ייִד או אַנדערע גלות–מינאָריטעט אי סטאַלינס סאָ עט פֿאַרבאַנד

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - מיכאל קרוטיקאָ ©ע אַרבאָר¨ מישיגע ®

ספּעציעל רן „ רווערטס“

Minderheiten Dönninghaus. Victor Politik Sowjetische Bedrängnis: in Deutschen, gegenüber Diasporaanderen und Polen 1938.1917- Nationalitäten 2009. Oldenburg, R. München:

די†פֿראַגע ¨† צי†סטאַלין† האָט†געהאַט† אין†זינען† אַר סצושיקן†די† רוסישע†ייִדן† אין†דער† סיבירער† יסטעניש† בלייַבט† עד היום† ניט† דערקלערטÆ † פּראָפֿעסאָר† גענאַדי† קאָסטירטשענקאָ¨ † דער† גרע†סטער† רוסישער†מומחה† אין†סטאַלינס† ייִדי≠ שער† פּאָליטיק¨ † באַטאָנט† אין† זייַנע† גרונד†יקע† פֿאָ†רשונגען ¨† אַז†ער† האָט†ניט† געזען†ק !ן† שום†אַר≠ כי אַלע†מקורים† עגן† אַזעלכע†פּלענער Ɔ אין†אַלע† אַנדערע† פֿאַלן¨ † ען† סטאַלין† האָט† דור†כגעפֿירט† מאַסן דעפּאָרטאַציעס†פֿון† גאַנצע†פֿעלקער ¨† האָט† מען†צוגעגר !ט† אַזעלכע†אָפּעראַציעס† מיט†אַ† סך† התמדה¨ † און† דאָס† האָט† איבערגעלאָזט† אַ† צאָל† שפּורן†אין† פֿאַרשידענע†אַרכי ן Æ

קאָסטירטשענקאָ† שמ ט†מיט† זייַן† אַקאַדע≠ מישער† פּעדאַנטישקייטÆ † ער† באַמערקט¨ † אַז† די† שייַכותדיקע† דאָקומענטן† קאָנען† ליגן† באַגראָבן† אין†די† רוסישע†אַרכי ן ¨† אָס† בלייַבן†נאָך† אַלץ† פֿאַרמאַכט† פֿאַר† פֿאָרשונגª † קודם כּל¨ † אינעם† אַרכי † פֿון† דער† סאָ עטישער† געה! ם פּאָליצ! † ©עם– גע–בע ®¨ †אָדער† אינעם†פּרעזידענטישן† אַ†רכי Æ † אָבער† אַפֿילו† די† דאָזיקע† אָפּגעהיטע† פּאָז†יציע† האָט† אַר סגערופֿן† אַ† סך† קריטיק†מצד† די† ליב≠ האָבערישע†ייִדישע† היסטאָריקער¨ † עלכע†זייַנען† זיכער†—† דער† עיקר¨ † א פֿן† סמך† פֿון† פּרי אַטע† זכרונות† און† קלאַנגען†—† אַז† די† דעפּאָרטאַציעס† זייַנען† ש ן† גע ען† אַ† באַשלאָסענע† זאַך¨ † און† בל ז†סטאַלינס† ט ט†האָט† ז! †אָפּגעשטעלט Æ

דאָס†נייַע† בוך†פֿונעם† דייַטשישן†היסטאָריקער† יקטאָר† דענינגהאַוז† באַהאַנדלט† ניט† דעם† ענין† פֿון†מעגלעכע† ייִדישע†דעפּאָרטאַציעס† נאָך†דער† מלחמה¨ † אָבער† עס† העלפֿט† צו† פֿאַרשט! ן† די† לאָגיק† פֿון† סטאַלינס† פּאָליטיק† לגבי† די† אַז גערופֿענע† „גלות מינאָריטעטן “ª † דאָס† ה! סט¨ † אַזעלכע†נאַציאָנאַלע† גרופּעס¨ † עלכע†האָבן† ניט† געהאַט† ק! ן† א! גענע† טעריטאָריע† אָדער† האָבן† לרובֿ†געלעבט† מחוץ†אירע† גרענעצןÆ †

אין†דער† סאָ עטישער†נאַציאָנאַלער† נ אָמענק≠ לאַטור†האָט† מען†צעט !לט† אַזאַ†מין† מינאָריטעטן† א ף†„ מערבֿדיקע“† און†„ מיזרחדיקעÆ“† די† ייִדן¨ † י† שטענדיק¨ †זייַנען† אַרייַנגעפֿאַלן†אין† אַ†באַזונ≠ דערער† קאַטעגאָריע¨ † בפֿרט¨ † אַז† צ ישן† ז! † זייַ≠ נען†גע ען† סייַ†„מערבֿדיקע“†—† אַשכּנזים†—†סייַ† „מיזר חדיקע“†—††בוכאַרישע ¨† גרוזינישע†און† באַ≠ רג ייִדן†—†עטנישע† עדותÆ

דענינגהאַוז† גיט† זיך† אָפּ¨ † דער† עיקר¨ †מיטן† גורל† פֿון† די† צ !† גרעסטע†מערבֿדיקע† מינאָ≠ ריטעטן¨ †די† דייַטשן†און† די†פּאָליאַקן Ɔ אָבער†פֿון† מאָל†צו† מאָל†מאַכט† ער†אַ† פֿאַרגלייַך†מיטן† ייִדישן† פֿאַלÆ †גלייַך† נאָך†דער† רע אָלוציע†האָט† די†סאָ ע≠ טישע†מאַכט† געשאַפֿן†אַ† ספּעציעלן†פֿאָלקס– קאָ≠ מיסאַריאַט† ©מיניסטעריע ®† פֿאַר†נאַציאָנאַלע† ענינים† מיט†סטאַלינען† בראָשÆ †אונטער† דעם†דאָזיקן† דאַך† האָבן† אָפּערירט† קאָמיסאַריאַטן† אָדער† אָפּט! לן¨ † פֿאַר†א !נצלנע† נאַציאָנאַליטעטן†—†דייַטשן ¨† ייִדן¨ † פּאָליאַקן¨ †לעטן Æ

כּמעט† א! נצייַטיק† האָט†מען† געשאַפֿן† נאַ≠ ציאָנאַלע† סעקציעס† בייַ† דער† קאָמוניסטישער† פּאַ†רט !Æ †אַז † אַרום†איז† די†„ייִדסעקציע“† ניט†גע≠ ען† ק! ן†יוצא דופֿן∫† לעבן†איר† האָבן†אָפּערירט† אַנדערע† נאַציאָנאַלע† סעקציעסÆ † די† דאָזיקע† סע†קציעס† האָבן† געדאַרפֿט† דינען† י† „טרייַב– רימענס“† פֿון† דער† קאָמוניסטישער† פּאַרט! מאַשין¨ † אָס† זאָלן† איבערטראָגן† איר† פּאָליטיק† צו†די† געהעריקע†נאַציאָנאַלע† מינאָריטעטןÆ †

די† ייִדישע† סעקציע† איז† לכתּחילה† גע ען† די† סאַמע† „פּראָבלעמאַטישע “¨ † ייַל† איר† צענטראַל ביוראָ† האָט† זיך† באַמיט† צו† פֿאַרנעמען† אַ† באַזונ≠ דערע†שטעלע† אין†דער† פּאַרט! סטרוקטור Ɔ ס+ רובֿ† אָנפֿירער† פֿון† דער† ייִדסעקציע† זייַנען† גע ען† אַמאָליקע†בונדיסטן† אָדער†לינקע† פּועלי ציוניסטן¨ † אָס† זייַנען†נאָך† דער†אָקטאָבער ר† ע אָלוציע†אַרייַן† אין†דער† קאָמוניסטישער†פּאַרט !¨ †אָבער† זייַנען†ניט† גע ען†צופֿרידן† מיט†ז !ער† נייַער†דינסט פֿונקציע Ɔ

די† פּ לישע† סעקציע† האָט† א ך† ניט† גע≠ אָלט† זיך† באַגרענעצן† מיט† דער† אַגיטפּראָפּ– אַ†רבעט† און† זיך† אַקטי † אַרייַנגעמישט† אין† די† קאָמפּליצירטע† † פּ ליש סאָ עטישע† באַציִונגעןÆ † אָבער†די† גרעסטע†און† די† יכטיקסטע†נאַציאָנאַלע† פּאַ†רט ! סעקציע† איז† גע ען† די† דייַטשישע¨ † אָס† איר†ציל† איז†גע ען† צו†פֿירן† קאָמוניסטישע† פּראָפּאַגאַנדע† † צ ישן†די† געפֿאַנגענע†דייַטשישע† און†עסטרייַכישע† סאָלדאַטן†נאָך† דער†ערשטער† עלט– מלחמהÆ

פֿון†סאַמע† אָנה! ב†אָן† האָט†די† קאָמוניסטישע† פֿירערשאַפֿט†באַטראַכט† די†נאַציאָנאַלע† סעקציעס† י† אַ†צייַט ייַליקע† אינסטיטוציעÆ †ז !ער† ה פּט– א פֿגאַבע† אין† דיπ≤∞† ±ער† יאָרן† איז† גע ען† צו† אַגיטירן†קעגן† רעליגיע†און† דעם†„קלאַסן שׂונא “¨ † י† א ך† דאָס† זאַמלען† געלט† או ן†מאָביליזירן† די†באַפֿעלקערונג† פֿאַר†פֿאַרשידענע† סאָ עטישע† פּראָיעקטןÆ †

אָבער† סטאַלין† האָט† ניט† געהאַט† ק! ן† קלאָ≠ רע†אידעע ¨† י† אַז †צו† באַהאַנדלען†די†„ מערבֿ≠ דיקע“† גלות מינאָריטעטןÆ † ז! † האָבן† זיך† ניט† אַרייַ†נגעפּאַסט† אין† זייַן† באַגריף† פֿון† דער† נאַציע† און†נאַציאָנאַלער† פּאָליטיק¨ †און† אַלע†פּראָיעקטן ¨† אָס† האָבן† זיך† אַז † אָדער† אַנדערש† באַזירט† א ף† דער† בונדיסטישער† קאָנצעפּציע† פֿון† דער† נאַציאָנאַל קולטורעלער† א טאָנאָמיע¨ † זייַנען† פֿאַר†אים† גע ען†טריף† און†פּסול Æ

צו†די π≥∞†± ער†יאָרן† האָט†מען† ש ן†געל !זט† די†א פֿגאַבע† פֿון†„סאָ עטיזירן“† די†גאַנצע† באַ≠ פֿעלקערונג† פֿונעם† לאַנדÆ † די† פּאַרט! † האָט† זיך† מער†ניט† גענ! טיקט†אין† די†נאַציאָנאַלע† סעקציעס¨ † און† ז! † זייַנען† ליק ידירט† גע אָרן† אַרוםπ≥∞† Ʊ† דאָס† איז† גע ען† בל ז† אַ† קל! נער† ט! ל† פֿונעם† אַלגעמ! נעם† פּראָצעס† פֿון† צענטראַליזירן† און† אוניפֿיקאַצירן† דעם† פּאַרט! –אַפּאַראַט† אונטער† סטאַלינס†קאָנטראָל Æ

א! ני קע†מינאָריטעטן ¨† בפֿרט† די† דייַטשישע† פּ ערים¨ †האָבן† אַר סגע יזן†אַ† שטאַרקן† †ידער≠ שטאַנד†לגבי† דער†נייַער† פּאָליטיקÆ †אַ† גר סע†צאָל פֿון†ז !† האָט†גע אָלט† אַר ספֿאָרן†ק !ן† דייַטשלאַנד † ¨ די†אַנדערע† זייַנען†אַנטלאָפֿן† פֿון†די† נייַ–געשאַפֿענע קאָל ירטן† אין† גר סע† שטעטÆ † די† סאָ עטישע מאַכט† האָט† איצט† באַטראַכט† די †מערבֿדיקע מינאָריטעטן¨ †בפֿרט† די†דייַטשן ¨† די†פּאָליאַקן† און†די באַלטישע†פֿעלקער ¨† י† פּאָטענציעלע†פֿאַררעטער און†אַגענטן† פֿון†ז !ערע† † מלוכותÆ †

די† ערשטע† עטנישע†„ר !ניקונגען“† פֿון† די סאָ עטישע†מערבֿדיקע† גרענעץ געגנטן† האָבן זיך† אָנגעה בן† איןπ≥∞† ±¨ † און† אין†משך† פֿון† די π≥∞± ער†יאָרן† האָט†מען† אַרעסטירט†און† דעפּאָר≠ טירט†הונדערטער† ט זנטער†דייַטשן ¨† פּאָליאַקן¨ לעטן¨ †פֿינען ¨† ליט ינער¨ †עסטן Ɔ בל ז†אין Σ†π≥ —± Ππ≥ †± האָט† מען† באַשולדיקט† הונדערט† ט זנט מענטשן† אין† שפּיאָנירן† לטובֿת† פּ לן† ©און† אַ היפּש† ביסל† פֿון† די† דאָזיקע†„שפּיאָנען“† זייַנען גע † ען†ייִדן ¨† י† למשל¨ †מאַקס† עריק® Æ

אָבער†די† ייִדן¨ † י†אַן† עטנישע†גרופּע ¨† זייַנען†ניט גע ען† ספּעציעל† באַטראָפֿן† בעת† די† ר†עפּרעסיעס פֿון† דיπ≥∞† ±ער† יאָרןÆ † ז! † האָבן† ניט† ג†עהאַט† ק! ן א! גענע†מדינה† און†סטאַלין† האָט†ז !† ניט†געהאַלטן פֿאַר† אַ† פּאָליטישער† סכּנהÆ † פֿאַ†רקערט ¨† ער† האָט גענוצט† אַ† סך† ייִדן† י† פֿאַרלאָזלעכע† א ספֿירער פֿון† זייַן† רעפּרעסי ער† פּאָליטיק¨ † כאָטש† צום† סוף π≥∞± ער† יאָרן† זייַנען† אָט† די† דאָזיקע† א ספֿירער אַל! ן†גע אָרן† קרבנות†פֿון† רעפּרעסיעסÆ

די† ר! † פֿון† ייִדן† צו† ערן† „אַ† נאַציע† פֿון פֿאַרעטער“†איז† געקומען†ערשט† שפּעטער¨ †מיטן א פֿקום†פֿון† מדינת ישׂראל†און† דעם†אָנה !ב† פֿון דער†„קאַלטער† מלחמהÆ“†דערצו† נאָך†האָט† דער ייִדישער† אַנטי פֿאַשיסטישער† קאָמיטעט† גענו≠ † מען†א ף† זיך†די† פֿונקציע†פֿון† שתּדלנות†צ ישן די† סאָ עטישע† ייִדן† און† דער†מלוכה ¨† און† דאָס האָט† מסתּמא† א סגעזען† פֿאַר† סטאַלינען† י† אַ גילגול† פֿון† דער† בונדיסטישער† נאַציאָנאַל קול≠ טורעלער†א טאָנאָמיע Ɔ

אַז † אַרום† אָלט ן†מאַסן דעפּאָרטאַציעס פֿון†דער† ייִדישער†באַפֿעלקערונג† גע ען†אַ† לאָ≠ גישער†א ספֿיר† פֿון†סטאַלינס† רעפּרעסי ער†נאַ≠ ציאָנאַלער† פּאָליטיק† לגבי† די†מערבֿדיקע† מינאָ≠ ריטעטןÆ †די† פֿראַגע†שטייט† ניט¨ †צי† סטאַלין†האָט יאָ† אָדער† ניט† בדעה† געהאַט† אַר סצושיקן† די ייִדן† איןπμ≥† ±¨ † נאָר† פֿאַר אָס† ער† האָט† עס† ניט געטאָן†פֿריִער ¨† גלייַך†נאָך† דעם†פּאָגראָם† פֿון†דער ייִדישער†קולטור† איןΠ† π¥ø±

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.