ד ס של גן כּכּפּפּרות: ן „אומב קוועמער“יום כּכּיפּפּור מינהג

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - ©ניו יאָרק ®

דאָס† כּפּרות† שלאָגן† ערבֿ† יום) כּיפּור† איז† אַן† אַלטער† מינהג† בייַ† ייִדן¨ † וואָס† איז† באַ≠ שריבן† געוואָרן† צום† ערשטן† מאָל† אינעםΠ† טן† יאָרהונדערטÆ † צו† יענער† צייַט† איז† אויך† געווען† אַן† אַ†נדער† ענלעכער† מינהג¨ † וואָס† איז† פֿאַ†רגעסן† געוואָרן¨ † און† וואָס† האָט† קאָמב† † ינירט† די† עלע≠ מענטן† אי† פֿון† תּשליך¨ † אי† פֿון† כּפּרות† שלאָגן∫† צוויי† אָדער† דרייַ† וואָכן† פֿאַר† ראָש) השנה† האָט† דער† „ראָש“† פֿון† דער† משפּחה† פֿאַ†רזעצט† פֿאַ≠ סאָליעס† אין† קליינע† קיישלעך†—† † אַ† קיישל† פֿאַר† יעדן†מי טגליד††אין† דער†משפּחה Ɔ ווען†די† פֿאַסאָ≠ ליעס† האָבן† געשפּראָצט† ערבֿ† ראָש) השנה† האָט† דער† „ראָש“† גענומען† דאָס† קיישל† פֿאַר† יעדן† משפּחה) מיטגליד† † און† אַרומגעריגנלט† זיבן† מאָל† דעם† מיטגליד† מיטן† קיישל¨ † זאָגנדיק¨ „†דאָס† איז† אויפֿן† אָרט† פֿון† דעם† מענטשÆ“† דערנאָך† האָט† ער† געוואָרפֿן† דאָס† קיישל† מיט† די† פֿאַס†אָליעס† אַרייַן† אין† טייַךÆ † דאָס† אַרייַנוואַרפֿן† אין† וואַסער† † האָט†נישט† באַטייַט†סתּם† אַווע†קוואַרפֿן ª† מע†קען† דאָס† אויסטייַטשן† ווי† אַ† מיטל† צו† באַפֿר†ידיקן† די†רוחות† אין†וו אַסער†¨ †און† די†פֿאַסאָליעס† האָבן† געדינט†ווי† אַ†שׂעיר )לעזאָזל ¨† אָדער†ווי† מע†זאָגט† אויף†פּראָסט† ייִדיש†—†אַ† כּפּרה) הינדלÆ

וואָס†האָבן† רוחות†און† שׂטן† ©עזאָזל ®† צו†טאָן† מיט†ייִדישע† מינהגיםø †צוויי† גרויסע†פֿאָ† לקלאָר) פֿאָ†רשער† אין† אַמעריקע¨ † ביידע† רבנים† —† הרבֿ† יעקבֿ†לאַוטערבאַך †© ΠΣ≥π¥≤†—†± ±® †און† הרבֿ†יהו≠ שע† טראַכטענבערג† ©π∞¥ πμπ†—†±± ®† האָבן† ספּע≠ ציעל† זיך† אָפּגעגעבן† † מיט† די† געשיכטעס† פֿון† ייִדישע† מינהגים¨ † גלייבענישן† און† טראַדיציעס¨ † און†אויסגעפֿונען ¨† אַז†דאָס† גלייבן†אינעם† שוואַרץ) יאָר† ©שׂטן ®† און†זייַנע† מיטהעלפֿער † ¨† דער†פּחד† פֿאַר† שדים¨ †† האָט† אָפֿט† געשפּילט† אַ† ראָלע† אין† דער† אַנטוויקלונג† † פֿון†ייִדישע† מינהגיםÆ

הרבֿ†לאַוטערבאַך† איז†געווען† אַן†אינט ערע≠† סאַנטער†טיפּ∫† אַ†גאַליצי אַנער†¨ †דערצויגן† געוואָרן† אין† אַ† פֿר†ומער† היים† און† געלערנט† יאָרן† לאַנג† אין†אַ† ישיבֿהª †דערנאָך† אין†אַ† דייַטשן†ראַבינער ) סעמינאַרÆ † אין† π∞≥†± איז† ער† געקומען† קיין† אַמעריקע† און† איז† צוגעצויגן† געוואָרן† צו† דער† רעפֿאָרם) באַוועגונגÆ † מע† האָט† אים† פֿאַרבעטן† אָנטיילצונעמען† אין† אַ† קאָמיטעט¨ † וואָס† זאָל† ענטפֿערן† שאלות† אויף† ייִדישע† מינהגים† און† טראַדיציעס† פֿאַר† די† ייִדן† פֿון† דער† רעפֿאָרם) באַוועגונגÆ † אָבער† קענענדיק† זיך† אויס† אין† די†„קלי† ינע† אותיות '¨ † האָט† ער† געפֿאָרשט† † די† אַנטוויקלונגען† † פֿון† די† מינהגים† מיט† אַזאַ† עמקות† און† אַרומנעמיקייט ¨† אַז† ער† האָט† אָנגעהויבן† שרייַבן† וועגן† זיי† פֿאַר† אַ† ברייטערן† עולם ¨† און† דווקא† מיט† אַ† פֿאָלקלאָריסטישן†קוק Æ

וואָס† הייסט† מיט† אַ† פֿאָ†לקלאָ≠ ריסטישן†קוק ø† קודם) כּל¨ †האָט† ער†זיך† נישט† געשראָקן† פֿאַר† שׂטן† און† זייַ≠ נע† שדים Ɔ די† ייִדן† מיט† צוויי† טויזנט† יאָר† צוריק† האָבן† געגלייבט ¨† אַז† מזי≠ קים¨ † שדים† און† רוחות† געפֿינען† זיך† אומעטום†—†אויף† דער†שוועל† פֿון†אַ† טיר† ©דערפֿאַר† האָט† מען† אַ† מזוזה ®¨ † וווּ† נאָר† ס .איז† פֿינצטער† אין† הויז ¨† צי† אין†גאַס Ɔ מ. האָט†געגלייבט ¨† אַז†רוחות† באַגלייטן† דעם† מענטש† וווּ† ער† גייט† און† ווילן† דווקא† זיך† אַרייַ†נמישן† און† צעשטערן†דעם† מענשטנס†גליק ¨† ווען† ער† פּראַוועט† אַ† וויכטיקע† צייַט† אין† זייַן† לעבן∫† בייַם† געבוירן† ווערן† פֿון† אַ†קינד †© דערפֿאַר†הענגט† מען†אַ† קמיע† קעגן† לילות ®¨ † בייַ†ם ח תונה† האָבן† ©דערפֿאַר† צעברעכט† מען† אַ† גלאָז ¨† זיי† אָפּצושרעקן ®¨ † און† בייַם† שטאַרבן† ©דערפֿאַר† צינדט†מען† אָן†אַ† ליכט†דעם† מת† צו† קאָפּנס† —† שדים† האָבן† ליב† פֿינצטערניש® Æ

אַזאַ†וועלטבאַנעם† האָט†די† אַשכּנז†ישע† קהילה† איבערגענ†ומען† פֿון† די† פֿריִערדיקע† דורות† אין† גלות† מיט† אַ† טויזנט† יאָר† צוריק ¨† און† דער† פּחד† פֿאַר† שדים† איז† נאָך† גרעסער† געוואָרן† † ביז† דער† מאָדערנער† צייַט Ɔ מע† דאַרף† בלויז† דור†כבלע≠ טערן†דעם†„ ספֿר†חסידים '† פֿונעם†≥±טן† יאָ†רהונ≠ דערט¨ †דייַט שלאַנד† ¨† צו†פֿאַרשטיין† ווי†טיף† אייַנ≠ געקריצט† † אינעם†מוח† פֿונעם†אַשכּנזישן† ייִד†איז† געווען†דאָס† גלייבעניש†אין† רוחות†און† שדיםÆ

אַ† טייל† רבנים† האָבן† געקעמפֿט¨ † אַז† די קהילה† זאָל† אויפֿהערן† צו† גלייבן† אין† די† רוחות און¨ † במילה¨ † אויך† אין† די† מינהגים† וואָס† האָבן זיך†אַנטוויקלט† צוליב†דעם† גלויבן†אין† זייÆ †הרבֿ לאַוטערבאַך¨ † כאָטש† אַ† רעפֿאָרמער† † ייִד† —† „אַ מאָדערנער†ייִד “¨ †האָט† אייַנגעזען¨ †אַז† דאָס†גלייבן אין¨ † און† מורא† פֿאַרן† שׂטן† און† שדים† פֿאַ†רנעמט אַ† וויכטיק† אָרט† אין† דער† פֿאָ†רמירונג† פֿון† ייִדי≠ שע†טראַדיציעס Ɔ זייַנע†אַרבעטן† וועגן†צ עברעכן† דאָס† גלאָז† אונטער† דער† חופּה¨ † תּשליך† און כּפּרות† דערווייַזן† זייער† ראָלע¨ † און† ווי† נייַ†ערע אויסטייַטשן† פֿון† די† מינהגים† האָבן† פֿאַ†רדעקט די†אָריגינעלע Æ

געוויינטלעך¨ † הייַנט¨ † ניצט† מען† א† זעקל געלט†פֿאַר† כּפּרות†אויפֿן† אָרט†פֿון† אַ†הון† אָדער הין¨ † און† מע† צ†עטיילט† דאָס† געלט† אויף† צדקהÆ בייַ†די† חסידים†שלאָגט† מען†ווייַטער† כּפּרות†מיט עופֿות¨ † אָבער† אין† דער† ברייטערער† ייִדישער וועלט†האַלט† מען†דעם† מינהג†פֿאַר†„ באַרבאַריש' Æ יוסף† קאַרו¨ † אין† די† ערשטע† נוסחאָות† פֿון† זייַן „שולחן† עורך“† אינעם†∂±טן† יאָרהונדערט¨ † האָט געשריבן¨ † אַז† דער† מינהג† איז† אַ† נאַרישער¨ † און מע†זאָל† אים†אויפֿהערן Æ

כּפּרות† שלאָגן† האָט† זיך† נישט† קיין† סך געביטן†במשך† פֿון†∞∞≤±†יאָר Ɔ מע†זאָגט† תּהילים און† אַנדערע† פּסוקים† און† מע† בעט¨ † אַז† דאָס כּפּרה) הינדל¨ †וואָס† מע†דרייט† איבערן†קאָפּ ¨† זאָל אָנגענומען† ווי† אַ† סוראָגאַט¨ † אַ† פֿאַרטרעטער אויפֿן†אָרט† פֿונעם†מענטש† און†זייַנע† זינדÆ †אָבער בייַ†וועמען† מע†בעט ¨† און†וואָסערע† פּסוקים†מע זאָגט¨ †האָט† זיך†געביטן† אין†דער† געשיכטע†פֿו≠ נעם† מינהגÆ † בייַם† אָנהייב† האָט† מען† געלייענט בלויז†געקליבענע† פּסוקים†פֿון† די†תּהילים ¨† דער עיקר¨ † וועגן†„די† וואָס† לעבן† אין† פֿינצטע†רניש ' און† זענען†„געקייטלט† אין† אייַזן' † ©תּהילים† קז® און† לאַוטערבאַך† ווייַזט† אָן¨ † אַז† מיט† דעם† פּסוק

(סוף אויף זייַט 15(

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.