לאָמיר זי" דערמאָנע וועג אַזאַ שרייַבער∫ שמואל≠ניס גאָדינער

Forward (Yiddish Edition) - - יו כּיפּור מאָטי - ® יאָרק ©ניו גענאַדי עסטרייַ ספּעציעל רן „ רווערטס“

ס‘רובֿ† ייִדישע†שרייַבער† קען†מען† צורעכענען† צו† צוויי† קאַטעגאָריעס∫† פֿאַרגעסענ ע†או ן†אין† גאַנצן† פֿאַרגע≠ סענעÆ † שמואל≠ניסן† גאָדינער† ©Ππ≤ –± π¥≤± ®† געהערט¨ † צום† באַדויער ן†און† גאָר†ניט† באַרעכטיקט¨ †צו† דער†צוויי≠ טער† גרופּעÆ † זייַן† ”צרה “†איז ¨† אַז† ע ר†איז† געפֿאַל ן†אויף† דער† מלחמהÆ † איך† רוף† עס† אָן† מיטן† וואָרט†”צרה “¨ † מיינענדיק† דערמיט† אַזאַ† פּאַראַדאָקס∫† גאָדינערס† ווערק† וואָלטן† בלי≠ספֿק† געהאַט† אַ† בעסערן† שאַנס† צו† ווערן† איבערגעדרוק ט†או ן†איבערגעזעצט ¨† אויב†ער† וואָלט†אומגעבראַכט† געוואָרן† בעת† די† סטאַליניסטישע† גזירותÆ † אַזאַ† האָט†זיך† שוין†אייַנגעשטעלט† די†לאָגיק† פֿון† דעם† פּראָצעס† פֿון† פֿאַראייביקן∫† די† קרבנות† פֿון† סטאַליניזם† זייַנען† פֿאַררעכנט† געוואָרן†אין† דער†”ערש≠ טער† קאַטעגאָריע“† סאָוועטישע† ייִדי≠ שע†מחברים Æ

אין† π¥±± ¨† ווען† גאָדינע ר†איז† פֿרייַוויליק†אַוועק† זיך†שלאָגן† מיט†די† דייַטשן¨ †האָט† ער†געקענט† זיך†האַלטן† פֿאַר†אַ† דערפֿאַרענעם†זעלנער Ɔ אַ†שינעל† האָט†ער† דאָך†אין† זייַן†יוגנט† געטראָגן† אין† משך† פֿון† כּמעט† אַ† יאָרצענדליקÆ † צום†אַלעם† ערשטן¨ †האָט† ער†זינט π±≤†± געדינט†אין† דער†רוסישער† אַרמיי¨ †זיך† באַטייליק ט†אין† שלאַכטן† פֿון† דער† ערשטער†וועלט≠ מלחמה¨ †און† דערנאָך† איז†ער† געווען†אין† דער†רויטער† אַרמיי† בעתן†בירגערקריג Ɔ צו†סאָציאַליסטישע† אידעען† האָט† ער† זיך† צוגעכאַפּט† נאָך† ייִנגלווייַז¨ † געווע ן†איינער† פֿון† די† גרינדער† פֿונעם† ”קליינעם† בונד“† —† די† יוגנט≠אָרגאַניזאַציע† פֿון† דעם† ”דערוואַקסענעם“† בונדÆ †

אין†די π≤∞†± ער†יאָרן† האָבן†די† סאָ≠ וועטישע† ייִדישע† ליטעראַטור≠קרי≠ טיקער†זיך† מיט†גאָדינערן† ממש†אַרומ≠ געטראָגןÆ † זייַן† פּראָזע† האָט† געהאָלפֿן† אַרויסצוגיין† פֿונעם† קריזיס† פֿון† די† ערשטע† יאָרן† נאָך† דער† רעוואָלוציע¨ † ווען† פּאָעזיע† האָט† דאָמיניר ט†אין† סאָוועטיש≠ייִדישע† ליטעראַרישע† קרייַזןÆ † דערצו† נאָך† האָט† גאָדינער† געשריבן†ניט† אַבי†וועלכע† פּראָזע¨ †נאָר† דווקא†זייער† אַ†געראָטענע Ɔ ס‘איז† זייער† גרינג† זיך†אין† דעם†איבערצוצייַגן†—† לייענט †איבער† די† דערציילונגען¨ † וואָס† זייַנען† אַרייַן† אין† דעם† זאַמלבוך† ”פֿיגורן† אויפֿן† ראַנד“¨† בפֿרט† נאָך¨ † אַז† דאָס†דאָזיקע† בוך†איז† צוטריטלעך†אין† אינטערנעץ†∫ archiveÆorgØdetailsØ μΣÆnybc≤±∞∂ †איך† האָב† זייער† ליב† די† דערציילונג†”אַ† שקלאָווער†לבֿנה† אויף† אַרבאַטÆ“†

נאָך† מער† ווי† די† דערציילונגען¨ † האָט† מען† געלויבט† גאָדינערס† קרוין≠ ווערק† —† דעם† ראָמאַן† ”דער† מענטש† מיט† דער† ביקס“¨† וואָס† האָט† אָפּגע≠ שפּיגלט† דעם† שרייַבער ס†אייגענע† דע†רפֿאַרונג† פֿון† דער† ערשטער† וועלט≠מלחמה Ɔ דער† ערשטער† טייל† פֿון† דעם† ראָמאַ ן†איז† אַרוי ס†אין† יאָר† Ππ≤ ±¨ † דער† צווייטער† —†אין † π≥≥Ʊ † ביידע† טיילן† זייַנען† פֿאַרעפֿנטלעכט† געוואָרן†או יך†אויף† רוסישª †או ן†אויף† ווייַ†סרוס יש†איז† דער† ראָמאַן† אַרויס† אויךÆ †איבערגעזעצט† האָט †אים† דער† פֿירנדיקער† ווייַסרוסישער† שרייַבער† זמיטראָק† ביאַדוליאַ¨ † וועמענס†אמתער† נאָמען† איז† געווען† שמואל† פּלאַווניקÆ † אַגבֿ¨ †גאָדינער† האָט†אויך† אַ†צאָל† ביכער† איבערגעזעצט†פֿון† רוסיש†אויף† ייִדישÆ

אין† מאָסקווע¨ † וווּ† גאָדינער† האָט† זיך† באַזעצט† נאָכן† בירגערקריג¨ †איז† ער†געוואָרן† אַ†טייל† פֿון†דער† קולטור≠ סבֿיבֿה¨ †אין† וועלכער†עס† האָבן†פֿעסט† דאָמינירט†די†” קיִעווער†שרייַבער Æ“† זיי† האָבן†אים† אָנגענומען†ווי† אַן†אייגענעם ¨† כאָטש† שטאַמען† האָט† ער† געשטאַמט† פֿון† ווייַסרוסלאַנד†און† זיך† געלערנט† —† דער† עיקר¨ † זעלבסט≠געלערנט† —† אין† וואַרשע¨ † וווּהין† זייַן† משפּחה†איז† אַריבערגעפֿאָר ן†אין † Ππ∞ Ʊ† מאָסקווע† איז† געוואָרן† זייַן† היימשטאָטÆ † פֿון† מאָסקווע†איז† ער†געפֿאָרן† אין†אַנדערע† געגנט† פֿונעם† לאַנדÆ † צוויי† מאָל† האָט† ער† באַזוכט† ביראָבידזשאַן †און† אָנ≠ געשריבן† אַ† גרעסערע† דערציילונג¨ † ”ביראָבידזשאַנער “¨ †וועגן† די†ערשטע† איבערוואַנדערער† אין† דער† ווייַט≠ מיזרחדיקער† ייִדישער† געגנטÆ † גע≠ פֿאָר ן†איז† ע ר†או יך†אין† די† ייִדישע† קאָלאָניעס¨ † וואָס† זייַנען† געווע ן†אין† דעם†אייראָפּעיִשן† טייל†פֿון† סאָוועטן≠ פֿאַרבאַנדÆ † ער† האָט† באַשריבן† דעם† פֿאַרמעסט† צווישן† די† ייִדישע† קאָ≠ לאָניסטן†און† די† קריסטן≠קאָזאַקן Ɔ פֿון† דער† געשעעניש† דערוויסן† מיר† זיך¨ † לייענענדיק† זייַן† דערציילונג† ”דער† יום≠טובֿ† פֿון†פֿרייַנדשאַפֿט Æ“

איך† האָב† געלייענט† נאָר† אַ† קלענערן† חלק† פֿון† גאָדינערס† גאַנץ† גרויסן† קאָרפּוס† דערציילונגען¨ † ראָ≠ מאַנען¨ †פּיעסעס† און†עסעען Ɔ אָבער†פֿון† דעם¨ † וואָס† איך† האָב† יאָ† געלייענט¨ † האָט†זיך† בייַ†מיר† געשאַפֿן†אַזאַ† בילד∫† דער† טאַלאַנטירטער† שרייַבער† האָט† זיך†פֿאַרלוירן† אין†דעם† אידעאָלאָגישן† מישמאַש† פֿון† די† π≥∞± ער† יאָרןÆ † ניט† צופֿעליק† האָט† מען† וועגן† גאָדינערן† געשריבן¨ † אַ ז†אין† זייַנע† ווערק† האָט† מען† געקענט† זען† דעם† וועג¨ † וועלכן† עס† האָט† אין† דער† צייַט† פֿון† גרויסע† איבערקערענישן† דורכגעמאַכט† אַן† אינטעליגענטÆ †אַ† סבֿרא¨ †אַז† ער†אַליין ¨† דער†שרייַבער ¨† האָט†אויך† דורכגעמאַכט† אַ† דראַמאַטישע† טראַנספֿאָרמאַציעÆ ווי† אַ† פּועל≠יוצא† פֿון† דעם† אַלץ ©יעדנפֿאַלס ¨† ווי†איך† האָב†עס† דערזען® ¨ איז† גאָדינערס† שאַפֿונג† געווען באַזונדערס†אינטערעסאַנט† דווקא†אין די†יאָרן† פֿון†זייַנע†” זוכענישן“¨† אָבער אונטער†דעם† אידעאָלאָגישן†דרוק† פֿון די† π≥∞± ער† יאָרן† איז† זייַן† טאַלאַנט אין† אַ† היפּשער† מאָס† קינסטלעריש דערשטיקט†געוואָרן Ɔ

מיט†יאָרן† צוריק†האָב† איך†איבער≠ געלייענט† גאָדינערס† אַנטי) קאַפּ†יטאַ≠ לי†סטישע† פּיעסע† ”דזשים† קופּער≠ קאָפּ“† ©π≥∞ ±® ¨† וועלכע† מע† האָט †אין דער† זעלבער† צייַט† געשטעל ט†אין סאָוועטן≠פֿאַרבאַנד† או ן†אין† ניו≠יאָרק —†אין† דעם†ניו≠ יאָרקער†קאָמוניסטישן טעאַטער† ”אַרטעף Æ“† די† געשעענישן קומען† פֿאָר† דווקא†אין† אַמעריקע¨ † וווּ גאָדינער† איז† קיין† מאָל† ניט† געווען¨ אַזוי† אַז† דער† סיפּור≠המעשׂה† האָט זיך† בייַ†אים† באַקומען†אין† גאַנצן† אַ סכעמאַטישער¨ †און† די† העלדן† זייַנען ניט† קיין† לעבעדיקע† מענטשן¨ † נאָר אידעאָלאָגיש≠באַרעכטיקטע† סכעמעסÆ

פֿאַר†מיר† איז†גאָדינער† פֿאַרבליבן דערווייַל† אַlibri† unius† homo††—† אַ מענטש† פֿון†איין† בוך¨ ”†פֿיגורן† אויפֿן ראַנדÆ“† אפֿשר† וועט† מיר† עמעצער או†נטערזאָגן∫† ”לייען †איבער† אַזאַ †און אַזאַ† זאַך† זייַנע¨ † זי †איז †אויך† זייער אַ† געראָטענעÆ“† אָבער† אַפֿילו† דאָס איינציקע† בוך† האָט †אים† באַזאָרגט מיט† אַן† אָרט† זייער† ניט† ווייַט† פֿון דער† מיזרח≠וואַנט† פֿון† דער† ייִדישער ליטעראַטורÆ ††

שמואל-ניסן ג דינער

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.