פֿלוימע

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

אין† אַ† פֿריִערדיקן† אַר≠ טיקל† האָבן† מיר† שוין† געשריבן†וועגן† דעם¨ †וויפֿל† באַקאַנטע†פֿרוכטן† ס1 גייען† אַרייַן†אינעם† מיןPrunus† †∫ פֿלוימען¨ † פֿערי † שקעס†¨ † קאַרשן¨ † ווייַנשל¨ † אַפּ≠ ריקאָסן¨ † אַפֿילו† מאַנדלען † Ɔ וועלן†מיר† זיך†איצט† נעמען† † צום†געוויקס ¨† וואָס†דע† רפֿון† קומט† דער† נאָמען† פֿ†ונעם† מין∫† די† פֿלוים† —† פּינק†טלע≠ כער†געזאָגט ¨† דער†פֿלוימענבוים Ɔ בייַ†שעכטערן† אין† דער† באָטאַנ†ישער† טערמינאָלאָגיע† זענען† דאָ† נייַן† זגאַלן† פֿלוימען∫†

domestica Prunus†† †— ©סתּם ® † פֿלוי†מענבוים ª † cera≠ PƆ sifera† †— מיראָבאַ†לאַן ª † in≠ PƆ termedia† †— אייערפֿלוים ª † PƆ insititia†—† טער†נעסליפֿקע ª ma≠† PƆ ritima† †— באָרטנפֿלוים ª † nig≠ PƆ ra† †— שוואַרצפֿלוים ª † salicina PƆ — † יאַפּאַ†נישע† פֿלוים ª † spinosa PƆ — † דאָרנ†דיקע† פֿלוים ª † ursina PƆ† †— בערנ†פֿלוים Æ † חוץ† דעם† געפֿינט† מען† אין†אַנדערע† מקורים†אויך amer≠†PƆ icana¨ †אַ† זגאַל†וואָס† שטאַמט¨ †פֿאַר≠ שטייט†זיך ¨ †פֿון† דעם†קאָנטינענט† און† וואָס† איז† דאָ† געווען† באַקאַנט† נאָך† פֿאַרן† אָנקום† פֿון† אייראָפּעער¨ † ווי† אויך damascene† PƆ†—† פֿון† דמשׂק ¨† סיריע ¨ † הייסט† עס Æ † די† דאָרנדיקע† פֿלוים†איז† אַ†ביטערע ¨ †וואָס† מע†עסט† נישט¨ †נאָר† וואָס†דער† פֿון†מאַכט† מען† יאָ†דזשין gin†—†sloe† †אויף† ענגלישÆ † די† באָרטנפֿלוים† איז† אַ† זגאַל† וואָס† וואַקסט† נאָר† בייַם† ברעג† ים† —† אויב† מע† פּרוּווט† זי† האָדע†ווען† אַנדערש† וווּ† קריגט† מען† נישט† קיין† פֿרוכט°† די† יאַפּאַנישע† פֿלוים† קומט† גיכער† פֿון† כינע† ווי† פֿון† יאַפּאַן¨ † אָבער† איז† זייער† פֿרי† אַריבער† צו† די†יאַפּאַנער ¨ †וואָס† האָבן†זי† געמאַכט† פֿאַר† אַן† אייגענערÆ

דאָס† ייִדישע† וואָרט† „פֿלוים † איז† פֿאַרבונדן† מיטן† נייַ הויכדייַ≠ טשישן† Pflaume† און† מיטן† מיטל הוי†כדייַטשישן † Æphlûme† טשיקאַווע† † צו† באַמערקן † ¨† אַז† חוץ† דעם¨ † וואָס† וווּ† אויף† דייַטשיש† איז† דאָ† pf† וואָרט אייַן† איז† אויף† ייִדיש† אַלע† מאָל† דאָ† בלויז†פֿ ¨ †זענען† דאָ†גאַנץ† ווייניק†אַזע≠ לעכע† † ווערטער† אויף† דייַטש† —† און† כּמעט† אַלע† זענען† לייַווערטער† פֿון† לאַטייַנישÆ †הייסט† עס¨ †אַז† אַזאַ†קלאַנג ¨† וואָס†איז† אַזוי†דייַטש ¨† אַז†מער† דייַטש† קען† עס† שוין† נישט† זייַן¨ † איז† גאָר† אַ† סימן†פֿון† אַ†לייַוואָרט Æ

דאָס† וואָרט† „פֿלוים † איז† אַרייַן† אין† ייִדיש¨ † דייַטשיש¨ † ענג≠ ליש† אאַז וו† פֿון† לאַטייַניש† —† דאָרטן† איז† דאָס† וואָרט† פֿאַרן† בוים† געווען† prunus† ©אַזוי† ווי†דער† וויס†נשאַפֿט≠ לעכער† † טע†רמין ®¨ † פֿאַר† דער† פֿרו כט† †— Æprunum† פֿון† דעם† וואָרט† איז† דער† לשון רבים† געווען† pruna¨ † און† איז† פֿון† פּלו≠ ראַל†ג עוואָרן††לשון נקבֿה¨ † וואָס† דע†רפֿון† וואַקסט† דאָס† פֿראַנ≠ צויז†ישע prune†¨ †דאָס† איטאַ≠ ליענישעprugna† †און† דאָס†ר† ומעני† † שע† Æprunㆠדאָס†וואָרט† איז†אַרייַן† אין†לאַ≠ טייַן†פֿון† אַ†פֿאָלק† וואָס†האָט† געוווינט† † בייַם† מיטל ים† נאָך† פֿאַר† די† רו†ימער ª† אפֿשר†אין† קליין אַזיע† ©דאָס† הייַנט†יקע† טערקייַ® Ɔ פֿלוימען†זענען† אויפֿגעוויזן† † אין† בבֿל† נאָך† מיט† טויז†נטער† יאָרן† צוריק¨ †און† זיי†זענען† אָנגעק†ומען† קיין† אייראָפּע† דורך† סיריעÆ † ערשט† מיט† אַ† צוויי† טויזנט† יאָר† צוריק† האָט† זיך† באַוויזן† דער† סתּם† פֿלוימענבוים†—† אַ† געמיש¨ † אַ† פּנים¨ † פֿונעם† מיראָב†אַלאַן† מיט† דער† דאָרנדיקער† פֿלויםÆ † פֿאַר† וואָס† פֿונעם† לאַטייַנישן† pruna† איז† אַרויסגעוואַקסןplum† † אאַז וו†—† פֿון† r† איז† געוואָרן† אַ† l† און† פֿון† n† איז† געוואָרן† אַ† m† †— איז† נישט† קלאָרÆ † פֿון† דער† היסטאָרישער† פֿאָנאָל†אָגיע† ווייסט†מען ¨† אַז†אַזאַ† זאַך†טרעפֿט† זיך¨ † נאָר† קיין† בעסערע† דערקלערונג† † איז†

נישטאָÆ † דאָס† ענגלישע† prune¨ † ווי≠ דער¨ †איז† אַ†לייַוואָרט† פֿון†פֿראַ† נצויזיש† ©בייַ† די†פֿראַנצויזן† איזprune† ’†פֿלוים ‘¨ † pruneau† ’געטריק† נטע† פֿלוים‘† און† prunelle’†—† דאָרנד†יקע† פֿלוים‘ ®Æ †דאָס† ע†נגלישע † prune† ’© אַרומ® שנייַדן‘ ¨† אַגבֿ¨ †קער† זיך†מיט† דער†פֿלוים† נישט† אָןÆ

אין†די† ייִדישע†דיאַלעקטן† געפֿינט† † מען¨ † חוץ† FLOyM† ©אין† ליטווישן† † ייִדיש® † אויך† FLOM† ©אין† אוקראַיִ≠ נישן† ייִדיש® ¨FLOUM† † ©אין† פּוילישן† ייִדיש® ¨FUOYM† † ©אין† ביאַליסטאָקער† ראַיאָן® ¨† FUOM† ©אין† מערבֿ פּוילן® † און† נאָךÆ † מאָדנע¨ † וואָס† די† ווע†רטער† וואָס† גראַמען† זיך† מיט† „פֿלוים † —† „שוים ¨ † „קוים ¨ † „גערוים ¨ † „צוים ¨ † „פֿאַרזוימען ¨ † „אייַנרוימען † רעדט† מען† אַרויס† אין† ליטווישן† ייִדיש† מיט† ب TsAM† ¨GRAM †¨ KAM† ¨ShAM A؆—†† AYNRAMEN †¨ FARZAMEN† †— און† מע† שרייַבט† זיי† אויך† אַ† מאָל† מיט† „אַ ¨ † נאָר† קייןFLAM† † פֿאַר†„פֿלוים † איז† נישטאָÆ † אפֿשר† ווייַל† „פֿלאַם † מיינט†דאָך†’ פֿייַער‘†—†אָבער† האָמיני≠ מען† אויף† ייִדיש† זענען† דאָך† פֿאָרט† דאָ†אַ† סךÆ

פֿלוימענזאַפֿט†טרינקט† מען¨ †פֿלוי≠ מעניויך† מאַכט† מען† פֿון† געקאָ†כטע† פֿלוימען¨ † פֿלוימען צימעס† עסט† מעןÆ † דאָס†ענגלישע pudding†plum† ¨† אָבער¨ † מאַכט†מען† נישט†פֿון† קיין†פֿלו† ימען†—† דאָ† איז† דער† טייַטש† פֿוןplum† † גאָר† ’ראָזשינקע Æ‘

חוץ† די† נייַן† זגאַלן† פֿלו†ימען† ברענגט† שעכטער† אויך† איבער† הונדערט† וואַריעטעטן† פֿלוימען† אין† זייַן† רשימה† וואַריעטעטן¨ † וואָס† איז† נישט† אַרייַן† אין† דער† געדרוקטער† † טע†רמינאָ† לאָגיע¨ † אָבער† וואָס† וועט† אַ† מאָל† נאָך† געדרוקט† ווערןÆ † פֿון† די† סאַמע† † באַקאַנטע† זענען† אונגערי†שע פֿלו†ימען Ø אונגערפֿלוימען† ©אַרויס≠ גערעדט† בפֿירוש† ØINGERIShEØ ®¨ וואָס† אויף† ענגליש† רופֿט† מען† זיי גיכערÆItalian†

בייַ† די† סלאַוון† איז† דאָס† וואָרט sliva† ©רוסיש ®¨ slíva†† ©טשעכיש ®¨ sliv≠† śliwka ka† ©סלאָוואַקיש ®¨ † † ©פּויליש ®Æ פֿון† דעם† וואָרט† איז† דער† אָפּשטאַם נישט† קלאָר¨ † נאָר† ס1 איז† אפֿשר† פֿאַר≠ בונדן†מיט† אַ†שורש† וואָס†איז† טייַטש ’בלאָ‘†—† אויב† אַזוי† וואָלט† עס† געווען † אַ† קאָגנאַט† פֿונעם† לאַטייַנישן† livere ’זייַן† בלאָ‘† און† פֿונעם† ענגלישןsloe† ¨ דייַטשישן† ÆSchlehe† אויף† טש†עכיש איז† זיך† פֿאַרלאָפֿן† אַ† בייַט†∫ slíva מיינט† הייַנט† דווקא† אַ† פֿלוים† פֿון† אַ קליינער† וואַריעטעט† —† סתּם† פֿלוים švestka† איז ¨† פֿון† לאַטייַנישןpruna† sebestica† ’אַראַבישע† פֿלוים‘ ¨† וואָס דאָס†איז† פֿון†טשעכיש† אויך†אַרייַן† אין דייַטשישÆZwetschge†—†

אַחרון†אַחרון†—† דאָס†עבֿריתּי† שע „שזיף Æ † אין† תּנ ך† איז† עס† נישטאָ ª אין† די† יאָרהונדערטער† נאָכן† תּנ ך איז†עס† גאָר†געווען† טייַטש†’יוּיובע‘ †— Zizyphus† אויף† לאַטייַניש¨ † וואָס דאָס† איז† אַ† לייַוואָרט† פֿון† לשון קודש†דיקן† „שזיף † דורך† גרעקישÆ ©אין† מייַ†נע† קינדער יאָרן†האָט jujube† געהייסן† † אַ†צוקערקע† פֿון†זשעלאַ† טין¨ נאָר†ס 1איז† אין†דער† אמתן†אַ† גע†וויקס מיט† אַ† פֿרוכט† וואָס† איז† ע†נלעך† צו אַ† פֿלוים Æ® † אין† הייַנטיקן† עבֿרית† איז „שזיף † —† פֿלוים ¨ † אַ† פּנים ¨ † ווייַל אַ† פֿלוים† איז† טונקל† און† „שזיף דערמאָנט† אינעם† שורש† „שזף ¨ וואָס† איז† טייַטש† ’ווערן† טונקל‘ ©„ להשתזף †’ברוינען† זיך† אויף† דער זון ‘® Æ † לאַנג† לעבן† זאָלן† די† פֿאָלקס עט†ימאָלאָגיעס°

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.