונטן† לערנען†זיך† ייִדיש† צוזאַמען†אין† אַ†ריין ייִדיש רעדנדיקער† סבֿיבֿהÆ † במשך† פֿונעם† זומע ר†האָבן† זיי† געאַרבעט† אין† פֿעלד† צוזאַמען† מיט† עטלעכע† ישיבֿה בחורים† פֿונעם† שכנותדיקן† † חסידישן†שטעטל ¨„† קרית יואל“¨† אונטערן† אויפֿזיכט† פֿונעם† הויפּט פֿאַרמער¨ †ישׂראל† באַסª †און† נאָך† מיטאָג† זענען† זיי† געזעסן† אינעם† קילן† פֿאַרמהויז¨ † און† זיך† געלערנט† ייִדישע† גראַמאַטיק† בייַ† באַס' † שותּף¨ † נפֿתּלי† איידלמאַן¨ †אַ† יונגער†ייִדיש לערער† מיט† אַ†מאַגיסטער† אין†ייִדישער† געשיכטע† פֿון† בראַנדייַס אוניווערסיטעט¨ † ©און† אויך¨ † דרך אַגבֿ¨ † אַ† זון† פֿונעם† מחבר† פֿון†די† שורותÆ ®

במשך† פֿונעם† זומער† איז† די† „ייִדיש פֿאַרם“† געווען†אָפֿן† בלויז†פֿאַר† די† ייִדיש סטודענטן† און† ייִדיש רעדנ≠ דיקע†וואָלונטירן Ɔ דאָס†האָט† ג†עשאַפֿן† אַ† שטיקל†פּראָבלעם† פֿאַר†די† צענדליקער† אַנדערע† ענטוזיאַסטן† און† שטיצער† ©ייִדיש † און† נישט ייִדיש רעדנדיקע® ¨† וועלכע†האָבן† געוואָלט† קומען† זען† די† פֿאַרם¨ † סתּם† אויף† א† טאָג צווייÆ † דער† „גלות פֿעסטיוואַל“†האָט† געדינט† ווי† אַזאַ† געלעגנ הייטÆ † צוליב† דעם† וואָס† ס' רובֿ†פֿון† די†געסט† האָבן†טאַקע† נישט† געקענט† קיין† ייִדיש¨ † האָט† מען† די† אַקטיוויטעטן†אָנגעפֿירט† אויף†ענגליש Æ

ווי† עס†האָט† זיך† אַרויסגעוויזן¨ † איז† דער† עולם†—† און† במילא† די† שט†ימונג† —† געווען† גאַנץ† אַנדערש† שבת† ווי† זי† איז† געווען† זונטיקÆ † שב ת†האָבן† אָנ≠ טיילגענומען† בערךμ† †≥ יונגע† ייִדן† אין† די†∞≥ער† און†∞≤ער† פֿון† מאַנהעטן† און† ברוקלין¨ †בעת† זונטיק†זענען† געקומען†אַ† סך†משפּחות ¨† אַרייַנגערעכנט†חס† ידישעÆ †

הגם† די† אַקטיוויטעטן† זענען† פֿאָ†רג עקומען†† אויף† ענגליש ¨† האָבן† די† ייִדיש רעדער† צווישן† זיך† ווייַטער† גערעדט† † אויף† ייִדיש Ɔ דאָ ס†האָט ¨† אַ† פּנים¨ † אויף† געוויסע† געסט† געמאַכט† אַן† אייַנדרוק Ɔ ווען† מרים† און† חנה† שאָטע†נשטיין ¨† צוויי† שוועסטער† פֿון† אַ† חב +ד משפּחה† אין† קראַון הייַטס ¨† ברוקלין¨ † זענען† ערבֿ שבת† צוגעפֿאָרן† צום†אַרייַנגאַנג† צו†„ייִדיש פֿאַרם “¨ †זע≠ נען† זיי† נישט† געווען† זיכער† צי† ס 'איז† דאָס† ריכטיקע† אָרט Ɔ פּלוצלינג† איז† אַרויסגעלאָפֿן† † איינע†פֿון† די†אָרג אַנ††יזי≠ רער†פֿונעם† פֿעסטיוואַל†—†אַ† ישׂראלדיק† מיידל¨ †מאירה† גודמאַן†—†וועלכע† האָט† הילכיק†איבערגעגעבן† אַ†צווייטן† אָר≠ גאַניזירער† געוויסע† אינסטרוקציעס†—† אויף†ייִדיש Æ

„דעמאָלט† האָב† איך† שוין† פֿאַר≠ שטאַנען¨ †אַז† מיר†זענען† אויפֿן†ריכטיקן† אָרט¨ †“האָט† די†±≥ יאָריקע† חנה†געזאָגט Æ

אַלע†אַקטיוויטעטן† זענען†פֿאָרגע≠ קומען† אין† מיטן† פֿעלד ¨† אַרייַ†נגע≠ רעכנט† דאָס† דאַווענען† פֿרייַטיק צו נאַכטס† און† שבת† אין† דער† פֿרי Ɔ כּדי† צופֿרידנצושטעלן† סייַ† די† טראַד† † יציאָ≠ נעלע†ייִדן ¨† סייַ†די† פּראָגרעסיווע ¨† האָט† מען† צעטיילט† דאָס† „שילעכל“† אויף† אַן†אייגנאַרטיקן† אופֿן∫†איין† אָרט†פֿאַר† די†מענער ¨† איינס†פֿאַר† די†פֿרויען ¨† און† אַ† דריטס†—† פֿאַר† אַ† געמישטן† עולם Ɔ מע†האָט† אויך†געמאַכט† דאָס†דאַווענען† אַ†ביסל† לעבעדיקער ¨† דורך†אָרגאַניזירן† „פּרשה שפּילן “¨ † וווּ† די† געס ט†האָבן† פֿאַרן†תּורה לייענען† אויסגעשפּילט†די† סדרה†פֿאַרן† עולם Ɔ

די†שבתדיקע† מאָלצייַטן†האָבן† די† אָרגאַניזירער†אַליין† צוגעגרייט ¨† פֿ†ונעם† אָרטיקן† שניט Æ„† דאָס† עסן† איז† געווען† † אויסערגעוויינטלעך¨ †“האָט† באַמערקט† † עמעלי† קאַפּלאַן ¨† אַ†∞≤ יאָריקע† אָ†נגע≠ שטעלטע† בייַ† דער† ייִדישער† סבֿיבֿה פֿאַרהיטונג אָרגאַניזאַציע† „טבֿע Æ“† עמילי¨ † וועלכע† איז† אַ† וועג†עטאַריער ¨† האָט†הנאה† געהאַט†וואָס† מע†האָט† פֿון† די† ריזיקע† זוקיניס† געמאַכט† סייַ† אַ† קוגל¨ †סייַ† אַ†זיס† ברויט ª† און†וואָס† מע† האָט†צוגעגרייט† אַ†שלל† מיט†אַנדערע† וועגעטאַרישע† ברירות¨ † ניצנדיק† די† אָרטיקע† געוויקסן∫† באַזיליק¨ † קנאָבל¨ † ציבעלע†און† פּאָמידאָרןÆ

צווישן† די† יונגע† לייַט† איז† אויך† געזעסן†אַן† עלטערער†ייִד†—† דער†ערן גאַסט¨ † ראַבינער† עווערעט גענדלער¨ † וועלכער† האָט† אין† די† π∂∞± ער† יאָרן† ג†עקעמפֿט† פֿאַר† גלייַכע† רעכט† פֿאַר† די† שוואַרצע¨ † און† אַרבעט† ווייַטער† לטובֿת† דעם† פּאַציפֿיזםÆ † שבת †האָט† ער† אָנגעפֿירט† אַ† שיעור† וועגן† אַ† קאָנ≠ טראָווערסאַלן† חסידישן† רבֿ† צווישן† די† וועלט מלחמות¨ † ר' † אהרן שמואל† תּמרת¨ † און† נאָך† דער† הבֿדלה¨ † צוליב† דעם† וואָס† סהאָט†' געשייַנט† אַ† פֿולע† לבֿנה¨ †האָט† ער†אויסגעלערנט† די†געסט† אַן†אור אַלטן† ייִדישן†ריטואַל† פֿון†דער† גמרא¨ †וווּ† מע†באַגריסט† די†לבֿנה† מיט† שטורקאַצן¨ †און† מע†ווייַזט† מיט†זיי† אָן† אין†אַלע† ריכטונגען†ווי† אַ†לולבֿ Æ

דער†עיקר† פֿונעם†שבת† איז†אָבער ¨† אַוודאי¨ † געווען† צו† אינספּירירן† די† געסט†זיך† צו†לערנען† ייִדיש¨ †און† שבת† נאָך† מיטאָ ג†האָט† נפֿתּלי† טאַקע† גע≠ געבן†די† נישט ייִדיש קענער†אַן† איין שעהיקע† ייִדיש לעקציע¨ † וואָס† ס' רובֿ† פֿון† די†„אָ† נהי†יבער“† האָבן† טאַקע† אָנ≠ גענומען† † ערנסטÆ †

מרים†האָט† דערציילט¨ † אַז† אַפֿילו† איידער† זי† האָט† געהערט† וועגן† „ייִדיש פֿאַרם “¨ † איז† זי† שוין† געווען† פֿאַ†ראי† נטע†רסירט† אין†ייִדיש† און†האָט† אַפֿילו† געקויפֿט† צוויי† ייִדישע† ווער≠ טע†רביכער ¨† אָבער†זי† האָט†זיך† ווייניק† אויסגעלערנט¨ † ווייַל† דאָס† שטודירן† נייַע† שפּראַכן† קומט† איר† אָן† שווערÆ † „אָבער† זייַענדיק†דאָ† אויף†דער† פֿאַרם¨ † האָט† דאָס† ייִדיש רעדן† געקלונגען† אַזוי† נאַטירלעך † ¨† ווייַל† אַלץ†האָט† דאָ† אַ† טעם† פֿון† 'דער† אַלטער†היים 'Æ † צום† ערשטן† מאָל† האָב† איך† אָנגעהויבן† צו† גלייבן¨ † אַז† אפֿשר† וועל† איך† זיך† יאָ† קענען†אויסלערנען† ייִדישÆ “

אַ† טייל† פֿון† די† שבתדיקע† געסט† זענען† זונטיק† אין† דער† פֿרי† אַוועק≠ געפֿאָרן † ¨† אָבער† די† וועלכע† זענען† פֿאַ†רבליבן ¨† האָבן† באַמערקט¨ † אַז† דער† צווייטער† טאָג† פֿונעם† „גלות פֿעסטי≠ וואַל“† האָט† גע האַט† אַ† גאָר† אַנדערן† כאַראַקטערÆ † עס† זענען† אויפֿגעטראָטן† צוויי† פּראָפֿעסיאָנעלע† קאַפּעליעס∫† די† Band Klezmer† Wholesale†† פֿון† גרינפֿילד¨ † מאַסאַטשוסעטס¨ † און† דער† מאָדערנער† חסידישער† בדחן ¨† יואלי† לעבאָוויץ¨ † אויך† באַקאַנט† ווי† „דער† פּע†סטער† רביÆ“† דערצו† זענען† אַ† סך משפּחות† מיט† קליינע† קינדער† ג†עקו≠ מען†פֿאַרברענגען† דעם†טאָג† אויף†דער פֿאַרם¨ † אַרייַנגערעכנט† ייִדיש רעדנ≠ דיקע† משפּחות† פֿון† מאָנסי† און† קרית יואל¨ † וועלכע† האָבן† געהערט† וועגן דעם† פֿעסטיוואַל† דורכן† „פּעסטער רביןÆ“†

דער† רעזולטאַט† איז† געווען† אַן אייגנאַרטיק† געמיש† פֿון† פֿאַרשידענע מינים†ייִדן ¨† וועלכע†האָבן† זיך†צערעדט ¨ סתּם† בייַם† וואַרטן† אין† דער† ריי† צו באַקומען† געבראָטענע† קאָטלעטןÆ סקאַט†פֿאַקס ¨† אַ†יונגערמאַן† וואָס†לערנט זיך† אויף† אַ† רעפֿאָרם ראַבינער ¨† האָט געהערט† ווי† אַ† גרופּע† פּראָגרעסיווע ייִדן†און† חסידים†פֿירן† אַ†שמועס† וועגן די† נייַע† אויטאָביאָגראַפֿישע† ביכער אָנגעשריבן†פֿון† חסידים¨ †וועלכע† זענען אַנטלאָפֿן†פֿון† דער†קהילה ¨† ווי¨ †למשל ¨ Unorthodox† †— אַ† שאַרפֿע† קריטיק פֿון† דער† סאַטמערער† געזעלשאַפֿט¨ אָנגעשריבן†פֿון† דבֿורה†פֿעלדמאַן Æ

„בייַ† אונדז† איז† אַ† שיינע† און וואַרעמע†קהילה ¨†“האָט†אַ† סאַטמערער מאַמע†באַמערקט Æ„† יענץ†בוך† איז†גע≠ ווען†וועגן† אַ†ספּעציפֿישער† אָנגעוויי≠ טיקטער†משפּחה ¨† אָבער†אַזאַ† זאַך†קאָן טרעפֿן†אין† יעדער†געזעלשאַפֿט Ɔ“

„דאַכט† זיך¨ †אַז† איך†האָב† נאָך†קיין מאָל† זיך† נישט† באַטייליקט† אין† אַן אונטערנעמונג¨ † וואָס†האָט† צונויפֿגע≠ † בראַכט† אַזוי† פֿיל† פֿאַרשידענע† ייִדן¨ “האָט† באַמערקט† דוד† סאַקס¨ † אַן† Π≤ יאָריקער† אינזשענירÆ „†סעקולערע† און חרדישע¨ † רעפֿאָרם ייִדן† און† אָרטאָ≠ דאָקסישע¨ †וועגעטאַריער† און†פֿלייש עסער¨ † שטאָט מענטשן† און† פֿאַרמער¨ קינדער† און† פּענסיאָנערןÆ † אַלע†האָבן הנאה†געהאַט† פֿון†דער† מוזיק¨ †געגעסן ¨ געשמועסט†און† געלאַכטÆ †ס 'איז† זעלטן צו† זען† אַזאַ† מין† ייִדישע† אַחדות¨ † און מיר† דאַכט† זיך¨ † אַז† די† ייִדישע† קהילה וואָלט† געדאַרפֿט† אָרגאַניזירן† נאָך אַזוינע†אונטערנעמונגען Æ“

דער†חסידישער† בדחן¨ †יואלי† לע≠ באָוויץ ¨† האָט† טאַקע† עטלעכע† מאָל דערמאָנט† און† געזונגען† וועגן† דער אַחדות¨ † וואָס† ער† זעט† אויף† „ייִדיש פֿאַרם“¨† און†דאָס† האָט†אויף† די†באַטיי≠ ליקטע†געמאַכט† אַ†רושם Ɔ

„בייַ† מיר† איז† דאָס† פּונקט† אַזוי וויכטיק† ווי† אונדזער† אָפּשאַצן† ייִדיש ווי† אַ† לעבעדיקע† שפּראַך† און† קול≠ טור¨ †“האָט† מאירה† געזאָגטÆ † „אויף דער† וועראַנדע† פֿונעם† פֿאַרמהויז שטייט† אַ† שילד† מיט† די† ווערטער∫ ’מאַכט† זיך†היימיש Æ‘† דאָס†אַרויסווייַזן וואַרעמקייט† צו† אַלע† מינים† ייִדן¨ † און אַפֿילו† נישט ייִדן¨ † איז† אַ† וויכטיקער טייל† פֿון† 'ייִדיש פֿאַרם 'Æ † חסידים¨ † סע≠ קולערע†ייִדישיסטן ¨† אָרטיקע†פֿאַרמער ¨ אַפֿילו† שכנים† מיט† פּוילישע† נעמען באַזוכן†אונדז Ɔ

„' ייִדיש פֿאַרם' † איז† נאָך† אַ† יונגע אָרגאַניזאַציע¨ † מיט† מער† אידעאַליזם און† ענערגיע† ווי† פּראַקטישע† רע≠ סורסן¨ †“האָט† מאירה† צוגעגעבןÆ „אָבער† אין†לעצטן† סך הכּל ¨† זענען†מיר אַלע†מסכּים ¨† אַז†מיר† האָבן¨ †כאָטש† אין דעם† סוף וואָך¨ † געהאָלפֿן† מאַכן† דעם גלות†אַ† ביסל†היימישער Æ“

Schaechter Rukhl Credit:

נ תּלי איידלמ ן (אויבן), מאירה גודמ ן (רעכטס) און ישׂראל ב ס

Tenenbom Miriam Credit:

בייַם רייַנג נג צו דער „ייִדיש רם‟

Tenenbom Miriam Credit:

דוד ס קס (דריטער ון רעכטס) מיט עטלעכע ון זייַנע רייַנד

Tenenbom Miriam Credit:

דער מ דערנער חסידישער בדחן יואלי לעב וויץ זינגט „רומעניע, רומעניע‟

Tenenbom Miriam Credit:

די ציגן אויף דער רם

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.