זכרונות פֿו יודל מאַרק

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

(המשך ון ריעִרדיקן נומער)

רעליגיעזער איבערבראָ

וועל† איך† איצט† כאַפּן† אַ† ביסל† פֿאָרויס† און† דערציילן¨ † ווי† אַזוי† עס† איז†געקומען† דער†ערשטער† גרויסער† איבערבראָך† וואָס† איז† געשען† שפּע≠ טער†אין† מייַן†לעבן Ɔ איך†בין† דעמאָלט† געווען† ≥±† יאָר† אַלט† און† זיך† שוין† געגרייט† צו† בר" מצווה† ©וועגן† בר" מצווה†וועל† איך†דערציילן† אַ†ביסעלע† שפּעטערÆ ®† איז†זיץ† איך†יום "כּיפּור† אין† שיל†מיט† מחזור†אין† די†הענט† און†מיט† טרערן† אין† די† אויגן† † ©גוטע† פֿרומע† מענטשן†האָבן† טרערן†אין† די†אויגן† יום" כּיפּור® ¨† און† איך† לייען† וועגן† די† אַלע† זינד†וואָס† מע†שלאָגט† זיך†אין† האַרצן∫† פֿאַר† דעם† וואָס† אי ך† האָב† געגנבֿעט¨ † וואָס†איך† האָב†געגזלט ¨† און†וואָס† איך† האָב† געטאָן† מיט† דיÆÆÆ † יענע† זינד† און† די†אַנדערע† זינד†אאַז“ווÆ †און† איך†הייב† אָן†טראַכטן∫† וואָס†זאָג† איךø †מייַנע† זינד† זייַנען†דאָך† דאָס†ניט Ɔ אפֿשר†האָב† איך† אַ†מאָל† דעם†טאַטן† אָדער†דער† מאַמען† געזאָגט†אַ† ליגן† ©אפֿשר†—† איך†געדענק† ניט® Ɔ געגנבֿעט¨ † געגזלטø † אָפּגענאַרט† עמעצן¨ † געשווינדלטø † און† עס† קומען† נאָך†דעם† אַלערליי†סעקסועלע† זינד†—† איך† האָב† די† דאָזיקע† אַלע† ווערטער† פֿאַרשטאַנעןÆ † טראַכט† איך∫† נו¨ † מע† זאָגט†מיר†” מיר“¨† הייסט†עס ¨† די†גאַנצע† קהילה¨ † אַלע† צוזאַמען† זינדיקןÆ † ווער† איז†דאָרט† דער†זינדיקער ø† כ‘ווייס† ניטÆ

נאָ ך† דעם† זייַנען† געקומען† די† געדאַנקען∫† † דאַרף† טאַקע† גאָט† פֿאַר≠ טרייַבן† אַלע† אונדזערע† זינדø † ער† איז† דאָך† דער† דערבאַרעמדיקער¨ † דער† רחמנותדיקער † ¨† דער† פֿון† חסדÆ † ¸וועגן ˛† דער†זינד† נאָר†פֿון† געדאַנק¨ †האָב† איך† שוין†דעמאָלט† געוווּסט¨ †אַז† לויט†דער† ייִדישער† פֿאָרשטעלונג† איז† זינדיקן† אין† געדאַנק† נישט† קיין† זינדÆ † אַ† זינד† איז† דאָס† וואָס† מע† טוט¨ † ניט† וואָס† מע† טראַכט¨ † אַז† מע† וועט† טאָןÆ † וואָס† זשע†בעטן† מיר†בייַ† גאָט†מחילה† אויף† עפּעס† וואָס† מיר† דאַרפֿן† נישט† בעטן† קיין† מחילהø † און† עס† זייַנען† געקומען† אַלערליי†טראַכטענישן Æ

ס2 איז† געווען† אַ† טאָג¨ † אַן† אָוונט† פֿון† טראַכטעניש¨ † יום" כּיפּורÆ † און† איך† האָב† באַשלאָסן∫† אויב† ס‘איז† יאָ† דאָ† אַ† גאָט¨ † אָדער† ניטאָ† אַ† גאָט¨ † אי ך† ווייס† ניטª † אָבער† צו† אונדז† האָט† ער† קיין† שייַכות† ניטÆ † און† צו† דעם† וואָס† איך† זאָג¨ † צו† מייַן† דאַוונען† האָט† ער† קיין† שייַכות†ניט Ɔ דאָס†איז† געווען†אַזאַ† מין† איבערבראָךÆ

אויף† מאָרגן† נאָך† יום" כּיפּור† בין† אי ך† אין† שיל† ניט† געגאַנגעןÆ † ווען† איך† האָב† באַקומען† תּפֿילין¨ † האָב† איך† נאָר† עטלעכע† מאָל¨ † לפּנים† וועגן¨ † זיי† געלייגטÆ †דעמאָלט ¨† אַגבֿ¨ †בין† איך†שוין† ניט† געשלאָפֿן† מיט† דער† באָבען† אין† איין†צימער ¨† ¸נאָר ˛† געשלאָפֿן†אין† דעם† קאַבינעטÆ †און† תּפֿילין† ¸האָב† איך˛ †ניט† געלייגט¨ † און† געזאָגט† דער† באָבען† אַ† ליגן∫ † ¸אַז ˛† איך† בין† שוין† אויפֿגע≠ † שטאַנען¨ †שוין† געלייגט†תּפֿילין ¨† אָבער† אין† שיל† דאַרף† אי ך† גאָר† ניט† גיין† אאַז8 ווÆ

די פּראָגימנאַזיע

דאָס† איז† געכאַפּט† פֿאָרויסÆ † איך† וויל† איצט† דערציילן† ווי† עס† איז† געגאַנגען† מייַן† אַלגעמיינע† בילדונגÆ † כ‘האָב† געלערנט†בייַ† הערציקאָוויטשן† העברעיִש¨ † געלערנט† תּ8נ ך¨ † אָבער† מע† האָט† גענומען† טראַכטן† וועגן† דעם¨ † איך† דאַרף† דאָך† אָנקומען† אין† פּראָגימנאַזיעÆ † עס† איז† געווען† אַ† פֿאָלקסשול¨ † אַ† רוסישע† פֿאָלקסשול† פֿאַר† אַלע† קינדער¨ † און† חוץ† דער† פֿאָל†קשול† איז†געווען† אַ†פּראָגימנאַזיע Ɔ ©די† פּראָגימנאַזיעס† זייַנען† געווען† די† ייִנגערע† פֿיר† קלאַסן† פֿון† אַ† גימנאַזיע¨ † פֿון† אַ† מיטלשולÆ ®† דעמאָלט† איז† ¸זי ˛† שוין†געווען† אַ†רוסישע ¨† אין†גאַנצן† אין† רוסישע†הענט Æ

האָט† דער† טאַטע¨ † פֿאַרשטייט† זיך¨ † געוואָלט† מיך† אָפּגעבן† אין† דער† פּראָגימנאַזיעÆ † דעמאָלט† פֿלעגט† מען† אָפּגעבן† צו† ∞±—±±† יאָר† אומגעפֿערÆ † אָבער† דאָ† האָט† זיך† די† באָבע† אויך† אַרייַ†נגעמישט† און† ס‘האָט† זיך† אָנ≠ געהויבן† אַ† מלחמה† אין† דער† שטובÆ † און† די† מלחמה† האָט† זיך† געענדיקט† מיט†אַ† פּשרה¨ †¸ וואָס˛ †איז† באַשטאַנען† אין†דעם∫† אַז†איך† גיי†ניט† אין†ערשטן† און† ניט† אין† צווייטן† קלאַס† פֿון† פּראָגימנאַזיעÆ † איך† וועל† זיך† גרייטן† אין†דער† היים† ¸און ˛† איך†וועל† אָנקומען† אין† דעם† דריטן† קלאַס† פּראָגימנאַזיעÆ † ©דער† דריטער† קלאַס† פּראָגימנאַזיע† איז† טעאָרעטיש† געווען† דאָס† זיבעטע† לערניאָר¨ †דער† פֿערטער†קלאַס†—† דאָס† אַכטע† לערניאָר¨ † אַז† מיר† זאָלן† עס† פּרוּוון†רעכענען† אויפֿן†איצטיקן† אופֿןÆ ®

¸מע ˛† האָט† גענומען† מיט† מיר† לערנעןÆ †געלערנט† רעכענען¨ †געלערנט† געאָגראַפֿיע¨ † געלערנט† רוסישÆ † עס† פֿלעגן† קומען† צו† אונדז† אין† שטעטל† סטודענטקעס† פֿון† ליבאַווע¨ † וואָס† פֿלעגן†אַ† יאָר†צייַט† איבעררייַסן†זייער† שטודירן¨ † כּדי† צו† פֿאַרדינען† געלט† און† אָנקלייַבן† געלט†—† כּדי† צו† קענען† נאָך† אַ† יאָר† אַוועקפֿאָרן† ערגעץ† וווּ¨ † אין†פּעטערבורג† אָדער†אין† מאָסקווע¨ † אָדער† אַוועקפֿאָרן† אין† אויסלאַנד¨ † שט†ודירן Ɔ די† דאָזיקע† סטודענטקעס† זייַנען† געווען† די† וואָס† האָבן† געגעבן† די†לערן "שעהען Ɔ איז†איין† יאָר¨ †אָדער† אפֿשר† אַ† ביסל† מער¨ † געווען† מייַנע† אַ† לערערין† איינע¨ † אַ† ביסל† אַן† עלטער† מיידל†וואָס† איז†געקומען† פֿון†ליבאַווע Ɔ נאָך† דעם† וואָס† איך† בין† אַוועק† אין† דער† פּראָגימנאַזיע¨ † איז† די† לערערין† געווען† זייער† אַ† שיין† און† אַ† יונג† מיידל¨ †וואָס† איז†געקומען† פֿון†ליבאַווע† אויךÆ † מיר† האָבן† געהאַט† אויבן† צוויי† דאַכקאַמערלעך†אַזעלכע ¨† וווּ†עס† האָבן† געקענט† קומען† אונדזערע† געסט¨ † די† זומערדיקע†געסט Ɔ דאָרט†אויבן† האָבן† מיר†געלערנט ¨† חוץ†אין† די†גאָר† קאַלטע† טעגÆ †אויך† נאָר†אַ† שעה†צייַט Æ

ווען†איך† בין†שפּעטער† אָנגעקומען† אין† דעם† דריטן† קלאַס† פּראָגימנאַזיע¨ † בין† איך† געווען† איינער¨ † אָדער† אפֿשר† צוויי† ייִדישע† קינדער† דאָרטןÆ † די† אַנדערע†וואָס† זייַנען†געבליבן† לערנען¨ † אויף†וויפֿל† זיי†האָבן† געלערנט¨ †האָבן† געלערנט†בייַ† פּריוואַטע†לערער Ɔ מייַנע† ביכער†אין† גימנאַזיע†און† פֿון†גימנאַזיע† פֿלעגט† טראָגן† די† דינסטÆ † איך† פֿלעג† זיך† פֿילן† אומבאַקוועם† דעמאָלט¨ † אָבער† איך† פֿלעג† גיין† פֿאָרויס† און† די† דינסט†פֿלעגט† נאָכגיין† ¸מיט ˛† די†ביכער Ɔ ווען† איך† פֿלעג† קומען† אין† גימנאַזיע† ¸שבת ˛¨ † איז† געווען† אָפּגערעדט¨ † אַז† יענעם† טאָג† שרייַב† אי ך† ניט¨ † אַז† ער† רופֿט†מיך† ניט†אויס† צום†טאָוול ¨† און†אַז† מען†גיט† ניט†אַזאַ† זאַך†ווי† אַ†דיקטאַט ¨† וואָס† אַלע† דאַרפֿן† שרייַבןÆ † ©אַמאָליקע† צייַטן† איז† דיקטאַט† געווען† זייער† אַן† אָפֿטע†זאַך Æ®

די†דאָזיקע† דרייַ†יאָר† אין†שול† זייַנען† בייַ†מיר† אַ†ביסעלע† שווערע†יאָרן Ɔ איך† האָב†ניט† געקאָנט†גענוג† זיך†אויסדריקן† אויף† רוסישÆ † מיר† האָבן† געהאַט† אַ† לערער†פֿון† רוסישער†געשיכטע ¨† וואָס† איז† געווען† אַ† גרויסער† פּאַסקודניאַק† און† אַ† גרויסער† שוטהÆ † ער† פֿלעגט† אַלע† מאָל† אויסרופֿן† אַ† תּלמיד† און† זאָגן∫†”דערציילט† מיר†מיט† די†אייגענע† ווערטער† וואָס† איר† האָט† געלייענט† אין†דער† הייםÆ“†ער† פֿלעגט†אַלע† מאָל† אָפּגעבן† לייענען† ≥—≤† זייַטלעך¨ † פֿון† דעם† אָרט† ביז† יענעם† אָרטª † דאָס† איז† געווען† דאָס† לערנעןÆ † איך† האָב† ניט† געקאָנט†דערציילן† מיט†מייַנע† אייגענע† ווערטער¨ †פֿלעג† איך†דערציילן† אויסנ≠ ווייניק† וואָרט† נאָך† וואָרט† וואָס† איז† געווען† אין† ביכלÆ † ווען† אי ך† פֿלעג† אַ† פּאָר† מאָל† דורכלייענען¨ † האָב† איך† געקענט†עס† אויף†אויסנווייניק Ɔ פֿלעגט† ער† צו† מיר† טענהן∫†”עס† איז† ניט† גוט¨ † ס2 איז† ניט† מיט† אייגענע† ווערטערÆ“† איך† האָב† אַ† מאָל† זיך† געקלאָגט† פֿאַר† דעם† דירעקטאָר ¨† אים† דערציילט Ɔ ער† האָט† נאָר† געשמייכלט† און† געזאָגט∫† ”ווילסט† לערנען† אויף† אויסנווייניק ¨† לערן†אויף† אויסנווייניק Æ“

דאָס† ערשטע† יאָר† אין† גימנאַזיע† האָב† איך† געקראָגן ¨† פֿאַרשטייט† זיך ¨† גוטע† צייכנס ¨† אָבער† איך† האָב† ניט† באַקומען†קיין† אויסצייכענונג Ɔ ©יעדעס† יאָר† פֿלעגט† מען† געבן† אַן† אויס≠ צייכענונגÆ ®† פֿאַר† וואָס† ניט ø† איך† האָב† געהאַט† פֿאַר† אַלצדינג† פֿינפֿן† און† פֿירן¨ † מער† פֿינפֿן† ווי† פֿירן ¨† נאָר† איין† זאַך† האָב† איך† געהאַט† אַ† דרייַ∫† אויף† צייכענעןÆ †און† איך†האָב† קיין†מאָל† אין† מייַן†לעבן† זיך†ניט† אויסגעלערנט ¨† ווי† עס†דאַרף† צו†זייַן ¨† צייכענעןÆ †אין† דעם† לעצטן¨ † אין† דעם† פֿערטן† קלאַס ¨† האָט† מען¨ † דאַכט† זיך ¨† צייכענען† שוין† ניט† געלערנט¨ † האָב† איך† געקראָגן† אַלע† זייער†פֿייַנע ¨† גוטע†צייכנס Æ

דער†פֿערטער† קלאַס†איז† פֿאַר†מיר† געווען† אַ† גוטער† קלאַס† צוליב† דעם ¨† וואָס† די† אַלע† ליטווישע† תּלמידים ÆÆƆ עס† זייַנען† נאָר† געווען† ליטווישע† תּלמידים¨ †קיין† רוסישע†זייַנען† דעמאָלט† ניט† געווען Ɔ ס2 איז† אפֿשר† געווען† אַ† פּאָר† פּוילישע ¨† ¸אָבער ˛† מיר† האָבן† ניט† געקענט† מאַכן† אַן† אונטערשייד ¨† וויבאַלד† זיי† זייַנען† קאַטאָליקן Ɔ אָבער† די† ליטווישע ¨† אַ† טייל† פֿון† זיי† זייַנען† שפּעטער† געוואָרן† גרויסע† קנאַקערס† אין† דער† אומאָפּהענגיקער† ליטע ¨† און† איך† האָב† זיי† געקענט Ɔ למשל¨ † דער† פּריוואַטער† סעקרעטאַר† פֿונעם† שפּע≠ טערדיקן†פּרעזידענט† סמעטאָנען ¨† נאָך† דער† איבערקערעניש † ¸אין π≤∂†± ˛¨ † איז† געווען† דער† וואָס† פֿלעגט† זיצן† לעבן† מיר† און† אָפּשרייַבן† מייַנע† דיקטאַטן Ɔ איז† נאָך† דעם ¨† אַז† ס2 איז† געקומען† די† איבערקערעניש¨ †האָב† איך†געהאַט† בייַ† סמעטאָנען† גופֿא† עמעצן† וואָס† האָט† מיך† געקענט Ɔ און† נאָך† אַזעלכע† זאַכן Ɔ אָבער† ליטוויש† האָב† איך† אויכעט† נישט†אויסגעלערנט Æ

איו ך† אינעם† פֿערטן† קלאַס† איז† געקומען† פֿון† ליבאַווע† אַ† בחור† וואָס† האָט†געלערנט† בייַ†אונדז† און†ער† איז† געוואָרן† מייַנער† אַ† חבֿר Ɔ און† ס2 איז† מיר†געווען† אין†יענער† שול†גאַנץ† גוט Ɔ אָבער† די† גאַנצע† מעשׂה† מיט† די† ביי≠ דע†קלאַסן† פֿון†דער† פּראָגימנאַזיע†כאַפּ† איך†פֿאָרויס Æ

שול חבֿרי

איך† האָב† שוין† דערציילט† ווי† פֿרום† איך† בין† געווען† ביז† אין† אַ† געוויסן† מאָמענטÆ † איך† וויל† דערציילן† וועגן† אַ† ביסל† פֿון† מייַנע† חבֿריםÆ † די† הויפּט† חבֿרטע† מייַנע¨ † מיט† וועמען† איך† האָב† זיך† געשפּילט¨ † איז† געווען† אַ† חבֿרטע† און† ניט† קיין† חבֿרÆ † זי† לעבט† איצט† ¸אין † πΣ≤± ˛† אין† אַמעריקעÆ † זי† הייסט† חנה" גיטקע† ¸און ˛† איז† מסתּמא† מיט† אַ† האַלב† יאָר† עלטער† פֿון† מירÆ † איר† מאַמע† און†מייַן† מאַמע†זייַנען† געווען† די†בעסטע† חבֿרטעס†פֿון† זייער† גאַנצן† לעבןÆ † זיי† זייַנען† ביידע† געבאָרן†געוואָרן ¨† אויב†ניט† אין† פּאַלאָנגע¨ †איז† לעבן†פּאַלאָנגע ¨† אָבער† זיי† זייַנען† געווען† חבֿרטעס† אויך† אין† זייערע† מיידלשע† יאָרן† און† שפּעטער† ווען† זיי† האָבן† חתונה† גע≠ האַט† אאַז8 ווÆ † די† חנה" גיטקע† איז† גע≠ ווען† די† שיינעÆ † זיי† האָבן† געוווינט¨ † אַרויסגייענדיק† † צום† בית" מדרש" געסל¨ † לעבן† אונדז¨ † און† די† מאַמעס† פֿלעגן† קומען†איינע† צו†די† אַנדערע†צוזאַמען† מיט† זייערע† קינדערÆ † מיר† האָבן† זי ך† געשפּילט†פֿון†≤—¥† יאָרÆ

איינע† פֿון† די† סאַמע† וואָס† איך† געדענק† ¸איז ˛† חנה" גיטקעס† ∂" יאָריקן† געבורטסטאָג¨ † ווען† דער† טאַטע† האָט† פֿאַר†דעם† געבראַכט†פֿון† קעניגסבערג† זייער† אַ† גרויס† איי¨ † און† אין† דעם† איי† איז† געווען† אַן† אַנדער† איי† מיט† אַן† אַנדער†קאָליר†—† אייער†וואָס† לייגן†זיך† פֿונאַנדערÆ

ס2 זייַנען†געווען† זאַכן¨ †וואָס† אַפֿילו† ווען† איך† בין† געווען† Ππ— † יאָר¨ † איז† מיר†ניט† געפֿעלן†געוואָרן Ɔ מייַן†מאַמע† און† איר† מאַמע† האָבן† שוין† געהאַט† באַשלאָסן† מיט† יאָרן† פֿריִער¨ † אַז† דאָס† איז† אַ† מאַן† און† ווייַב¨ † דאָס† איז† אַ† חתן† און† אַ† כּלהÆ † און† מיר† האָבן† זיך† געשפּילטÆ † מייַנע† חבֿרים¨ † וואָס† זייַנען† געווען† אַלטΠ† †±∞— יאָר¨ † אַפֿילו†±±† יאָר¨ † פֿלעגן† זיך† שטענדיק† רייצן† מיט† מיר∫† ”גיי ¨† גיי†צו† חנה" גיטקען¨ †וואָס† גייסטו† זיך†שפּילן† מיט†אונדז øÆ“

נאָך† דעם† איז† געווען† אַ† ייִנגל¨ † וואָס†פֿון† דאָרטן†האָב† איך†געהאַט† אַלע† מאָל† צרותÆ † ער† איז† געווען† אַ† ייִנגל† מיט† וועלכן† מען† האָט† זיך† געשפּילט¨ † אָבער†ער† האָט†ניט† געוואָלט†קיין† מאָל† אָנערקענען¨ † אַז† איך† פֿיר† ערגעץ† וווּ† אָדער† ערגעץ† ווען† אָן† אַ† שפּילÆ † אַלע† מאָל†איז† ער†געווען† דער†וואָס† פֿלעגט† אויסטראַכטן† צונעמענישן† אויף† מירÆ † ”יודל† פּודל“†האָבן† מיך†אַלע† גערופֿןª † אָבער¨ †איך† ווייס¨ ”†יודעליק† פּודעליק“¨† פֿאַרשיידענע† אַזעלכע† זאַכן† פֿלעגט† ער†מיך† רופֿןÆ

איין†מאָל† איז†ער† געקומען†צו† די† קינדער†מיט† אַ†נייַעס†—† גענוי†וואָס† דאָס† איז†האָב† איך†אַזוי† גוט†ניט† געוווּסט†—† אַז† איך† האָב† געגעבן† חנה" גיטקען† אַ† גריווענע¨ † אַז† איך† זאָל† קענען† שלאָפֿן† מיט† חנה" גיטקעןÆ † דאָס† איז† געווען¨ † אַזוי†צו† זאָגן¨ †פֿון† די†ערשטע† רכילות† וואָס† איז† געווען† אויף† מיר† אין† מייַן† לעבןÆ †און† פֿאַרשטייט†זיך ¨† אַז†מיר† האָט† דאָס†וויי† געטאָןÆ †שפּעטער† שוין¨ †איך† מיין¨ † אַז† חנה" גיטע† איז† שוין† געווען† אַ†מיידל† פֿון†≥±†יאָר ¨† אפֿשר†שוין† פֿון† ≥± ¨† איז† אַ† מאָל† געקומען† צו† מיר† מיט† זייער† אַ† כאַראַקטעריסטישן† מיידלשן† אויסדרוק† —† זיכער† זי† געדענקט† עסª † ¸אפֿשר ˛† נישט†—† אָבער† איך† האָב† עס† פֿאַרגעדענקטÆ † זי† איז† געקומען† ¸און ˛† געזאָגט∫†”יודעלע ¨† גיב† אַ† קוק† ס2 אַראַ† ציצקעס† איך† האָבÆÆÆ“† אָבער† געקושט† זיך† מיט† איר† האָב† איך† קיין† מאָל† ניט† אין† די† דאָזיקע† יאָרן¨ † איך† האָב† זיך† געקושט†מיט† אַנדערע†מיידלעך Ɔ ©איך† האָב† זייער† פֿרי† זיך† אָנגעהויבן† מיט† מיידלעך†צו† קושןÆ ®

חבֿרים†האָב† איך†געהאַט† כּלערליי† און† איין† מעלה† האָב† איך† געהאַט∫† אַנדערע† זייַנען† געווען† שטאַרקער† פֿון† מיר¨ † אָבער† איך† האָב† געהאַט† לאַ†נגע† פֿיס¨ † געווען† זייער† אַ† דאַרער† און† געקענט† זייער† גיך† לויפֿןÆ † ווען ס2 איז†געקומען† צו†שפּילן† וווּ†מע† האָט געדאַרפֿט† לויפֿן¨ † האָב† איך† געקענט זייער† גוט† עס† טאָןÆ † מיט† די† חבֿרים האָב†איך† ניט†מורא† געהאַט¨ †פֿאַר† איין זאַך†האָב† איך†מורא† געהאַט†—†ניט† פֿאַר שקאָציםÆ †ווען† מיר†פֿלעגן† גיין¨ †פֿלעגן אַ† מאָל† שקאָצים† באַפֿאַלן¨ † פֿלעגט מען† זיך† שלאָגן† מיט† די† שקאָציםÆ ניט† אַלע† מאָל† זייַנען† מיר† געווען† די געשלאָגענעÆ

פֿאַר†הינט† האָב†איך† מורא†געהאַט Æ פֿון†וואַנען† ס2 איז†געקומען† צו†מיר ¨† פֿון די† סאַמע† קינדערשע† יאָרן¨ † די† מורא פֿאַר† הינט¨ † ווייס† איך† ניטÆ † די† מאַמע זאָגט¨ † אַז† איצט† האָב† איך† אויך† מורא פֿאַר† הינטÆ † אַ† ביסל¨ † קען† זייַן¨ † איז† דאָ אמת†אין† דעםÆ †צי† ס2 איז†אַ† מאָל†געווען אַ†מעשׂה ¨† אַז†אַ† הונט†האָט† מיך†געביסן אָדער†באַפֿאַלן†—† איך†געדענק† ניט†אַזאַ זאַךÆ †אָבער† אַז†איך† האָב†די† מורא†פֿאַר אַ†הונט ¨† ווייס†איך ¨† אַז†איך† געדענק†עס Æ

שפּאַציר מיט טאַט

אין†די† דאָזיקע†יאָרן† איז†ג עבליבן† ¸פֿון ˛† די† גוטע† זאַכן† ניט † ¸נאָר ˛† די שפּילן† מיט† חבֿרים ¨† נאָר† די† נאָענט≠ קייט†מיט† דעם†טאַטן Ɔ שוין†ווען† איך בין† געווען† אַ† ייִנגל† פֿון† ∞±—±±† יאָר ¨ פֿלעגט† דער† טאַטע† גיין† שפּאַצירן אַלע†מאָל† אין†דער† פֿרייַער†צייַט† מיט הערציקאָוויטשןÆ † שפּאַצירן† פֿלעגט מען¨ †פֿאַרשטייט† זיך ¨† אין†אַ† שבת ¨† אין די† זומערדיקע† אָוונטן ¨† און† אַ† מאָל אויך†אין† אַ†שיינעם† אָוונט†ווינטער†— ווען†ס 2איז† געווען†אַ† שניי†און† אַ†לבֿנה Æ דער† טאַטע† מיט† הערציקאָוויטשן פֿלעגן†שמועסן† און†איך† פֿלעג†נאָכגיין און† זי ך† צוהערן Ɔ געשמועסט† האָבן זיי† יעדעס† מאָל† וועגן† אַנדערע† זאַכן ¨ וועגן† פּאָליטיק† און† וועגן† תּנ“ך† און וועגן†פֿאַרשיידענע† פּערזענלעכקייטן ª קיין†מאָל† ניט†וועגן† זאַכן†וואָס† האָבן צו† טאָן† מיט† ביידע† משפּחות ¨† און קיין† מאָל† נישט† וועגן† זאַכן† וואָס האָבן† געהאַט† צו† טאָן† מיט† דעם טאַטנס† געשעפֿטן ª† אַלע† מאָל† וועלט " פּאָל†יטיק† אָדער † ©לאָמיר† עס† אָנרופֿן ® פֿילאָסאָפֿישע†ענינים Ɔ איך†בין† געווען דער† איינציקער ¨† וועמען† מע† פֿלעגט מיטנעמעןÆ † אַפֿילו† ווען† איך† בין† שוין געווען† אַזאַ ¨† וואָס† וואָלט† געקאָנט מיטנעמען†אויך† אַ†ברודער†—† איך†בין געווען† דער† וואָס† איז† געווען† דער מיטגייער† זייערער Ɔ און† פֿון† דעם† איז מייַן† פֿאַרבינדונג† מיטן† טאַטן† יעדעס מאָל†געוואָרן† גרעסער Æ

די† פֿאַרבינדונג† מיטן† טאַטן איז† געוואָרן† גרעסער ¨† איז† געוואָרן שוואַכער† די† פֿאַרבינדונג† מיט† דער באָבעןÆ † מע† האָט† געקענט† שוין† גאָר פֿרי†וויסן ¨† אַז†ס 2איז† דאָ†אַ† שטענדיקער געראַנגל† צווישן† טאַטן† און† דער באָבען† איבער† מיר Ɔ ווייַל† אַזוי† האָט דער† טאַטע † ¸פֿיל ˛† זיך† ניט† געמישט אין† די† געשעפֿטן† פֿון† דער† באָבען†— די† באָבע† איז† געווען† אַ† באַזונדערע ¨ אַ† זעלבשטענדיקע ¨† שטענדיק† אַן† אָנ≠ געבלאָזענע¨ † שטענדיק† אַזאַ† וואָס לערנט† און† וואָס† מוסרט† און† וואָס דערציילט†שיינע† מעשׂיות Æ

(המשך אויף זייַט 15(

יודל מ רק

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.