די סאָציאַלע אומגלייַכקייט פֿאַרקירצט דאָס לעב

Forward (Yiddish Edition) - - קהילה לעב דאָאָ או דאָאָרט - ענגלאַנד® ¨ ©אָקספֿאָרד יעקבֿ לאָנדאָ ספּעציעל רן „ רווערטס“

אין†אייראָפּע†—† וועגן†אַנדערע† קאָנטינענטן† ווייס†איך† פּשוט†זייער† ווייניק†—†הערט† מען†אָפֿט† וועגן†איבערנעמען† די¨ †אָדער† יענע¨ †דערפֿאַרונג† פֿון† די† פֿאַראייניקטע† שטאַטן¨ † באַזונדערס† אין† טעכנאָלאָגיעÆ †אָבער† ניט†נאָר† אין†טעכנאָלאָגיע Ɔ די† אידעע† פֿון† עפֿענען† אַ† קאַפֿע† בייַ† אַ† ביכער≠ געשעפֿטÆ † צי† פֿון† טראָגן† דזשינסןÆ † צי† עסן† גרייַפּלעך¨ † אָדער† „סיריאַל “¨ † אין† דער† פֿריÆ † צו† זאָגןday† nice†a† have†¨ †און† טויזנטער†אַנדערע† זאַכן¨ † אַרייַנגערעכנט† וויכטיקע† דעמאָקראַטישע† פּרינציפּןÆ

אין† אַמעריקע¨ † אָבער¨ † קוקן† אַ† סך† מענטשן† אויף† אייראָפּע† מיט† אַ† חשד¨ † גלייַך† ווי† דאָרטן† געפֿינט† זיך† עפּעס† אַן† איבערגעקערטע† וועלטÆ † ס' רובֿ† זייַנען† דאָרטן† קיין† מאָל† ניט† געוועןÆ † אַפֿילו† איצט¨ † ווען† דער† חלק† פֿון† אַמעריקאַנער† בירגער†וואָס† האָבן†אַ† פּאַס†איז† דערוואַקסן†אַזש† ביז† אַ† דריטל¨ † האָט† מען† וועגן† אייראָפּע† אַ† ריין† טעאָרעטישע† פֿאָרשטעלונגÆ † אייראָפּע† שמעקט† פֿאַר†אַ† היפּש†ביסל† אַמעריקאַנער†מיט† סאָציאַליזם¨ † מיט† ליידיקגייערייַ¨ † מיט† צו† פֿיל† מוסולמענער¨ † וכ' Ɔ די† רעפּוטאַציע† פֿון† אייראָפּע† איז† געוואָרן† נאָך† ערגער† אין† דער† לעצטער† צייַט¨ † ווען† די† יוראָ≠זאָזע† לעבט†איבער† אַ†שאַרפֿן† קריזיסÆ †

הגם† איך† האַלט† פֿון† אייראָפּע† און† אַפֿילו† וווין† דאָרטן† טיילצייַטיק ¨† האָב† איך† ניט† קיין† טענות† צום† אַמעריקאַנער† סקעפּטיציזם† לגבי† דער†„אַלטער† וועלטÆ“† אַמעריקע† איז† אַ† ריזיק¨ † מעכטיק¨ †הצלחהדיק† לאַנד†—†ס 'איז† דאָ†מיט† וואָס† זיך†צו† גרויסןÆ †און† דאָך†וואָלט† מען†געדאַרפֿט† אַרייַנקוקן† טיפֿער† אין† דער† דערפֿאַרונג† פֿון† אייראָפּע†—†און† ניט†נאָר† אייראָפּע†—†כּדי† מאַכן† בעסער¨ † לכל≠הפּחות† אַזאַ† —† אפֿשר† צווייט≠ ראַנגיקע† —† זאַך¨ † ווי† די† צאָל† יאָרן¨ † וועלכע† זייַנען† באַשערט† דעם† מענטשן† אָפּצולעבן† אויף† דער† דאָזיקער† זינדיקער† וועלטÆ † נוצנדיק† אַ†קלוג† וואָרט¨ †הייסט† עס†אַריכות≠ ימים≠שאַץ Æ

דער† מצבֿ† איז† אַזאַ∫† אַן† אַמעריקאַנער¨ † וואָס† איז† געבוירן† געוואָרן† הייַנטיקע† צייַטן¨ † קען† זיך† ריכטן† אויףΣΠÆμ† † יאָר† פֿון† לעבןÆ † דאָס† איז† גאָר† ניט†שלעכט† אין†פֿאַרגלייַך† מיט¨ †אַ† שטייגער¨ †די† π≥∞± ער† יאָרן¨ † ווען† מע† פֿלעגט† אין† אַמעריקע† דורכשניטלעך† אָפּלעבן† ווייניקער† פֿון† ∞∂† יאָרÆ † עס† מוז† פֿאַרדריסן¨ † אָבער¨ † אַז† פֿאַרבעסערונג†—† פּינקטלעכער¨ † פֿאַרלענגערונג† —† פֿון† לעבן† איז† פֿאָרגעקומען¨ † דער† עיקר¨ † מיט† יאָרצענדליקער† צוריק¨ † און† אין† די† לעצטע† יאָרן† האָט† זיך† דער† פּראָגרעס¨ †אין† בעסטן†פֿאַל ¨† כּמעט†אָפּגעשטעלט Ɔ איצט† לעבט† מען† אין† די† פֿאַראייניקטע† שטאַטן† ©דורכשניטלעך ¨† פֿאַרשטייט† זיך® † ווייניקער¨ † איידער†אין† אייראָפּע†צי† אין†אַנדערע† אַנטוויקלטע† מדינותÆ †לאָמיר† נעמען†ישׂראל Ɔ דאָרטן†איז† דער† אַריכות≠ימים≠ שאַץ† מיט† דרייַ† יאָר† גרעסער¨ † איידער† אין† אַמעריקעÆ † בערך† אַזוי† פֿיל† לעבט† מען† אוי ך† אין† אַזעלכע† לענדער† ווי† איטאַליע¨ † פֿראַנקרייַך¨ † שפּאַניע¨ † און† גאָר† בשכנות†—† אין† קאַנאַדעÆ †איך† רעדט†שוין† ניט†וועגן† יאַפּאַן¨ †וווּ† מע†פֿאַרהאַלט† זיך†אויף† דער†וועלט† נאָך†לענגער Ɔ

עס† זייַנען† דאָ† זאַכן† וועלכע† פֿאַרקירצן† די† יאָרן†פֿון† אַן†אַמעריקאַנער∫† מע†עסט† אַזאַ†אַכילה ¨† וואָס†קיין† בשׂר≠ודם† טאָר†פּשוט† ניט†נעמען† אין† מויל†אַרייַן ª† מע†שיסט† איינער†אין† דעם†אַנדערן ª† מע† כאַפּט† זיך† צו† צו† נאַרקאָטיקעסÆ † דאָס† אַלץ† האָט† מען† אוי ך† אין† אַנדערע† לענדער¨ † אָבער† דער†פֿאַרנעם† איז†אַן† אַנדערערÆ †און ¨† דער†עיקר ¨† אין† די† אַלע† אַנטוויקלטע† לענדער† האָט† יעדער† איינער† אַ† נאָרמאַלן† צוטריט† צו† דאָקטוירים¨ † צו† שפּיטאָלןÆ † און† טאַקע† די† דאָזיקע† דערפֿאַרונג† וואָלט† אויך† געדאַרפֿט† איבערנעמען† די† סאַמע† אַנטוויקלטע†מדינה† אויף†דער† ערד†—†אַמעריקע Æ

אַ†רייַכער† צי†פּשוט† אַ†גוט† אייַנגעאָרדנטער† אַמעריקאַנער†האָט† ניט†קיין† צרות†מיט† מעדיציןÆ † פֿאַרקערט†—† מע† באַקומט† עס† ניט† ערגער† און† אפֿשר†אַפֿילו† בעסער†ווי† ערגעץ≠וווּ Ɔ די†זינגערין† בעיאָנסע†און† איר†חבֿר† דזשיי≠זי† האָבן¨ †דאַכט† זיך¨ † ניט†קיין† טענות†צו† דער†אַמעריקאַנער† מעדיציןÆ † ווען† ס' איז† געקומען† די† צייַט† צו† ברענגען† אויף† דער† וועלט† זייער† טאָכטער¨ † האָבן† זיי† באַצאָלט† אַרום† Æ≥†± מיליאָן† דאָלאַר¨ † פֿאַרנומען† אַ† גאַנצן† גאָרן†אין† אַ†שפּיטאָל ¨† און†אַלץ† איז†בייַ† זיי†אַדורך ¨† גאָט†—† און† געלט†—† צו† דאַנקען¨ † גוטÆ † דאָס† איז¨ † פֿאַרשטייט† זיך¨ † אַן† עקסטרעמער† פֿאַלÆ † אַ† גוטע† פֿאַרזיכערונג† ©אי ך† האָב† עס° ®† ברענגט¨ † בדר ך≠ כּלל¨ †אַ† גוטע†מעדיצינישע† הילףÆ

לאָמיר†אַרייַנקוקן† אין†דער† סטאַטיסטיק¨ †וואָס† ווייַזט†וויפֿל† קינדער†דערלעבן† ניט†ביזן† עלטער† פֿוןμ† † יאָרÆ † אין† די† פֿאַראייניקטע† שטאַטן† האַלט† זיך†שוין† יאָרנלאַנג†דער† דאָזיקער†אינדעקס† אויף† דעם†ניוואָ† פֿוןΠ† ¨† דאָס†הייסט† אַז†אַכט† פֿון†יעדע† טויזנט† קינדער† דערלעבן† ניט† ביז† אַזאַ† עלטערÆ † אַן†אינדעקס† פֿון†אַזאַ† גרייס†קען† מען†געפֿינען† אין† אייראָפּע†אויך†—† אין†סלאָוואַקיע ¨† לעטלאַנד†און† באָסניע≠הערצעגאָווינע Ɔ אָבער† דאָס† בילד† איז† בעסער†צי† אַ†סך† בעסער†אין† כּמעט†אַלע† לענדערÆ † אַפֿילו† אין† ווייַסרוסלאַנד† איז† עסÆ∂† † בדרך≠כּלל† איז†עס† ווי†אין† ישׂראל†—† ¥¨ †צי† ווי†אין† יאַפּאַןÆ≥†—†

דער†גוואַלדיקער† אונטערשייד†מיט† אַנדערע אַנטוויקלטע† לענדער† באַשטייט† אין† דעם¨ וואָס† אין† אַמעריקע† האָבן† מיליאָנען† מענטשן ניט† קיין† נאָרמאַלן† צוטריט† צו† מעדיציןÆ † דעם פּועל≠יוצא† פֿון† אַזאַ† מצבֿ† האָט† בולט† געוויזן אַ† פֿאָרשונג¨ † דורכגעפֿירט† לעצטנס† אין† דעם אילינוי≠אוניווערסיטעט ¨† שיקאַגאָÆ †דער† דאָזיקער אַנאַליז† האָט† אַנטפּלעקט¨ † בפֿרט¨ † אַז† טאָמער† אַ דורכשניטלעכע† ווייַסע¨ † ניט≠הישפּאַנישע† פֿרוי האָט† ניט† פֿאַרענדיקט† קיין† מיטל≠שול ¨† איז† איר באַשערט†צו† לעבן†אויף† צען†יאָר† ווייניקער†פֿון אַ† פֿרוי¨ † אויך† אַ† ווייַסער† און† ניט≠הישפּאַנישע ¨ אָבער† וואָס† האָט† פֿאַרענדיקט† לכל≠הפּחות אַ† קאָלעדזשÆ † ס' איז† באַוווּסט¨ † אַז† אין† דער דאָזיקער† קאַטעגאָריע† פֿון† ווייניק≠געבילדעטע אַמעריקאַנער†האָט† ניט†כּמעט† יעדער†צווייטער קיין†שום† מעדיצינישע†פֿאַרזיכערונג Ɔ

דאָס†איז ¨† בלי≠ספֿק ¨† ניט†דער† איינציקער†פֿאַק≠ טאָר¨ †וואָס† פֿאַרקירצט†זייער† לעבןÆ †אַ† חוץ†דער פֿאַרזיכערונג¨ † שפּילן† די† ראָלע† אוי ך† אַנדערע זייַטן† פֿון† זייער† לעבןÆ † ווייניק≠געבילדעטע פֿרויען†האָבן† אויך†אַ† העכערן†שאַנס† צו†רייכערן ¨ נעמען† † נאַרקאָטיקעס¨ †עסן† ניט≠געזונטע† מאכלים¨ זייַן†דערשאָסן† כו' Ɔ און†דאָך† פֿאַרשטיי†איך† ניט¨ ווי†אַזוי† אַ†נאָרמאַלער† אַמעריקאַנער†בירגער† קען אַרויסטרעטן†קעגן† די†רעפֿאָרמען† פֿון†דער† מע≠ דיצינישער† פֿאַרזיכערונג¨ † וואָס† האָט† באַקומען דאָס†צונעמעניש†„ אָבאַמאַקער“¨† וועלכע†—†אויף וויפֿל†איך† פֿאַרשטיי†—†איז† נאָך†גאַנץ† ווייַט†פֿון דעם†וואָס† אַ†מענטש† האָט†אין† אַלע†אַנטוויקלטע לענדערÆ †

דער† לעצטער† אויספֿרעג† האָט† געוויזן¨ אַז† μ≥† פּראָצענט† פֿון† אַמעריקאַנער† בירגער ווילן¨ † ס' רוב† פֿון† זיי† ווילן† זייער† שטאַרק¨ † אַז מע† זאָל† די† דאָזיקע† רעפֿאָרם† אַנולירןÆ † און† די איבעריקעΣ† †¥ פּראָצענטø † זייַנען† עס† די† דאָזיקע Σ†¥ פּראָצענט¨ †וועלכע† מיט†ראָמני† האָט†באַשריבן ווי†קעסטקינדער† פֿון†דער† אַמעריקאַנער†מלוכה ø צי† הייסט† עס¨ † אַז† די† וואָס†„האָבן“† האָבן† אויך טיף† אין† דר' ערד† די† וואָס† „האָבן† ניטø“† אויב אַזוי¨ †שנייַדט† זיך†עס† אויף†אַ† געפֿערלעכער†—†און אַ†מיאוסער†—† סאָציאַלער†צעטיילונג Æ

Images Getty

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.