דער פֿענאָמע פֿו יוס! בורג

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - גענאַדי עסטרייַ ©ניו יאָרק ®

ספּעציעל רן „ רווערטס“

די† ווערטער†„טשערנאָוויץ“† און† „ייִדיש“† קומען† צוזאַמען¨ † בדרך≠כּלל ¨† ווען† די† רייד† גייט† וועגן† דער† היס≠ טאָריש≠וויכטיקער† טשע†רנאָוו† יצער† קאָ†נפֿערענץ ¨† וואָס† האָט† זיך† אָ†פּגע≠ שפּילט† אין† אויגוסט† Ππ∞ Ʊ† הו†נדער≠ טער† מאָל† האָט† מען† שוין† דע†רציילט† און† איבערדערציילט¨ † ווי† אַזוי† דע≠ מאָלט¨ †מיט†¥∞±† יאָר†צוריק ¨† האָט†מען† געהאַלטן† רעדעס† אויף† פֿאַרשיידענע† † טעמעס†און† ווי†מע† האָט†סוף≠ כּל≠סוף† זיך† צונויפֿגערעדט¨ † אַז† ייִדיש† האָט† געוויזן† קלאָרע† סימנים† פֿון† אַ† ©חס≠ וחלילה† ניט† „דער “® † נאַציאָנאַלער† שפּראַךÆ †

אָבער† מיט† דער† קאָנפֿערענץ† האָט†זיך† די†געשיכטע† פֿון†ייִדיש† אין† טשע†רנאָוויץ† ניט† פֿאַרענדיקטÆ † אַ† סך† איז† געשען† דאָרטן† אין† די† π≤∞± ער† און† π≥∞± ער† יאָרןÆ † אָבער† דאָ† וויל† איך† דערמאָנען† נאָר† וועגן† דער† צייַט† נאָך† דער† צווייטער† וועלט≠מלחמה ¨† ווען† דווקא† טשערנאָוויץ† איז† באַ≠ שטימט† געוואָרן† ווי† דער† צענטער† פֿון† ייִדישער† קולטור† אין† אוקראַיִנעÆ † אין† דער† שטאָט† האָט† מען† ביזן† יאָר† Ππ¥ †± דערלויבט† צו† האָבן† אַ† ייִדישע† לערנשול† ©אָדער† אַפֿילו† צוויי† שולן® Ɔ דעם† ייִדישן† טעאַטער¨ † וואָס† איז† פֿאַר† דער† מלחמה† געווען† אין† קיִעוו¨ † האָט† מען† איו ך† „פֿאַרשיקט“† אַהיןÆ † קיין† טשע†רנאָוויץ† האָבן† אָנגעהויבן† זיך† ציִען†ייִדישע† פּען≠מענטשן Ɔ

כ2 וועל† דערמאָנען† אַזעלכע† נע≠ מען† ווי† משה† אַלטמאַן† ©Ππ∞ πΠ±—±± ®¨ † חיים† מעלאַמוד† ©Σ π∞ππ≥—± ±® ¨† הירש† בלאָשטיין† ©Ππμ πΣΠ—±± ®¨ † מאיר† חרץ† ©π±≤ ππ≥—±± ®¨ † יאָסל† לערנער† ©μ π∞—± πΠ¥± ®Æ † זיי† אַלע† האָבן† פֿאַרעפֿנטלעכט† אַ†שיין† ביסל†ווערק ¨† און†זייער† לעבן† האָט† געהאַט† גענוג† שפּאַנע†נד† יקע† עפּיזאָדןÆ † די†„צרה“† איז¨ † אַז† זיי† אַלע† האָבן† געהאַט† אַ† קנאַפּן† שייַכות† צו† עסטרייַך† ©איך† מיין† דאָ† ניט† זיך ¨† נאָר† דאָס† לאַנד ¨† וואָס† טראָגט† מייַן† נאָמען † ®† און† צו† דער† דייַטשישער† קולטור Ɔ טשערנאָוויץ†איז† דאָך†געוואָרן† אַ†שם≠ דבֿר†אין† דער†דייַטש† ישער†נאָסטאַלגיע† נאָך†די†„ גוטע†צייַטן“† בכלל†און† דעם† טשערנאָוו†יצער† דייַטשישן† קולטור≠ צענטער† בפֿרט Ɔ אָבער† די† אויבן≠ איבערגערעכ†נטע† שרייַבער† זייַנען† אָנגעפֿאָרן† קיין† טשע†רנאָוויץ† פֿון† אַנדערע†געגנטן† פֿונעם†סאָוועטן≠ פֿאַר≠ באַנד¨ †אָדער† זייַנען† † אויסגעוואַקסן†אין† דער†רומענישער† קולטור≠סבֿיבֿה Ɔ

און† דאָ† קומען† מיר† צום† „פֿע≠ נאָמען“† פֿון† יוסף† בורג † ©π±≤ π—±∞∞ ≤® ¨† וואָס†איז† געווען†דער† איי†נציקער ¨† וואָס† האָט† געקענט† † שפּילן† עפּעס† אַ† ראָלע† אין† דער† דייַטש≠טשערנאָוויצער† נאָסטאַ†לגיע Ɔ אמת¨ † אין† ווין† האָט† ער† פֿאַ†רבראַכט† אין† גאַנצן† פֿיר† יאָר† פֿון† זייַן† לעבן ¨† און† עס† בלייַבט† לחלוטין† ניט† קלאָר ¨† וואָס† ער† האָט† דאָרטן† געטאָן¨ †אַ† חוץ†פֿאַרברענגען† איין†זמן† אין† אוניווערסיטעט† ווי† אַ† פֿרייַער† צוהערער† און† פֿירן† באַקאַנטשאַפֿטן† מיט†היגע† ייִדישע†ליטעראַטן Ɔ דאָך†האָט† ער†ג עבראַכט††פֿון† ווין†אַ† פֿאַרמעגן∫†די† דייַטש†ישע† שפּראַך¨ † וועלכע† ער† האָט† ניט†פֿאַ† רגעסןª †באַזונדערס ¨† אַז†דערנאָך ¨† שוין†אין† סאָוועטן≠פֿאַרבאַנד ¨† האָט†זיך† אים†אין† דיπ¥∞† ±ער† אוןπμ∞† ±ער† יאָרן† אייַנגעגעבן† צו† זייַן† אַ† לערער† פֿון† דייַטשÆ †איך† נוץ†דעם† ווערב†„אייַ† נגע≠ געבן“¨† ווייַל† ער† האָט† ניט† פֿאַ†רמאָגט† קיין† דאָקומענט† פֿון† אַ† ריכט†יקער† בילדונג† פֿאַר† אַזאַ† באַשעפֿט†יקונג ¨† און† דאָס† האָט¨ † פֿאַרשטייט† זי ך¨ † גע≠ שאַפֿן† גרויסע† פּראָבלעמעןÆ † ניט† צו≠ פֿעליק† האָט† ער† געמוזט† אַרבעטן† אין† פֿאַרוואָרפֿענע† ווינקלען† פֿון† לאַנד† —† דאָס† האָט† מען¨ † אַגבֿ¨ † דערנאָך† פֿאַר≠ טייַטשט†ווי† אַ†סימן† פֿון†רדיפֿות† קעגן† איםÆ †

אין† πμπ†± האָט† יוסף† בורג† זיך† באַזעצט†אין† טשערנאָוויץ¨ †כּמעט† זייַן† היימשטאָטÆ †ער† האָט†דאָרטן† געוווינט† † אין† די† π≤∞± ער† יאָרן¨ † און† ערבֿ† דער† צווייטער†וועלט≠ מלחמהÆ †כ 2ווייס† ניט¨ † פֿון† וואָס† ער† האָט† געצויגן† די† חיונה† זינטπμπ† Ʊ† די†ליטעראַרישע† פּובליקאַ≠ † ציעס†זייַנען† געווען†צו† זעלטענע¨ †ער† זאָל† קענען† פֿון† דעם† לעבןÆ † אמת¨ † די† פֿרוי† האָט† פֿאַרדינטÆ † עטלעכע† מענטשן† האָבן† מיר† דערציילט¨ † אַז† בורג† איז† כּלומרשט† געווען† זייער† אַ† גוטער† שנייַדערÆ † אפֿשר† איז† עס† אַ† פּליאָטקע¨ † וואָס† האָט† געשטאַמט† פֿון† דעם† אויסזען† זייַנעם†—† איך† געדענק† אים† תּמיד† אָנגעטאָן† אין† אַ† גוטן† זשילעט≠קאָסטיום Æ

זייַן† צייַט† איז† געקומען† אין† די† πΠ∞± ער† יאָרןÆ † דעמאָלט† זייַנען† אין† מאָסקווע† אַרויס† בורגס† ביכערÆ † נאָך† מער∫† מע† האָט† זיי† באַמערקט† אין† אויסלאַנדÆ † זייַנע† ווערק† האָבן† גענו≠ מען† זיך† באַווייַזן† אויף† דייַטש¨ † און† ער† אַליין† איז† געוואָרן† אַן† אָ†פֿטער† גאַסט† אין† דייַטש≠רעדנדיקע† לענ≠ דער¨ † וווּ† ער† האָט† שטאַרק† אויסגענו≠ מען† בייַם† עולםÆ † איך† האָב† עס† אַ† מאָל† אַליין† אָבסערווירט† אין† בערליןÆ † פֿאַר† אַ† סך† מענטשן† האָט† יוסף† בורג† פֿאַרקערפּערט† די† סימפּאַטישע† אַלט≠ פֿרענקישקייט¨ † וועלכע† האָט† —† אין† זייערע† אויגן†—† אויסגעזען† ווי† אַ† מין† פֿאַרקאָנסערווירטע† אויטענטישקייט¨ † אַ† געמיש† פֿון† גוטע† עסטרייַכישע† און† גוטע† ייִדישע† צייַטןÆ † ער† איז† גע≠ וואָרן† דער† סימבאָל† פֿון† טשערנאָ≠ וויץª † דער† איינציקער† מענטש¨ † וואָס† האָט†אונטערגעהאַלטן† דעם†פֿייַער† פֿון† ייִדישער†קולטור† אין†טשערנאָוויץ Ɔ

דער† סך≠הכּל† איז† אַזאַ∫† ס2 איז† שווער†צו† געפֿינען†אַן† אַנדער†סאָווע≠ טיש≠ייִדישן† שרייַבער¨ † בפֿרט† פֿון† דער† צווייטער† העלפֿט† פֿון† דעם† ∞≥ סטן† יאָרהונדערט¨ † וועגן† וועלכן† עס† זייַנען† † אָנגעשריבן† געוואָרן† אַזוי† פֿיל† אַרטיקלען† און† ביכערÆ † פֿון† איין† זייַט†איז† עס†גוט Ɔ אָבער†גלייַכצייַטיק† שאַפֿט† דאָס† גאַנצע† „בורג≠ קע†נטע≠ ניש“† אַ† פֿאַ†רפֿירעריש† בילד¨ † ווייַל† געשריבן† † איז† עס¨ † דער† עיקר¨ † אין† דעם†קאָנטעקסט ¨† וואָס†איז† אין†גאַנצן† אָפּגעריסן† פֿון† דער† רעאַלקייט† פֿון† יוסף† בורגס† סאָוועטישער† † סבֿיבֿהÆ † זייַן† לעבן† און† זייַן† שאַפֿן† זייַנען† פֿאַ†רוואַנדלט† געוואָרן† † אין†אַ† מיטאָס¨ † צוגעפּאַסט† ©טיילווייַז† דורך† אים† אַליין® †צו† דער†וויזיע† פֿון†דער† פֿאַר≠ לוירע†נער† דייַטש≠רעדנד† יקער† קול≠ טור≠וועלט Ɔ און† דאָס† איז† אַ† שאָד¨ † ווייַל† די† רעאַלקייט† פֿון† זייַן† לעבנס≠ געשי † כטע††איז† ניט†מער† פֿאַרכאַפּנדיק ווי†דער† אויסגעחלומטער†מיטאָס Ɔ

די†טעג† בין†איך† געווען†אין† ווין¨ וווּ† אין† דעם† ביכער≠געשעפֿט† פֿ†ונעם ייִדישן†מוזיי† האָב†איך† גלייַך†דע† רזען†אַ נייַ†בוך† וועגן†יוסף† בורגjiddische†∫ Die† ØØwwwÆhttp∫ ® Gestern† von† Welt† ØΣ¥±≥mandelbaumÆdeØbooksØΣ∂¥ ®Æ ראַפֿאַעלאַ†קיטצמאַנטעל ¨† די†מחב† רטע פֿון† דער† דאָזיקער† „ייִד† ישער† וועלט פֿון† נעכטן“¨† האָט† דורכגעפֿירט† אַ גרויסע†אַרבעט Ɔ זי†האָט† פֿאַקטיש†גע≠ מאַכט† אַ† ס ך≠הכּל† פֿון† דעם† דייַטש≠ שפּראַכיקן† „בורג≠ קענטעניש“† און אַרייַ†נג עטראָגן†† אין† אים† נייַע† פּרטיםÆ עס†קומט† איר†פֿאַר† דעם†אַ† יישר≠כּוח Æ

עס† ווילט† זיך¨ † אָבער¨ † האָפֿן¨ † אַז אויף†יוסף† בורגס†לעבן† און†שאַפֿן† וועט מען¨ †סוף≠ כּל≠סוף ¨† אַ†קוק† טאָן†ניט† פֿון ווין¨ †נאָר† טאַקע†פֿון† טשערנאָוויץ¨ †פֿון דער† שטאָט¨ † וווּ† יוסף† בורג† איז† גע≠ ווען†נאָר† איינער†—†און† ווייַט†ניט† דער וויכטיקסטער† —† צווישן† די† ייִד†ישע שאַפֿערישע†מענטשן Ɔ

בייַם אוי דעקן ן נדענק שילד לכּ וד י. בורג אויף דעם הויז אין טשערנ וויץ,

וווּ דער שרייַבער ה ט געוווינט

יוסף בורג

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.