אַ כּשרע קונסט∫ חרדישע שרייַבערינס געב דע$ טאָ פֿו דער הייַנטיקער גאָר פֿרומער קולטור

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - שלו בערגער ©באַלטימאָר ®

ספּעציעל רן „ רווערטס“

ליבי† אַסט ר¨ † די† מחברטע† פֿון† דרייַ† דעטעקטי † " ראָמאַנען¨ † ערט† גערופֿן † † ©פֿון† זיך† און† אַנדערע® † „די† ייִדישע†דזש ן† אָסטיןÆ †“הגם† זי†דאַרף† אַריבערקומען† ש עריק טן¨ † אָס† זייַנען† נישט† גע נטלעך† פֿאַר† אַ† שרייַבער†אין† דעם†זשאַנער Ɔ אָט†זייַנען† די† גרונט" כּללים† אירע†∫ Ʊ† אויסמייַדן† ק ן†מאָרדן† אָדער†אומזיסטע† ג אַלד" מעשׂיםÆ Æ≤†† נישטאָ† ק ן† העלדן† אָס† עלן† נישט†תּשובֿה† טאָןÆ Æ≥†† נישטאָ†ק ן† גראָבע† ר ד† אָדער† אויסגעלאַסנקייטÆ † פֿאַרשט ט† זיך¨ † אַז† זי† שרייַבט† נישט† פֿאַרן† זעלבן† עולם† אָס† ס2 ל ענט† דזשאַן†גרישאַם Ɔ זי†איז† אַ†שרייַבערין† פֿאַר†חרד† ישע†פֿר ען Æ

בשעת†אַן† אַנומלדיקן†אינטער יו† האָט† זי† אַ† פֿרעג† געטאָן¨ † „קען† דאָס† זייַן†גוטע† ליטער † אַטור†ø †אַז † מ ן†איך† פּערזענלעךÆ †צוליב† דעם† אָס†איך† קען† זיך†נישט† פֿאַרלאָזן†א ף† סעקס†אָדער† רציחה† צו† פֿאַרק פֿן† מייַנע† ביכער¨ † מוז† איך† שרייַבן† א פֿן† אַלטמאָדישן† שט גער¨ † י† שאַפֿן† לעבעדיקע† העלדן¨ † אַרייַנפֿלעכטן† הומאָר¨ † אָדער† שילדערן†היסטאָרישע† פּעריאָדן†א ף† אַן†איבערצייַגע דיקן† אופֿןÆ “

די† ליטעראַטור¨ † געשאַפֿן† פֿון† גאָר† פֿרומע† פֿר ען† איז† ש ן† גע אָרן† אַ† זאַך† פֿאַר† זיך¨ † מיט† א גענע† סתּירות† און† סוקצעסןÆ † י† אַז † קענען† † די† פֿר ען¨ †אייַנגעצ מט† דורך†כּללים† און† געזעלשאַפֿטלעכער†סטרוקטור ¨† געפֿ†ינען† ש†עפֿערישע† פֿרייַה טø † י†אַז † לערנט† מען† זיך† הייַנט† א ס† צו† שאַפֿן¨ † אָן† צו† ש ימען† אין† דער† פּאָפּ" קולטורø † און† אָס† לאָזט† אונדז† הערן† ז ער† שרייַ≠ בערייַ† עגן† ז ער† עלט† און† דער† ראָלע† אָס†פֿר ען† שפּילן†אין† אירø

די† חרדישע† זשורנאַלן† זייַנען† אַ† שבת" ל ענ אַרג† פֿאַר† אַ† צאָל† פֿרומע† פֿאַמיליעסÆ † „בינה“† —† אַזוי† הייסט† „די† עכנטלעכע† מאַגאַזין† † פֿאַר† דער† ייִדישער†פֿר “†—† און†„משפּחה“† גיט† זיך†אַרויס† י†„ אַ†ייִדישער† פֿאַמיליע" מאַגאַזין † Æ„†“עמי“†איז† דער†„פּרעמיער† ייִדישער† זשו†רנאַל Æ“† אַלע¨ † פּונקט† י† ז ערע† נעמען† און† לאָזונגען¨ † גיבן† אַל ן†איבער ¨† זייַנען†ענלעך∫† ז †זייַנען† געצילע עט† א ף† גאָר† פֿרומע† ייִדן¨ † זייַנען† פּראָפֿעסיאָנעלע† א סגאַבעס¨ † און†בעטן† אַ†מאָל† אַן†עצה† בייַ†רבנים† עגן† אָס† מע† זאָל† יאָ¨ † צי† נישט¨ † דרוקן¨ † כאָטש† די† טאָג" טעגלעכע† † באַ≠ שלוסן† ערן† אָנגענומען† פֿון† אַ† פֿאַכ≠ מענערישן† † פּערסאָנאַלÆ ††

„ז † געבן† דעם† טאָן† פֿאַר† דער† איצטיקער† קולטור¨ †“זאָגט† אסתּר† הע†לער ¨ † אַ† לאַנג" יאָרי≠ קע† רעדאַקטאָרשע† בייַ† עטלעכע† א סגאַבעס† און†פֿאַר† לאַגן¨ † י†א ך† די† רעדאַקטאָרשע† פֿון†„סופֿרת ¨†“אַ† μ∞∞" נעמענדיקע† בליץ" רשימה† פֿון† חרדי†שע† שרייַבערינס Æ

רעכי† פֿראַנקפֿורטער¨ † אַ† רעדאַק≠ טאָרשע† און† מיט" אַר סגעבערין† בייַ† „עמי “† ©איר† מאַן† איז† דער† צ טער† מיט" אַר סגעבער® † איז† מסכּים¨ † עגן† דער†השפּעה† פֿון†פֿר ען† אין†דער† גאָר† פֿרומער† ליטעראַרישער† עלט Æ„† פֿון† די†פֿיר† יכטיקסטע† חרדישע†א סגאַ≠ בעס¨ † ערן†≤†אָנגעפֿירט† פֿון†אַ† פֿר Æ“

זי† גל בט† אָבער¨ † אַז† ס2 איז† בל ז† אַן†ענין† פֿון†„’דער† בעסטער†מאַן† באַקו≠ מט† די† שטעלע‘ ¨† נישט† געקוקט† א ף† דעם¨ †צי† דער†שרייַבער† איז†אַ† מאַן¨ †צי† אַ† פֿר Ɔ שושנה† לעפּאָן¨ † אַμμ† "יאָר† יקע† „אָפֿענע† חרדי“† פֿון† רמתּ† בית" שמש† אין†ירו שלים†¨ †האָט† ידער† אַן†אַנדער† דערקלערונגÆ „†די† שרייַבערייַ¨ †“זאָגט† זי¨ „†איז† א נע†פֿון† די†כּשרע† קונסטןÆ “

נאָכן† א ספֿרעגן† אַ† צאָל† אַזעלכע† חרדישע† שרייַבערינס¨ † האָט† זיך† גע≠ שאַפֿן† אַ† שטיקל† קאָנסענסוס† עגן† דער†געשיכטע† פֿון†ז ער† ליטעראַטורÆ † פֿאַר† πππ± ¨† מער† ניקער¨ † איז† גע≠ ען† ניק†צו† ל ענען†אָדער† אַל ן¨ † אָדער†מיט† די†קינדער Ɔ דעמאָלט†האָט† מען† לאַנצירט† אַ† נייַעם† זשורנאַל¨ † „האָריזאָנטס ¨†“און†צו† ביסלעך† † האָט†זיך† צע אַקסן†די† אַר סגעבערייַ†ביז† ס2 איז† גע אָרן† די† איצטיקע† גערעטעניש∫† ביכער† און† מאַגאַזינס† פֿאַר† יעדן† חלק† פֿון†דער† חרדישער†קהילה Æ

די† שאַפֿערישע† פֿר ען† שרייַבן† א ף†פֿאַ† רשידן" מיניקע†טעמעס† און†אין† פֿאַרשיידענע† † סטילןÆ † רדא† בראַנפֿ≠ מאַן¨ † †∂± יאָר† אַלט¨ † נט† איצט† אין† ירושלים¨ † כאָטש† שטאַמען† שטאַמט† זי† פֿון† אַמעריקעÆ † ען† זי† איז† פֿרום† גע אָרן¨ †האָט† זי†א פֿגעהערט† שרייַבן† ביז† איר† מאַנס† רבֿ† האָט† איר† געגעבן† צו† יסן¨ †אַז† זי†„האָט† אַ†חיובֿ† צו†ניצן† איר† גאָבÆ †“איר† איז† ק ן† מאָל† נישט† גע † ען† באַק עם† אַ עקצוג ן† אין† אַן† „א גענעם† צימער“†און† שרייַבן¨ † ען† די† קינדער† דאַרפֿן† זי† האָבןÆ † האָט† זי† גענומען† איר† ש ס" קאָמפּי†וטער† און† געשריבן†לעבן† דער†קיך ¨† זי†זאָל† קענען† צ†וגר טן† מאָלצ טן† און† זייַן† דערבייַ† פֿאַר† די† קי†נדערס† עגן Ɔ „אפֿשר† איז† דאָס† די† פֿאָדערונג† פֿון† אַ† ייִדישער† שרייַבערין † ¨†“האָט†זי† געקלערט¨ „†דאָס† אָס† זי† האַלט† פֿאַר† מער† טייַער† איר† משפּחה†און† קהילה¨ †איידער† די†ל ב≠ געזאַנגען † ¨† סאַטיספֿאַקציעס¨ †און† כּיבו≠ דים†פֿון† איר†פֿאַך Ɔ“

איך†האָב† געפֿרעגט†פֿראַנקפֿורטער ¨† די†מיט "רעדאַקטאָרין† פֿון†„עמי ¨†“צי†זי† מ נט¨ † אַז† די† א סגאַבע† איז† מחיובֿ† זיך† אָפּצוגעבן† מיט† פּראָבל† † עמען† אין† דער† גאָר† פֿרומער† עלט ø† די† דאָזיקע† צייַטשריפֿט† איז† צו† מאָל† נעג † אַטי† † געשטימט† † קעגן† דער† נישט" פֿרומער† עלט Ɔ עס† האָט† זיך† קונה" שם† גע ען† צום†שלעכטן† מיט†אַ† הילע¨ † אָס† ייַזט† אַ†קאָמפּיוטער "מ אָד††יפֿ† יצירטע†בילד† פֿון† „ ייַסן† ה ז5 ¨† פֿאַרהאָנגען† מיט† נאַצי" פֿאָנעןÆ †איר† מאַן†האָט† אַר סגערופֿן†נאָך† אַ† טומל† מיטן† שרייַבן† אַן† עדיטאָריאַל† מיט† די† ערטער ¨„† רעליגיעזער† כולי≠ גאַניזם† דורך† דער† געשיכטע† איז† נישט† גע ען† לחלוטין† אַ† נעגאַטי † ער† פֿענאָמען† בייַ† ייִדןÆ “† אָלט† מען† זיך† אַז †שטאַרק† אַר סגעזאָגט† אָס†שייַך† די† אינע † ניקסטע† ענינים† פֿון† דער† קהילהø † האָט† פֿראַנ†קפֿורטער† געזאָגט¨ † „מיר† זעען†זיך† נישט† י†אַ† מיטל†פֿאַר† מוסר" ר ד† אָדער† אַנטדעקו†נגען ÆÆƆ נאָר† י† שתּדלנים† און† אַמבאַסאַדאָרן† פֿאַר† דער†פֿרומער† עלט Æ“

כ2 האָב† זיך† געריכט† א ף† אַן† ענ≠ לעכן†אָפּרוף† מצד†רות† ליכטענשט ן¨ † אַ† פֿר † אָס† מע† באַצ כנט† פֿאַר† דער†ייִדישער† זשורנאַליסטקע†בחסד " עליון¨ † מיט† ייִחוס† ©זי† איז† אַן† א ניקל† פֿ†ונעם† אַלטן† גערער† רבין¨ † אָס† האָט† ג†עשטיצט† די† מאָדערנע† פּרעסע† י† אַ† מיטל† צו† שטאַרקן† פֿרומק ט® ¨† י† א ך†ייִחוס "עצמו Ɔ זי†האָט† אָ†נגעשריבן† ביכער† א ף† ענגליש† און† העברעיִש † ¨† און† זי† רעדאַקטירט† די† ענגלישע† א סגאַבע†† פֿון†„המודיע Æ“† נאָר† מרסÆ † לעווי¨ †ליכטע† נשט נס†סע† קרעטאַרשע¨ † האָט† מיר† געזאָגט† מיט† קלאָרע† דיבו≠ רים†און† אַ†ה מישן† אַקצענט¨ †אַז† איר† בעל" הביתטע† באַ יליקט† נישט† ק ן† אינטער יועןÆ

טייל† זעען† זיך† אָבער† ווי† דער† עיקר†שר ייַבערינס††און† ערשט†דערנאָך† חרדיםÆ „†איך† שרייַב†ניט† פֿאַר†קיינעם† חוץ†מיר† אַלייןÆ †ווען† איך†טו† דאָס†יאָ ¨† זייַנען†מייַנע† מעשׂיות†אויף† צרותÆ †מייַנע† ווערטער†זייַנען† מייַנע†ווערטער ¨† מייַן† לעבן† איז† מייַן† לעבן¨ †“זאָגט† רוחמה† קינג¨ † וואָס† אירע† שאַפֿונגען† זייַנען† אָפּגעדרוקט† געוואָרן† אין† „ניו≠ יאָרק† טייַמס5 ¨† „טאַבלעט 5¨ † און† „דזשויִש† וויק5 ¨† ווי†אויך† אין†היימישע† אויסגאַ≠ † בעסÆ „†איצט† קענען† † מיר† ש ן† זייַן† אַ† ביסל† מער† זיכער† בייַ† זיך¨ †“האָט† לע≠ פּאָן† צוגעשטימטÆ „†די† פֿרומע† קהילה† איז† ז ער† שטאַרק¨ † קענען† מיר† דער≠ ל בן†די† פֿר ען†א סצודריקן† ז ערע† איבערלעבונגעןÆ “

ז † נאָרמאַליזירן† דאָס† אָס† בייַ† אַנדערע† † איז† אַ† שאַנדע† און† אַ† חרפּה∫† דאָס† אַנטל פֿן† פֿון† דער† קהילה† פֿון† ט ל† חרדיםÆ † אַפֿילו† דרייַ† קי†נדער† פֿון† רות† ליכטענשט ן† זייַנען† אַ עקÆ † מנוחה† ל ין† רופֿט† זיך† אָפּ† אָבער∫† „יעדער† משפּחה† האָט† אַ† קינד† אָס† ס2 איז†אַראָפּ† פֿון†דרך Ɔ ס2 איז†נישט† ק ן† גר סע†גדולה Ɔ“שושנה†לעפּאָן† זאָגט¨ † אַז† מע† דאַרף† אויך† אָננעמען† אַ† מער† בייגעו†ודיקן† צוגאַנג† צום† אויפֿהאָדע≠ † ען† קי†נדער Æ„† די†גאַנצע† קהילה†דאַרף† האָבן†מער† זיכערקייט†אין† זיךÆ †דאָס† איז† אויך† חל† אויף† דער† שרייַבערייַÆ † מיר† קענען† איבע†רגעבן† די† פּראָבלעמען¨ † און†ס 2וועט† ניט†זייַן† אַזוי†שרעקלעך Æ“

אָבער†אַפֿילו† די†חרדישע† שרייַבע≠ † רינס† וואָס† פֿילן† זיך† פֿרייַ† אוי†סצודריקן† זייערע†איבערלעבונגען ¨† טרעפֿן†זיך† אָן† מיט†די† צוימען†פֿון† אַן†אינעווייניקסטער† צענזורÆ † די† אַלע† שר†ייַבערינס† וואָס† כ2 האָב† אינטע†רוויויִרט ¨† האָבן† אָנער≠ קענט†גרענעצן† אויף†דעם† וואָס†פֿרומע אויסגאַבעס† וועלן† דרוקן¨ † נאָר† ווייניק האָבן† ג†עוואָלט† רעדן† וועגן† דעם בפֿרהסיהÆ † צום† בייַשפיל¨ † טראָגן† און האָבן†ז ייַנען††מחוץ† די†גרענעצן ¨† אויב†די מעשׂה≠העלדן† איז†אַ† צענערלינג¨ †זאָגט מנוחה† לוויןÆ † פֿאַראַן† אָבער† „אופֿנים זיך† צו† פאַררופֿן† אויף† די† זאַכן† אָן† צו דערזאָגן†אָפֿן Æ“

י† אַז † זשע† האָט† זיך† באַק†ומען אַזאַ† קאָנצענטראַציע† שרייַבערינס אין† דער† פֿרומער† קהילהø † זייַנען† ז געב † רענע† צי† גע אָרענעø † פֿונעם ג†ערער† רבין¨ † דער† פּיאָנער† פֿון† די פֿר†ומע† צייַטונגען¨ † ביז† די† הייַנטיקע חרדישע†פּוסקים† אָס† צעשיקן†הלכה≠ שע† תּשובֿות† דורך† טעקסטן¨ † האָט† די מאָדערנע† אולטראַ" אָרטאָדאָקסיע† זיך אַלע† מאָל† באַנוצט† מיטן† דר ס†נדיקן טאַלאַנטÆ † אַ† ס ך† פֿון† די† גאָר† פֿר†ומע שרייַבערינס†זייַנען† בעלי" תּשובֿהטעס † ¨ און†האָבן† ש ן†געהאַט† אַ†דע† רפֿאַרונג † אין† שרייַבן† נאָך† א דער† ז † זייַנען † פֿרום† גע אָרןÆ † אַסט ר¨ † די† ייִד†ישע „דזש ן† אָסטין¨ †“האָט† זיך† געלערנט † פּאָעזיע† אין† אירע† ∞≥ער† יאָרן† בייַם „ניו "סקול 5† אין† ניו" יאָרקª † בראַנ†פֿמאַן איז† גע ען† צ ישן† די† גרי†נדערס† פֿון מעין" פּאָעטן" פֿעסטי אַל¨ † און† העלער האָט† שטודירט† קרעאַטי ע† שרייַבע≠ רייַ† אין† קאָלעדזשÆ † ש ן† אָפּגערעדט פֿון† די† פֿר ען† י† רוחמה† קינג¨ † אָס שרייַבט†אין† ב דע† עלטן¨ †און† איז†אַ פֿול† מאַגיסטער" דיפּלאָמירטע† אין† די ש נע†קונסטן Æ

עס† קען† זייַן¨ † אַז† די† ליטעראַטור האָט†ז יך†באַשאַפֿן† א פֿן†ש ד † עג†פֿון פּאַסנדיקע† היסטאָרישע† כּוחות∫† א ף א ן†זייַט ¨† דאָס†צע אַקסן† זיך†פֿון† דער חרדישער† ייִדישק ט¨ † און† א ף† דער צ טער† זייַט¨ † די† דעצענטראַל†יזאַ≠ ציע† פֿון† דער† פֿאַרלאַג" אינדוסטריעÆ ב †דע† טענדענצן† פֿאַרמערן† די† צאָל ל ענער†¨ †און ¨† מיט†א ן† מאָל¨ †די† נ טי≠ ק ט† פֿון† אַ† נייַעם†„אינהאַלט “¨ † אָס זאָל† ז † באַפֿרידיקן† א ף† אַ† פֿרומען אופֿןÆ † אָן† בעלי" תּשובֿה† און† ז ער על טל†עכע† † דערציִונג¨ † קאָנען† נישט זייַן† גענוג† † שרייַבערÆ † אַזאַ† סתּירה¨ די† פֿר†ומע† פּרעסע¨ † געב ט† א ף† די לערנפּלענער† † פֿון†ג ישע† אוני ע†רסי≠ טעטן¨ †איז† נישט†ק ן† חידוש†אין† דער פֿר†ומער† עלט Ɔ נאָר†דער† א פֿשטייַג פֿון† די† שרייַבערינס† איז† יאָ† אַ† ביז" אַהער†אומגעהערטער† פֿענאָמעןÆ † אָס ס2 עט† פֿון† ז † ערן† איז† אַן† ענין פֿאַרן†מאָרגן Æ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.