חיי% גראַדע בעל≠פּה∫ וועג דע% חשיבֿות פֿו אינטאָנאַציע או לעבעדיק וואָרט (צו דרייַסיקסט יאָרצייַט פֿו זייַ פּטירה)

Forward (Yiddish Edition) - - יו כּיפּור מאָטי - יחיאל שיינטו ©ישׂראל ®

וואָלט†געווען† בייַם†באַרג† סיני†אַ† רעקאָרדיר≠ אַפּאַראַט¨ †וואָלטן† מיר†הייַנט† געקענט†זיך† צוהערן† צו† די† דונערן†און† בליצן¨ †און† אפֿשר† אַפֿילו† צו† גאָטס† וואָרט† אַלייןÆ † אָבער¨ † אַז† מיר† זייַנען† זוכה† אין† אונדזער† צייַט† כּמעט† צו† אַ† גאַנצן† תּחית) המתים¨ † און† קענען† זיך† צוהערן† צום† לעבעדיקן† וואָרט† פֿון† ייִדישע† שרייַבער† וואָס† געפֿינען† זיך† שוין†לאַנג† אויפֿן†עולם≠ האמת†—†דאַרפֿן† מיר†אויף† דעם†בענטשן† ברכּת≠כּהנים Æ

שעהען† לאַנג† בין†איך† געזעסן† צוגעשמידט† צו† אַן† אָדיאָ≠אַפּאַראַט† און† זיך† צוגעהערט† מיט† גרויס†הנאה† און†נייַגער† צום†ליטווישן† ייִדיש†פֿון† מייַן†באָבע† חווה≠לאה† און†מייַן† מאַמען†אין† מויל† פֿון† חיים† גראַדעןÆ † זייַן† ווילנער†אייגנאַרטיקער† ייִדיש†איז† מיט†קליינע† ענדערונגען†געווען† מייַן† באָבעס† שטייבצער†און† מייַן† מאַמעס† פּינסקער† לשוןÆ †

ביז† הייַנט† פֿעלט†אין† דער† אָפּשאַצונג† פֿון† חיים†גראַדעס† ליטעראַרישער†ירושה ¨† אַ†גרינט≠ לעכער† אַנאַליז† פֿון† גראַדעס† לעבעדיקן† וואָרט¨ † ווי† אַ† רעדנער† און† לעקטאָר† וועגן† ייִדישער† ל†יטעראַטור ¨† ייִדישער† קולטו ר†און† ייִדישער† רעטאָריקÆ † עס† פֿעלט† אַ† באַשרייַבונג† פֿון† זייַן† אינטאָנאַציע¨ †סטיל ¨† און†פּסיכאָלאָגישן† חן†—†ווי† נאָר†גראַדע† איז†עס† געווען†מסוגל† אויסצודריקן† ברשות≠הרבים† און†בעל≠ פּה†—†ס‘ הייסט¨ †מינדלעך ¨† טעאַטראַליש†און† הומאָריסטיש†אַפֿילו Æ

ווי† אַ† רעדנער† און† לעקטאָר† אין† אוניווער≠ סיטעטן†און† ייִדישע†אינסטיטוציעס ¨† ביבליאָטעקן† און† צוזאַמענטרעפֿן† פֿון† ווילנער†און† סתּם† ייִדן¨ † האָט†גראַדע† פֿאַרפֿיקסירט†און† פֿאַראייביקט†דעם† ליטווישן†ייִדיש ¨† מיטן†צוגאָב† פֿון†זייַן† אייגענעם† אייגנאַרטיקן† סטיל¨ †אינהאַלט ¨† שעפֿערישקייט† און†רעאַליסטישן† צוגאַנג†צו† די†פּראָבלעמען† פֿון† דער†ייִדישער† ליטעראַטור¨ †מאָדערנער† ייִדישער† אידענטיטעט†און† ייִדישער†קולטור≠ געשיכטע†—† באַשרייַבנדיק†אין† וואָרט†און† קלאַנג†אויף† זייַן† ליטווישן† ייִדיש† דאָס† ייִדישע† לעבן† פֿון† דעם† לערנע ר†און† בן≠תּורה† ביז† צום† עם≠האָר ץ†און† דעם†המון Ɔ

אין† סעפּטעמבער† הייַיאָר¨ † וועט† באַשלאָסן† ווערן¨ † וואָס† ס2 וועט† זייַן† מיט† חיים† גראַדעס† פּריוואַטן† אַרכיוו¨ † וווּ† עס† געפֿינען† זיך† ניט† ווייניק† מאַנוסקריפּטן† פֿון† זייַנע† רעדע ס†און† לעקציעס† בעל≠פּה Ɔ איך† זאָג¨ † בעל≠פּה ¨† ווייַל† נישט† געקוקט†אויף† דעם† וואָס† גראַדע† פֿלעגט† צוגרייטן†שריפֿטלעך† זייַנע†רעפֿעראַטן ¨† איז†אין† דעם† מאָמענט† ווען† ע ר†איז† געשטאַנען† פֿאַר† אַ† פּובליקום† פֿון† צוהערער¨ † האָט† ער† —† ווי† אַ† באַראָמעטער† —†אויפֿן† אָרט† באַשלאָסן¨ † מיט† וועמען†ער† האָט†צו† טאָן¨ †געביטן† די†פּלאַנירטע† טעמע† אָדער† באַשלאָסן† אַנדערש† צו† ריידן¨ † און† דער† געשריבענער† טעקסט†איז† פֿאַרבליבן† פֿאַריתומט†אין† דער† טעקע¨ †און† ער† האָט†אים† קיין†מאָל† נישט†פֿאָרגעלייענט Ɔ

איך† מוז† זיך† מודה† זייַן¨ † אַז† נישט† נאָר† פֿאַרשטיי†איך† חיים†גראַדען ¨† נאָר†מיט† מיר†אַליין† איז† עס† געשען† בבֿחינת† בדידי† הווה† עובֿדא∫† אין†אויגוסט†≥±∞≥† בין†איך† אייַנגעלאַדן†געוואָרן† צו† האַלטן† זעקס† רעפֿעראַטן† וועגן† ייִדישער† ליטעראַטור† †און† שפּראַך†אין† אַ† סעמינאַר† פֿון† דער† ייִדישער† געזעלשאַפֿט†אין† שוועדן¨ † נעבן† שטאָקהאָלםÆ † כ‘האָב† צוגעגרייט† יעדע† לעקציע† מיט† ראָשי≠פּרקים ¨† אויסגעסדרט† יעדע† טעמע¨ † וואָס† צו† זאָגן† פֿריִער†און† וואָס† שפּעטערª †און† אינעם† מאָמענט† ווען† כ‘בין† געשטאַנען† פֿאַר† דעם† פּובליקום† פֿון† אַרום† ∞∞±† מענטשן† ©אַלע† אין† זייערע† μ∞ע ר†און† ∞∂ער† יאָרן® ¨† זי ן†און† טעכטער† פֿון† געראַטעוועטע† פֿון†אומקום ¨† מיט† וועלכע†איך† האָב† זיך† קיין† מאָל† ניט† געטראָפֿן† און†נאָר† געוווּסט¨ †אַז† זיי†קענען† ייִדיש†פֿון† דער† היים† בלויז¨ † דעמאָלט† האָ ב†א יך†אינסטינקטיוו† אַוועקגעוואָרפֿן† די† ראָשי≠פּר קים†און† דעם† אייַנגעשטעלטן†סדר† בייַ†יעדן† רעפֿעראַט¨ †און† זיך† געלאָזט†גלייַך† ריידן¨ †אָנשטעלנדיק† אַן†אויער† צו† יעדן† שאָרך† און† רעאַקציע† פֿון† פּובליקום¨ † וואָס† האָבן†מיר† אָנגעוויזן†וווּהין† צו†פֿאָרן† ווייַטערÆ ††

אין† פֿאַרגלייַך† מיט† חיים† גראַדעס† באַגאַבטקייט† ווי† אַ† לעקטאָר¨ † זייַנען† די† מאַנוסקריפּטן† פֿון† זייַנע† רעפֿעראַטן†אין† זייַן†פּריוואַטן† אַרכיוו†—†טויטע† ווערטערÆ † דער† זשוואַווער† לעבעדיקער† גראַדע† בעל≠פּה ¨† זייַן†אינטאָנאַציע ¨† זייַן†טאָן ¨† די† איבערחזרונגען¨ †זייַנע† קווענקלענישן¨ †די† אָפּגעהאַקטע†זאַצן† און†ניט≠ פֿאַרענדיקטע† אַרויסזאָגן¨ † צוזאַמען† מיטן† מעכטיקן† שטראָם†פֿון† זייַן†שפּרודלדיקן† אינהאַלט¨ † אַסאָציאַציעס¨ † דיגרעסיעס† און† זייַן† צו≠ ריקקומען† שטענדיק† צום† עיקר† —† דאָס† אַלץ† צוזאַמען† באַטרעפֿ ט†אין† זיך† אַ† שעפֿערישע† קונסט† שבעל≠פּה ¨† וואָס† באַלייַכט† ממקור≠ראשון† גראַדעס† קוק† אויפֿן†ייִדישן† לעבן¨ †זייַן† שאַפֿן¨ †און† זייַן† צוגאַנג† צו† זיך† ווי† אַ† שרייַבער¨ †און† צו† ליטעראַטורÆ †

פֿון† אַלע† ייִדישע† שרייַבער† וואָס† האָבן† עמיגרירט† קיין† אַמעריקע †און† טיילווייַז† געלעבט† פֿון† געבן† לעקציעס† אויף† ייִדיש† פֿאַר† אַ† פּובליקום† פֿון† ליבהאָבער† פֿון† דער† ייִדישער† שפּר אַך†און† קולטור ¨† אין† שטעט†און† שטעטלעך†אין† אַמעריקע¨ † קאַנאַדע† או ן†אי ן†אויסלאַנד ¨† איז† גר אַדע†אפֿשר† דער† שרייַבער¨ †וואָס† איז†מער† פֿון†אַלע† אַרומגעפֿאָרן† ©אויך† איבער† דער† גאַנצער† וועלט® † מיט† זייַנע† רעפֿעראַטן¨ †און† געלעבט†פֿון† דעם†ווי† אַ†פּרנסה≠ זאַךÆ † גראַדע† אַליין† באַטאָנט¨ † אַז† עס†איז† נישט† פֿאַראַן†קיין† איין†באַרג† אויף†דער† וועלט¨ †איבער† וועלכן†ער† איז†נישט† געפֿלויגן† ©אַ≠ פּראָפּאָ†באַרג† סיני® Ɔ ניט† שטענדיק†איז† זייַן† פּובליקום† געווען† אויף†דער† געהעריקער†הייך† צו†פֿאַרשטיין† וועגן† וואָס†ער† רעדטÆ †זייַענדיק† שוין†אַ† בן≠שישים ¨† איז† ער† געקומען†אויף† נאָך†איין† באַזוך†אין† מדינת≠ ישׂראל¨ † מי ט†איבער† פֿערציק† יאָר† צוריק¨ † כּדי† האַלטן† אַ† רעפֿעראַט† וועגן† חיים≠נחמן† ביאַליקן† אינעם† העברעיִשן †אוניווערסיטעט ¨† בייַ† דער† אָנוועזנהייט† פֿון† די† פּראָפֿעסאָרן† דבֿ† סד ן†און† חנא†שמערוק† בייַם†ייִדיש≠ אָפּטיילÆ †חנא† שמערוק† האָט† געשיקט† חווה† טורניאַנסקי ן†און† מיך¨ † מקבל≠פּנים† זייַן† גראַדען† אין† זייַן† האָטעל¨ † אין† נאָמען† פֿונעם† ייִדיש≠אָפּטייל† בייַם† העברעיִשן† אוניווערסיטעטÆ † דאָס†איז† געווען† מייַן† ערשטע† או ן†איינציקע† טרעפֿונג† מיט† גראַדעןÆ † בעת† אַ† קורצן† שמועס¨ † מיט† זייַן† כאַראַקטעריסטישער† אָפֿנהאַרציקיי ט†או ן†אויפֿריכטיקייט ¨† האָט† ער† שוין†דעמאָלט† זיך†באַקלאָגט† אַז†”איך† בין†שוין† מיד†און† דול†אַרומצופֿאָרן† און†האַלטן† לעקציעס† פֿאַר† אַלטע† ייִדן† וואָס† ווערן† אַנטשלאָפֿן† בעת† איך†רייד† פֿאַר†זיי Æ“

גראַדע† האָט† אָ ן†אויפֿהער† געזוכט† זייַן† פּובליקו ם†או ן†איז† געווע ן†איבערגליקלעך† אַז† ער† האָט† אָנגעטראָפֿ ן†אויף† אַ† פּובליקום† וואָס† פֿאַרשטייט†וועגן† וואָס†ער† רעדטÆ †און† גערעדט† האָט†ער† אָן†אויפֿהער† פֿאַר†אַזאַ )אָ† פּובליקום†וועגן† דער†ייִדישער† ליטעראַטור¨ †אירע† דערגרייכונגען† און† דורכפֿאַלן¨ † וועגן† תּלמידי≠חכמים† אין† דער† ליטע¨ † וועגן† דער† מוסר≠באַוועגונ ג†או ן†אירע† ישיבֿות¨ †וועגן† חזון†איש ¨† זייַן†רבי† אין†די π≤∞†± ער† און†אָנהייב π≥∞†± ער†יאָרן ¨† וועגן†ייִדישע† שרייַבער† אין† רוסלאַנד¨ † וועגן† די† קלאַסיקער¨ † וועגן† זיך† אַליין†און† וועגן†זייַן† שאַפֿןÆÆÆ

כּמעין† המתגבר ÆÆƆ איז† אַל ץ†אין† ייִדיש† דורכגעפֿלאָכטן† † מיט† מאמרי≠חז 5 ל†און† העב≠ רעיִשע† ווערטער¨ † אָנגעפּיקעוועט† מיט† אַלגע≠ מיינעם† וויסן† פֿון† דער† וועלט) ליטעראַטור¨ † קונסט¨ † פֿילאָסאָפֿיע †און† אַפֿילו† ביבל≠קריטיק ¨† אויטאָביאָגראַפֿישע†פֿאַקטן† און†באַשרייַבונגען† אין† דער† טיף¨ † פֿון† געשעענישן†און† מענטשן≠ טיפּן¨ †דערשייַנונגען† און†אַנעקדאָטן† פֿון†ייִדישן† לעבן†אין† ווילנעÆ ††

אין †אויגוסט† הייַיאָר¨ †איז† דערשינען †אין† דער†ניו≠ יאָרקער†„די† צוקונפֿט6 ¨† אַן†אַרטיקל† פֿון† כוליאָ† בן≠שמואל† וועגן† חיים† גראַדען†און† דעם† חזון†איש ¨† זייַן†רבי Ɔ דער†אַרטיקל† פּרעטענדירט† צו† זייַן† אַן† אַקאַדעמישע† אָפּשאַצונג† פֿון† די† באַציִונגען† צווישן† תּלמיד †און† זייַן† רבין¨ † אָבער† עס† פֿעלט† דאָרט† אַ† דערמאָנונג† פֿון† אַ† גרינטלעכער† פֿאָרש) אַרבעט† וועגן† חזון †איש ¨† פֿון†דאָקטאָר† בנימין†בראַון† וואָס†איז† דערשינען† זומער† Æ≤∞±±† אין† אָט† דער† מאָנומענטאַלער† אָפּשאַצונג† פֿון† חזון† איש¨ † ווי† דער† פּוסק≠הדור ¨† דער† גרויסער† מאמין†און† דער† מנהיג† פֿון† דער† חרדישער†רעוואָלוציע† אין†∞≥סטן† יאָרהונדערט¨ † ווערט† אָפּגעגעבן† אין† צענדליקער† מקומות† אַ† ברייט† אָרט† פֿאַר† חיים† גראַדעס† שריפֿטן† וועגן† חזון† איש¨ † ווי† אַ† היסטאָרישער† מקור† זיך† צו† באַקענען†נענטער† מיטן†חזון† איש†און† זייַן†דרך ¨† זייַן†פּערזענלעכקייט† און†זייַן† דרך≠התּורה Ɔ

נישט† געקוק ט†אויף† דעם† וואָס† בנימין† בראַונס†בוך† פֿון†מער† וויπμ∞† †זייַטן† איז†געשריבן† אויף†העברעיִש ¨† געפֿינען†מיר† דאָרט†צעזייט† און† צעשפּרייט† ציטאַטן† אויף† ייִדיש† פֿון† חזון† איש† אַליין¨ † וועלכער†איז† געווען†אייַנגעטונקען† אין† ש“ס†און† פּוסקים ¨† און† געשריבן† צענדליקער† הלכה≠ספֿרים ¨† און† בריוו†אויף† העברעיִשÆ † דער† חזו ן†איש† האָט† אָבע ר†אינעם† טאָג≠טעגלעכן† לעבן† גערעדט† ייִדישÆ † דער† פֿרומער† ייִדיש† פֿון† מאָדערנעם† ייִדישן† דיכטער¨ † פּראָזאַיִקער¨ † און†פּרעלעגענט† חיים†גראַדע ¨† איז†אויף† זיכער† באַאייַנפֿלוסט† געוואָרן† פֿון† ייִדישן† לשון† פֿון† זייַן†רבין ¨† אין†די† וויכטיקסטע†פֿאָרמאַציע )יאָרן† פֿון† יונגן† חיים† גראַדע¨ † וועלכער†איז† געווען† דעם† חזון† אישס† אַ† תּלמיד† צווישן† די† יאָרן† μπ≤ π≥≤—±Æ± †

אַ† שאָד† נאָר¨ † וואָס† די† ציטאַטן† פֿון† חיים† גראַדעס† צמח† אַטלאַס¨ † וווּ† דער† חזו ן†איש† איז† אַ† צענטראַלע† פֿיגור¨ † ווערן† אָנגעגעבן† אין† בנימין† בראַונס† בוך¨ † לויט† דער† העברעיִשער† איבערזעצונגÆ †

מייַן† טענ ה†איז ¨† אַ ז†אויב† די† גרינטלעכע† פֿאָרש) אַרבעט† פֿון† בנימין† בראַון† וועגן† חזון† איש†ציטירט† אָן†אויפֿהער† חיים†גראַדעס† שריפֿטן† וועגן† חזון† איש¨ † האָבן† מיר† אַ† גאַראַנטיע¨ † אַז† גראַדעס† רעאַליזם†איז† אויך† אַ† רעאַליזם† מיט† אַ† וויכטיקן† היסטאָרישן† ווערטª † ווייַל †אויב† דער† מחבר† בנימין† בראַון¨ † אַן†אויסגעשולטער† אויפֿן† פֿאַקולטעט†פֿאַר† יוריספּרודענץ†בייַם† העברעיִשן† אוניווערסיטעט¨ † מיט† טיטלען† אין† אַלגעמיינער† פֿילאָסאָפֿ יע†און† יודאַיִסטישע† וויסנשאַפֿטן¨ † אַ† בק י†אין† אַלץ† וואָ ס†איז† געשריבן† געוואָרן† וועגן† חזו ן†איש† א ויך†אינעם† חרדישן† לאַגער† —† אויב† ער† געפֿינט†אויס ¨† אַז† ציטירן† גראַדען† הייסט†צוגעבן† וויסן†און† אַ†בעסערן† פֿאַרשטאַנד† פֿאַר†דער† פּערזענלעכקייט†און† דרך≠התּורה† פֿון† חזון†איש ¨† איז†עס† אַ†זעלטענע† אָנערקענונג†פֿון† גראַדעס† עקסעלענץ¨ † ווי† אַ† שרייַבער† און† אַן† אמתדיקער† פֿאַרשרייַבער† פֿון† אַ† וועלט¨ † וואָס† איז†מער† נישטאָÆ †

גלייַך† ווי† עס†איז† דאָ† אַ† חיים≠נחמן† ביאַליק† בכּת בֿ†און† אַ† חיים≠נחמן† ביאַליק† בעל≠פּה† —† צוויי† פֿאַרשיידענע†אופֿנים† פֿון† אַרויסזאָגן† זיך† —† אַזו י†איז† פֿאַראַן† אַ† חיים† גראַדע† בכּתבֿ†אין† זייַנע† קינסטלערישע† שאַפֿונגען ¨† און† אַ† חיים† גראַדע†בעל≠ פּה† ©אַרייַנגערעכנט† זייַנע†בריוו† צו† ייִדישע† שרייַבע ר†און† חבֿרים† תּלמידי≠חכמים ¨† צו† וועלכע† ער† שרייַבט† ווי† ער† וואָלט† גערעדט† איש†עם† חברו® Ɔ חיים†גראַדע† בעל≠פּה† דערמאָנט† או ן†איז† אָפֿט† מאָל† מפֿרש† זייַן† בכּתבֿ ¨† און† צו מאָל† אַנטבלויזט† ער† מינדלעך† דאָס† וואָס† ער האָט† נישט† געוואָלט† שרייַבן† ווי† אַ† קינסטלער וועמענס† ציל †איז† צוריק† צו† רעסטאַוורירן† אַ וועלט† מיט† ייִדן¨ † וואָס† סטאַלין†און† זייַן† קליקע האָבן†פֿאַרניכטעט Æ

חיים† גראַדעס† קריטיק †און† השׂגות† ווי אַ† מאָדערנער† ייִד† נאָכן† חורבן¨ † קומען¨ † דער עיקר¨ † צו ם†אויסדרו ק†אין† זייַנע† לעקציע ס†און רעדעס¨ †און† נישט†אין† זייַן†ליטעראַרישן† שאַפֿןÆ ווע ן†אי ן†איינער† פֿון† זייַנע† לעקציעס† גיט† ער אַן† אָנצוהערעניש¨ † אַז† „מייַן† קריג† מיט† הערש ראַסיינער“†איז† אַ† קינדערשפּיל† אַנטקעגן† די וויכּוחים†און† רייַסענישן† צוויש ן†אים† און† דעם חזון†אישס† משפּחה†אין† בני≠ברק ¨† אין†יאָר π∂≤†± 6 —† הערן† מיר† אַ† גאָר† אַנדערן† טאָן† און† אַ† גאָר אַנדער† דעה† וועגן† דער† חרדישער† וועלט† וואָס ער† באַשרייַבט† אַזוי† עפּיש† און† סימפּאַטיש† אין זייַן†צמח† אַטלאַס†און† אין†זייַנע† פּאָעמעס†וועגן די†תּלמידי≠ חכמים†אין† דער†ליטע Ɔ בעל≠פּה† זאָגט ער†זיך† זייער†שאַרף† אַרויס†קעגן† בני≠ברק ¨† אַז†זיי זייַנען†געבליבן† שטעקן†אין† יאָרπ≥≤† ±† ©אַ† יאָר†פֿאַר היטלערס†אַרויפֿקלעטערן† אויפֿן†בענקל ®¨ †וווּ† ער האָט†זיי† איבערגעלאָזט†אין† ווילנע¨ †עלעהיי† עס זענען†נישט† אומגעקומען†זעקס† מיליאָן†ייִדן ¨† נאָר ווייַל†זיי† זייַנען†געווען† ייִדןÆ

אַפֿילו†צו† דעם†חזון† איש†האָט† חיים†גראַדע טענות† ממגרש† ליבוª † טענות¨ † וועגן† וועלכע ער† שרייַבט† נישט† אין† זייַנע† ליטעראַרישע שריפֿטןÆ †גראַדע† זאָגט†בפֿירוש ¨† אין†איינער† פֿון זייַנע†לעקציעס ¨† אַז†עס† זענען†דאָ† ווייטיקדיקע ענינים ¨† פֿאַרבונדן† מיטן† חזון† איש¨ † וועגן וועלכע† ער† האָט† באַשלאָסן¨ † ווי† אַ† קינסטלער¨ ניט† צו† שרייַבןÆ † אָבער† ברמז† און† נישט≠ברמז זאָגט†ער† מיטן†פֿולן† מויל¨ †אַז† די†דאָגמאַטישע פֿאַנאַטישקייט† פֿון† חזון† איש¨ † צוזאַמען† מיט אַלע†זייַנע† מעלות†און† גרויסקייט†ווי† אַ†מענטש מיט† אַ† ביז† גאָר† טיפֿן† מיטגעפֿיל† צו† מענטשן¨ איז† ער† נישט† געקומען† אויף† דער† לוויה† פֿון גראַדעס†פֿאָטער ¨† ווייַל†דער† פֿאָטער†איז† געווען אַ†משׂכּיל Ɔ און†גראַדע† דערציילט¨ †ווי† ער†האָט זיך†נוקם† געווען†אין† חזון†איש ¨† זייַן†רבין ¨† און גלייַך†חרטה† געקראָגןÆ †

פֿון†חיים† גראַדע†בעל≠ פּה¨ †ווערט† קלאָר ¨† אַז די†מעשׂה† וואָס†כוליאָ† בן≠שמואל† דערציילט†אין „די† צוקונפֿט6 ¨† וועגן† הרבֿ† ניסים† קאַרעליצעס שווייַגן¨ † ווען†ס‘ איז† געקומען† צו† די† רייד† וועגן חיים†גראַדען ¨† און†דאָס† פֿאַרשווייַגן†פֿון† גראַדעס נאָמען† ווי† אַ† תּלמיד† פֿון† חזון† איש† אין† דער דרייַבענדיקער† ביאָגראַפֿיע† פֿון† חזון† איש¨ † פּאר הדור† —† דאָס† אַל ץ†איז† פֿאַרבונדן† נישט† נאָר מיטן† פֿאַקט† וואָס† ג ראַדע†איז† געווען† בבחינת ”שנה† ופרש“ª† עס† ווייַזט† זיך† אַרויס¨ † אַז† גראַדע האָט†זיך† פֿאַרמאָסטן†אין† יאָרπ∂≤† ±¨ †אין† בני≠ברק ¨ אָנצוהאַלטן† אַ† וויכּוח¨ †און †איז† אַרויסגעטראָטן שטאָל†און† אייַזן† מיט† זייַן† מאָדערנעם† ייִדישן באַוווּסטזייַן†קעגן† דער†חרדישער† טענדענץ¨ †ווי ער† רופֿט† עס† אָן ¨† אויסצוזוכן† פֿון†אונטער† דער ערד† דאָס† וואָס† צעשיידט† ייִדן†און† נישט† דאָס וואָס†פֿאַראייניקט† זייÆ †איבער† דעם†שווייַגט† מען אין† בני≠ברק ¨† ווען† חיים† גראַדעס† נאָמען† ווערט דערמאָנטÆ

חיים† גראַדעס† ביאָגראַפֿיע †איז† פֿאַרהילט אין† אַ† געדיכטן† נעפּלÆ † עס† זענען† פֿאַראַן† אַ† סך פּרטים† וואָס† מיר† קענען† נישטÆ † אָנהייבנדיק† פֿון דעם†אָפּשטאַם† פֿון†זייַן† נאָמען†—†גראַדע†—† און ענדיקנדיק† מיט† דעם† מהלך† פֿון† זייַנע† יונגע יאָר ן†אין† ווילנעÆ † דער† כוליאָ† בן≠שמוא ל†אין זייַן† אַרטיקל †אין† „די† צוקונפֿט6 † מאַכט †אויפֿן נאָמען†גראַדע† אַ†גאַנצן† פּירושÆÆÆ †פֿון† וואַנען†האָט ער† דאָס† אַלץ† גענומעןø † חיים† גראַדע† בעל≠פּה ¨ איז† פֿול† מיט†אויטאָביאָגראַפֿישע† פּרטים¨ † דער עיקר¨ † וועגן† זייַן† גייַסטיקער† אויטאָביאָגראַפֿיע¨ ווען† ער† רעדט† וועגן† זיך¨ † ווי† אַ† שרייַבערÆ † דאָס אייגענע†אין† זייַנע† בריוו† צו† קאָלעגן† שרייַבער און†חבֿרים† תּלמידי≠חכמים Ɔ

ווען†עס† וועט†ווערן† דערמעגלעכט†צונויפֿ≠ צוקלייַבן†גראַדעס† לעבעדיק†וואָרט ¨† וועט†אַנט≠ דעקט† ווערן† אַן†אוצר† פֿון† שעפֿערישקייט†אין וואָרט†און† קלאַנג†—†אַ† פּאָרטרעט†פֿון† אַ†מענטש און† אַ† קינסטלער† פֿון† ייִדישן† וואָרט¨ † מיט† אַ ווילנער†קנייטש Æ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.