צוויי געטאָס — צוויי גורלות∫ סוצקעווער¨ פֿרידמאַ ÆÆÆ

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - משה לעמסטער ©ישׂראל ®

ספּעציעל רן „ רווערטס“ כ1 וועל†אָנהייבן† פֿון†די† שורות∫† איצט של ן די ידלען ר רוירן

אין שניי, כ טש דער ניגון איז נ ך וו רעם און ריזלט ווי בלוט אין זיי… צי† ווייסטו¨ † טייַערער† לייענער¨ † ווער† ס1 האָט† אָ†נגעשריבן† די† דאָזיקע† שורותø † צי† געדענקט† איר¨ † ליבהאָ≠ בער†פֿון† די†„פּערל† פֿון†דער† ייִדישער† פּאָעזיע“†די† שורות∫ אין טונקלעניש ון צימער ה ט מייַן

טיש געכליפּעט: — העלף! איך וויל ווערן צוריק

בוים. צי†נאָך† אַ†סטראָפֿע∫ איצט בין איך קריגל מיט

קוו לנדיקן ווייַן. ס' ה ט ג ט די זיסטע טרויבן

אויסגעקוועטשט און געג סן זיי אין מיר רייַן. ד ס קריגל קערט זיך אום צו ליים. און דער ווייַן — צו ג ט היים. כ1 האָב† זיך† פֿאַרליבט† אין† יעקבֿ† פֿרי†דמאַנס† לידער ¨† וועלכע† איך† ברענג† העכער† צ†ופֿירן ¨† נאָך† אין† קע≠ שענעוו¨ †איבערלייענענדיק† זייַן†ביכל∫† „די† לעגענדע† נח† גרין “¨ † וואָס† איז† דערשינען† אין † π∂∞†± אין† ניו יאָרק Ɔ דאָס†ביכל† האָט†מיר† געגעבן† † צו†לייע≠ נען† יחיאל†שרייַבמאַן ¨† וועלכער† האָט† זייער†הויך† געשאַצט†יעקבֿ† פֿרי†דמאַנס† ש†אַפֿונג Ɔ אויף†אַזוי† פֿיל†הויך ¨† אַז†נאָך† דעם†פּאָעטס† פּטירה†אין πΣ≤†± ¨† האָט†ער† אָנגעשריבן† צו† דער† אַלמנה† אַ† בריוו ¨† אַז†ער ¨† יחיאל†שרייַבמאַן ¨† רעכנט†יעקבֿ† פֿרידמאַנען† פֿאַר† אַ† גרויסן† ייִדישן† פּאָעט¨ †ניט† אַ†קלענערן ¨† ווי… אַבֿרהם† סוצקעווער † Ɔ ער† האָט† באַקומען† פֿון† דער† אַלמנה† זייער† אַ† וואַר † עמען†† דאַנקבריווÆ † דאָ† דאַרף† איך† זיך† אַנט≠ שו†לדיקן† פֿאַר† די† פֿיל† פּראָפֿעסאָרן¨ † דאָקטאָרן¨ † דאָ†קט אָראַנטן†¨ † אַספּ†יראַנטן ¨† קריטיקער¨ † איבערזעצער † ¨† און† פֿאַר† אַלע† ליטוואַקעס¨ † ווייַל† מיר† איז† אויך† נעענטער†צום† האַרצן†יעקבֿ† פֿרי†דמאַנס† די†כטונג Ɔ און† דאָס† איז† נאַטירלעךÆ † די† טעמאַטיק† פֿון† זייַנע† † לידער¨ † די† העלדן¨ † די† געשטאַלטן¨ † די† פֿילאָסאָ≠ † פֿיע†האָבן† אַ†קרובֿהשאַפֿט† מיטן†גייַסט† וואָס† האָט† געהערשט† אין† אונדזערע† † מקומות† —† מיטן† ייִד¨ † מיטן† פּייסאַזש† פֿון†בעסאַראַביע ¨† פֿון†רומ עניע†Æ †

אין†יאָר π†π± †±איז† די †משפּחה† פֿריד≠ מאַן† איבע†רגעפֿאָרן† פֿון† גאַליציע¨ † וווּ† יעקבֿ† פֿרידמאַן† † איז† געבוירן† געוואָרן† איןπ±∞† ±¨ †קיין† טשערנאָוויץ † ¨† דעמאָלט† † —†אַ† טייל†פֿון† רומעניעÆ †דאָס† ע†רשטע† ליד† זייַנס† „איך† ווייס“† האָָט† ער† אין† דער† ע†לטער† פֿוןΣ† †± יאָר¨ † אָפּגעדרוקט† אין†„טשע† רנאָוו† † יצער†בלעטער ÆÆÆ“

ס1 איז† אַדו רך†שוין† פֿערציק† יאָר† זינט†דער† פּאָעט†איז† ניפֿטר†געוואָרן† אין† תּל אָבֿיבֿÆ †פֿון† דעמאָלט†אָן† איז†זייער† ווייניק† אָנגעשריבן† געוואָרן† † וועגן† זייַן† דיכטונגª † כ1 האָב† ניט† געהערט† † וועגן† פֿאָרש אַרבעטן¨ † דאָקטאָראַטן¨ † געווידמעט† יעקבֿ† פֿרידמאַנס†שאַפֿונ≠ געןÆ † כ1 מיין¨ † אַז† די† ווערטער ¨† וועל≠ כע† דער†שרייַבער† יאַנקל† יאַקיר† האָט† אָנגעשריבן† וועגן† דעם† גורל† פֿון† די† בעסאַראַבער† ייִדי שע†שרייַבער ¨† קאָן† מען†אין† אַ†געוויסער† מאָס†צורעכ ענען†† אויך†צו† יעקבֿ†פֿרידמאַנען Ɔ און†יאַקיר† האָט† געשריבן∫† „אַרום† דעם† מיזרח טיש† פֿון† דער† ייִדישער† ליטעראַטור† † זענען† געזעסן† אויפֿן† פֿאַרנעמסטן† אָרט†די† שרייַבער†פֿון† פּוילן ¨† רוסלאַנד† און† אַמעריקע Ɔ און† צווישן† זיי† האָט† זיך† געפּלאָנטערט†—† ווי† אַן† אָרעמער† קרובֿ†—†דער† בעסאַראַבער†שר ייַבער† ÆÆƆ ער† איז† אפֿשר† ביז† הייַנט† געבליבן† —† דער† רואה† ואינו† נראה ¨† דעם† דאָר≠ פֿישן† פּאַסטעכס† צ†יטערנדיק† פֿייַפֿל ¨† וועמענס† מעלאָדישער† טריל† פֿלעגט† פֿאַ†רהילכט† ווערן† פֿון† די† שאַלנדיקע† ל†יטעראַרישע† טרומייטערס Æ“

אויפֿן† וועב זייַטל† פֿון† „אויפֿן† שוועל“† לייענען† † מיר† וועגן† אַ Ɔ סוצ≠ קעווערן∫† † „אין† דער† ייִדי†שער† ליטע≠ ראַטור† האָט† ער† אָנגענומען† כּמעט† אַ† לעגענדאַרן† סטאַטוט† צוליב† דער† ראָלע†וואָס† ער†האָט† געשפּילט†בשעתן† חורבןÆÆÆ †“פֿאַ† רשטייט†זיך ¨† אַז†אַ Ɔ סוצ≠ קעווער† איז† געווען† אַ† העלד¨ † פֿ†ונעם† ווילנער† געטאָ¨ † פֿון† חורבן צייַט¨ † נאָר¨ † וואָס† פֿאַר† אַ†שייַכות† האָט† עס† צו† ליטעראַטורø †

יעקבֿ† פֿרידמאַן† איז† ניט† געווען† קיין† העלד¨ † כאָטש† ער† האָט† זיך† אָפּ≠ געפּייַניקט†אַ† דרייַ†יאָר† אין†געטאָ† פֿון† טראַנסניסטריע†אין† שטעטל†בע† רשאַדÆ † בערשאַדער† געטאָ† איז† ווייניק† באַ≠ קאַנט† דער† וועלט געזעלשאַפֿטלעכ≠ † קייטÆ † אין† בע†רשאַד† זייַנען† אומגע≠ ק†ומען† אַרום† פֿינף† טויזנט† ייִדןÆ † אַ† גרו†יסע† צאָל†ייִדן†—† צענדליקער†טויזנ≠ טער†—† זענען† אומגעבראַכט† געוואָרן† אויפֿן†וועג† קיין†טראַנסניסטריע Ɔ יעקבֿ† פֿרידמאַן†איז† געווען†צווישן† די¨ †וואָס† מע† האָט† געטריבן† „וו י†שאָף “¨ † פֿון† טשערנאָוויץ† קיין† בערשאַד† און† דאָס† איז† מער† ווי† הונדערט† קילאָמעטער † Ɔ דאָס† בלייַבן† לעבן† —† איז† שוין† גע≠ ווען† אַ† העלדישקייטÆ † נאָר† דאָס† האָט† אויך† ניט† קיין† שייַכות† צו† ליטעראַ≠ טורÆ †ס 1וווּנדערט† אַן†אַנדער† זאַך∫†פֿאַר† וואָס† יעקבֿ† פֿרידמאַן¨ † וואָס† האָט† זיך† געמאַטערט† אין† טראַנסניסטריע† דרייַ† יאָר¨ † האָט† כּמעט† וועגן† דעם† גאָ†רניט† געשריבןø †בלויז† פֿיר†לידער† או†נטערן† טיטל∫†„לידער† פֿון†טראַנסניסטריע“°

אָט† וואָס† ס1 האָט† געשריבן† יודל† מאַרק† אין† זייַן† עסיי† וועגן† יÆ † פֿריד≠ מאַנען∫†„גאָט†—† דאַרף† דאָך† זייַן† דאָס† ערשטע† וואָרט† אין† אַן† עסיי† וועגן† יעקבֿ† פֿרידמאַנעןÆÆÆ † גאָט† איז† דעם† פּאָעטס† הויפּטמאָטיוו¨ † הויפּטטעמע¨ † הויפּט אינטערעס † Ɔ איבער† אַלע† זייַנע† העלדן† און† געשטאַלטן† געווע† † לטיקט† גאָטÆ † וווּ† ער† זאָל† ניט† זיצן¨ † זיצט† ער† אי ן†שאָטן† פֿון† גאָטÆÆÆ †“איך† וואָלט† צוגעגעבן † ¨† אַז† דער† לירישער† העלד† פֿון† יעקבֿ† פֿרי†דמאַנס† פּאָעזיע† —† איז† גאָט†אַליין Ɔ כ1 מיין¨ †אַז† פֿאַרן†פּאָעט† צו† פֿאָכען† † מיט† די† קולאַקעס† צו† די† הימ≠ לען¨ †צי† נעמען†אַ† שטיין†אין† די†הענט† אויף† צו† דערהרגענען† אַ† רומענישן† סאָ†לדאַט† איז†געווען† אומנאַטירלעך†— עס†האָט† געהייסן¨ †צו† האָבן†טענות† צו גאָט¨ † האָבן† שאלות† צו† איםÆ † אפֿשר פֿאַר†י Ɔ פֿרידמאַנען†איז† גאָט†די† גאַ†נצע צייַט†ג עווען††לעבן† אים∫†אי† אויפֿן†וועג קיין† טראַנסניס † טריע†¨ † אי† אין† בער†שאַ≠ דער†געטאָ Ɔ אין†איינעם† האָבן†זיי† זיך געמאַטערט¨ † געהאָלפֿן† איינער† דעם צווייטן¨ †אונטערגעשטעלט† אַ†פּלי† יצע¨ געטיילט† † זיך† מיט† אַ†שטיקל† ברויטÆÆÆ ווי† ער†שרייַבט† אין† דעם† ליד† „דער מקובל† פֿון† סטרי“∫† „אַז† דער† מקובל פֿון† סטרי† איז† מקדש השם¨ ؆† פֿרעגט ער†נ ישט†קיין †שאלות† בייַם†טאַטן Ɔ†††

אויב† פֿאַרגלייַכן† יעקבֿ† פֿריד≠ מאַנס† פּאָעזיע† און† אַבֿרהם† סוצקע≠ ווערס¨ † וואָלט† איך† ג†עזאָגט ¨† אַז† זיי אונטערשיידן† זיך† ווי† חסידות† פֿון מתנגדותÆ †י Ɔ פֿרידמאַנס†דיכטונג† גייט פֿון†האַרץ† צו†האַרץ Ɔ פֿון†דעם† פּאָעטס האַרץ¨ † וואָס† איז† פֿאַ†רליבט† אין† גאָט¨ אין† דער† וועלט¨ † אין† דע ר†שיי† נקייט פֿון† דער† וועלט† אין† דעם† מענטשן צום†ליי ענערס††האַרץ°† צו†דעם† האַרץ¨ וואָס† האָט† פֿע†יִקייט† צו† פֿאַרליבן† זיך און† ליב† צו† האָבןÆ † זייַן† נאָרמ†אַלער צושטאַנד†איז† געווען†—†פֿאַרליב טקייט† אין† עמעצן† צי† אין† עפּעסÆ † זייַן† האַרץ האָט† געפֿילט† † די† ליבשאַפֿט¨ † ווע†לכע פֿאַרשפּרייט† זיך† פֿון† יעדער† זאַך¨ † פֿון יעדער† באַשעפֿעניש† און¨ † פֿאַר†שטייט זיך¨ † פֿון† גאָט∫† „איך† וויל† פֿילן† דייַן ליבשאַפֿט † ؆† רוט†אויף† מייַן†דאַך “¨ †צי∫ „אַזוי† פֿיל†לי בשאַפֿט††אין† אַלעמען†סע קוועלט“¨† אָדער∫†„די† וועלט†איז† מלא ליבשאַפֿט†און† באַהעפֿטונג؆ †און† מיר¨ מיר†זענען† אויף†דער† חתונה†פֿאַראַן “¨ ער† איז† ז†יכער ¨† אַז∫† „דער† ווינט† מיט ליבשאַפֿט†קושט† די†מילן Æ“† ער†אַליין ¨ דער† פּאָעט† יעקבֿ† פֿרידמאַן † ¨† איז† אַ „טראָפּן† אין†רעגן† פֿון†ליבשאַפֿט ÆÆÆ“

צו† וואָס†שרייַב† איך† דאָס† אַלץø —† כ1 וויל¨ † אַז† די† טרומייטערס† זאָלן† אַ ביסל†אַנשטילט† ווערן†כּדי† מע†זאָל† קאָ≠ נען† דערהערן† די† שטימען† פֿון† אַנדע≠ רע† אונדזערע† ייִדישע† פּאָעטן¨ † וואָס זייערע†שאַפֿונגען† זענען†ג עווען††אויף

(סוף אויף זייַט 15(

יעק" רי דמ ן

" רהם סוצקעווער

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.