פֿאַרטייַטש ייִדיש אי דייַטשלאַנד∫ אייַנדרוק פֿונע! סימפּאָזיו! פֿאַר ייִדישע לימודי!

Forward (Yiddish Edition) - - נייַייַעס פֿפֿאַאַר בני בית -

דע†קאַמפּ† פֿון†אַמסטערדאַם† דעפֿינירט†זיך† ווי† אַ† „היסטאָריקער ¨† לעקסיקאָגראַף¨ † ייִדישיסטÆ“† איך† האָב† די† דאָזיקע† זעלבסטדעפֿינ†ירונג† גענומען† פֿון† זייַן† צוויי≠שפּראַכיק † ©ייִדיש† און† האָלע†נדיש ®† וויזיט≠קאַרטל ¨† וואָס†ער† האָט†מיר† גע†געבן Ɔ הייַנט† אַרבעט† ער† אויף† אַ† י יִדיש≠ האָלע†נדישן† ווערטערבוך† און† ער† שרייַבט† אַ† בוך† מכּוח† דער† געשיכטע† פֿון† אייראָ†פּעיִ† שע† ייִדןÆ

אַן† אַנדער† אינטערעסאַנטער† מענטש† איז† מיכאל†ראַק †© קרעבס® ¨„† דער†משוגענער† גוי†וואָס† רעדט†ייִדיש “¨ †ווי† ער†אַליין† זאָגט†וועגן† זיךÆ †ער† דערציילט¨ † ווי† אַזוי† ער† איז† אָנגעשטעקט† גע≠ וואָרן†מיט† ייִדיש†נאָך† אין†די π∂∞†± ער†יאָרן ¨† דע≠ מאָלט†אַ†„ היפּי“†מיט† לאַנגע†האָר Ɔ ער†איז† גרייט† יעדן† איינעם† צו† דערציילן† וועגן† זייַן† ריז†יקער† זאַמלונג†פֿון† דער†ייִדישער† פּרעסעÆ

דאָרט† האָב† איך† זיך† אויך† באַקענט† און† געכאַפּט† † אַ† שמועס† מיט† גערנאָט† יאָנאַס¨ † דער† ווי†כטיק† סטער† איבערזעצער† הייַנט† פֿון† שלום≠ עליכמס† ווערק† אויף† דייַטש† ©„ אייַזענבאַן† גע≠ שי†כטעס “¨ † ππμ± ª† „מאָנאָלאָגן “¨ † ∞∞≥≤ ª† „מעשׂיות† פֿאַר† ייִדישע† קי†נדער “¨ † ∞±∞≤ ®Æ † גערנאָט† יאָנאַס† איז† אַ† פּענסיאָנירטער† פּראָטעס≠ † טאַ†נטישער† גלח¨ † וואָס† פֿירט† אָן† מיט† אַ† קרייַז† ©ס ,רובֿ† פֿון† זיי† באַשטייען† פֿון† נישט$ ייִדן® ¨† וווּ† מע† לייענט† גמרא† און† אַנדערע† † ייִדישע†טעקסטן Ɔ אויף†מייַן† פֿראַ≠ גע¨ †פֿון† וואַנען†ווייסט† ער†ווי† אַזוי† איבערצוזעצן† די† רוסישע† אויס≠ דרוקן¨ †וואָס† טרעפֿן†זיך† גאַנץ†אָפֿט† בייַ† שלום≠עליכמען ¨† ענ†טפֿערט† ער¨ † אַז† צו† זייַן† גליק¨ † פֿעלן† נישט† הייַנט† קיין† רוסיש$ רעד†נד† יקע† אין† דייַטשלאַנדª † דערצו† האָט† ער† זיך† באַקענט† מיט† אַ† פֿרוי† פֿון† אומאַן† וואָס† לעבט† אין† דייַטשלאַנד† † און† העלפֿט†אים† אַרויסÆ †ער† באַדאַנקט† † אין† זייַן† לעצטער† איבערזעצונג† † פֿון†∞±∞≥† זייַן† ערשטע† ייִדיש≠לע≠ רערין† פּראָפֿעסאָר† עריקאַ† טים¨ † הייַנט† שוין† אַ† פּענסיאָנירטע¨ †וואָס† איז†אויך† דאָרט†בייַגעווען Æ

זי† האָט† מיר† דערציילט† די† געשיכטע† פֿון† די† י יִדיש≠לימודים† אין† דייַטשלאַנד¨ † וואָס† האָט† זיך† אָנגעהויבן† כּמעט† מיט† פֿופֿציק† יאָר† צוריק† מיט† שלמה† בירנבוים† ©Ππ± πΠπ—±± ®† †— דער† זון† פֿונעם†ייִדישיסט† נתן†בירנבוים†—† דער†ערשטער† פּראָפֿעסאָר† פֿון† ייִדיש† אין† דעם† האַמבורגער† אוניווערסיטעטÆ

אויף†דער† ערשטער†סעסיע ¨† וואָס†אַני≠ הקטן† האָב†זי† רעפֿערירט¨ †© „פּאָליטישע† באַגעגענישן † “® ¨† איז† אויפֿגעטראָטן† תּמר† לעווינסקי† פֿונעם† באַ≠ זעל$ אוניווערסיטעטÆ † זי† האָט† גערעדט† וועגן† „קלמן† מאַרמאָרס† סטודענטישע† יאָרן† אין† דער† שווייץÆ“† לעווינסקי† האָט† באַהאַנדלט† די† טעמע† דורך† קאָנצענטרירן† זיך† אויף† דרייַ† פֿאַרשידע≠ נע† אַספּעקטן∫† דאָ†ס י יִדישע† אימיגראַנטישע† לעבן† פֿון† מאַרמאָרן¨ † זייַן† משפּחה≠לעבן† און† זייַן† פּאָליטישע† טעטיקייט† ©אין† יענער† תּקופֿה¨ † Ππππ∞±—± ±¨ †האָט† ער†געהערט† צו†די† סאָציאַליס≠ טיש≠ציוניסטישע† קרייַזן® Æ

שוין† 솱 יאָר† קומט† אין† דייַטשלאַנד† † פֿאָר† אַ† יערלעכער† סימפּאָזיום† ©לסירוגין ¨† טריר¨ † די≠ סעלדאָרף® ¨† וווּ† עס† זאַמלען† זיך† צונויף† כּלערליי† מומחים† אינעם† געביט† פֿו†ן י יִדיש Ɔ כּדי† נישט† צו† מאַכן† קיין† קאָמפּראָמיסן† און† אָנהאַלטן† דעם† הויכן† ניוואָ† פֿון† די† רעפֿעראַטן ¨† האָבן† די† אָ†רגאַ≠ נ†יזאַטאָרן† —† פּראָפֿעסאָר† מאַ≠ ריאָן† אַפּרוט† פֿון† דיסעלדאָרף† און† פּראָפֿעסאָר† שמעון† נויבערג† פֿון† טריר†—†אייַנגעפֿירט† אַ†כּלל ¨† אַז†די† באַטייליקטע† זאָלן† האַלטן† זייע≠ רע† רעדעס† אָדער† אויף† דייַטש ¨† אָדער† אויף† ייִדיש Ɔ אויף† אַזאַ† אופֿן† באַקומט† מען† אַן† אייג†נאַר≠ טיקע† אייראָפּעיִשע† סבֿיבֿה ¨† אַנטקעגן† די† מער† דאָמינירנדיקע† אַקאַדעמישע† צענטערס† פֿון† ייִדישע†לימודים ¨† און†קודם≠ כּל ¨† אין†דער† ענגליש $ שפּראַכיקער† צפֿון≠אַמעריקע Ɔ אַזוי† צי† אַזוי ¨† איז† הייַיאָר† דער† סימפּאָזיום† פֿאָרגעקומען† אינעם† הענריך†הייַנע $אוניווערסיטעט† אין†דיסע† לדאָרף ¨† פֿונעם†≤טן† ביזן μ†טן† סעפּטעמבער Æ

כּדי† צוצוגעבן† אַ† פֿאַקטישן† באַווייַז† לגבי† דער† גרויסער† ראָלע† וואָס† י יִדיש ¨† ווי† אַ† גע≠ רעדטע†שפּראַך ¨† שפּילט†אויף† דעם†סימפּאָזיום ¨† דאַרף† מען† בלויז† אָנווייַזן ¨† אַז† פֿון† די† סך≠הכּל† זעקס$ און$ צוואַנציק†רעפֿעראַטן ¨† זענען†נייַן† פֿון† זיי† © μ•≥ °® †געהאַלטן† געוואָרן†אויף† ייִדיש Ɔ דאָס† איז† נישט† קיין† קליינער† אויפֿטו Ɔ עס† איז† אַ† סימן¨ †אַז† ייִדיש†לעבט† נאָך†אין† די†אַקאַדעמי† שע† אַנשטאַלטן†און† צווישן†די† סעקולערע†שיכטן Ɔ אין† איינעם† מיט† די† רעדנער† פֿאָרן† זיך† אַהין† צונויף† אַ† שלל† אַנדערע† ייִדיש≠מומחים† פֿון† מערבֿ≠אייראָפּע ¨† צו† הערן† די† לעקציעס† און† פּשוט† צו† זייַן† אַ† טייל† פֿון† דער† ייִדיש≠סבֿיבֿה ¨† וואָס†ווערט† דאָרט†געשאַפֿן Ɔ למשל¨ †יוסטוס† פֿאַן†

נאַטאַליע† קריניצקאַ† פֿון† דער† מעדעם≠ביב≠ ליאָטעק† אין† פּאַריז ¨† האָט† איבערצייַגעו†ודיק באַוויזן† די† פֿון† פֿינגער† אויסגעזויגענע† מיינונ≠ גען† וועגן† י יִדיש† און† י יִדן† בייַ† אַ† פּאָר† פּוילי≠ שע†מחברים† אין†די† יאָרן Ππ±†π≤±—± Ʊ† די†ייִדישע שפּראַך† האָט† פֿאַר† אָט† די† מחברים† ממש† גע≠ שפּילט†די† ראָלע†פֿון† אַ†פּאָליטישן† קעגנער Æ

צו† מאָרגנס ¨† אויף† אַן† אַנדער† סעסיע† אינ≠ גאַנצן† געפֿירט† אויף† י יִדיש ¨† האָט† שלמה† בער≠ גער† פֿ†ונעם† אַמסטערדאַמער† אוניווערסיטעט באַהאַנדלט† † דעם† אונטערשייד† צווישן†„איבער≠ זעצונג“† און†„פֿאַרטייַטשונג Æ“† ער† האָט† עס† גע≠ טאָן† דורכן† אַנאַליזירן† צוויי† פֿאַרשידענע† ווער≠ סיעס† פֿון† שעקספּירס† סאָנעטן† אויף† ייִדיש† און דורך† צוויי† עסייען† פֿון† יעקבֿ† גלאַטשטיין† אויף דער†טעמע Æ

מאַריאָן†אַפּרוט† האָט†גערעדט† וועגן†שפּראַ≠ כיקע† גילגולים† פֿון† אַ† מיסיאָנערישער† בראָ≠ שור† „פֿון† דייַטש† ביז† ייִדיש† און† ביז† האָלענ≠ דישÆ“†צווישן† אַנדערן ¨† האָט†זי† באַוויזן†ווי† דער גאַנצער†וויכּוח† וואָס†מע† פֿירט†הייַנטיקע† צייַטן אין† דייַטשלאַנד† וועגן† דער† געזעצלעכקייט† פֿון ברית≠מילה ¨† רופֿט† זיך† אָפּ† מיט† די†† מיסיאָנערי≠ שע† בראָשורן† פֿון † Π± טן† יאָרהונדערט Ɔ איין אונטערשייד∫†אין† פֿאַרגלייַך†מיט† די†פֿאַרגאַנגע≠ נע† נעגאַטיווע† אויסדרוקן† מכּוח† דער† דאָז†יקער ייִדישער† „באַשנייַדונג≠ צערעמאָניע “¨ † באַניצט מען†זיך† הייַנט†נישט† מיט†קיין† רעליגיעזע†טער≠ מינען¨ †נאָר† מיט†מעדיצינישע Æ

חייקע† ברוריה† וויגאַנד† פֿון† אָקספֿאָרד† האָט פֿאַרגליכן† די† איבערזעצונגען† פֿון† באַשעוויסן † אויף† ענגליש ¨† האָבנדיק† אין† זינען† ממשיך צו† זייַן† די† אַרבעט† פֿונעם† פֿאַ†רשטאָ† רבענעם † דשזאָסעף†שערמאַן Ɔ צווישן†די† פֿאַרכאַפּ†נדיק† סטע רעפֿעראַטן†איז† געווען†דער† רעפֿעראַט†פֿון† אַלען טאָדרעס†פֿון† סקאָקי ¨† אילינאָי† ©וואָס† איז†לא≠ עלינו קראַנק† געוואָרן† און† געבעטן† שמעון† נו†יבערגן פֿאָרצולייענען† זיין† רעפֿעראַט† אַ†נשטאָט† אים ® וועגן† דעם† באָדער† קלאַנג $אַרכיוו† אין† שיקאַגאָ † Æ דער†אַרכיוו† באַשטייט†פֿון† רעקאָרדירטע† † עדות≠ זאָגן¨ † אַ† טייל† פֿון† זיי† אויף† ייִדיש ¨† וואָס† דוד באָדער†האָט† געמאַכט†מיט† די†ניצול $געוואָר ענע† אין† די† „די $פּי“† לאַגערן Ɔ טאָדרעס† האָט† דעם אַרכיוו† באַהאַנדלט† ווי† אַ† מקור† פֿאַר† לינ†גוויס≠ ט†ישער† פֿאָרשונג ¨† אָבער†אויב† מען†וואָלט† דער≠ גאַנצט† די† אַרבעט† מיט† טראַנסקריבירן† די† דאָ≠ זיקע†רעקאָרדירונגען ¨† וואָלט†עס† צ†וג עגעבן††דער קאָלעקציע† אַ† וויכטיקן† באַטייַט† פֿון† נאָך† אָן† אַ שיעור†אַנדערע† קוקווינקלען Æ

Mahalel Adi Credit:

צוויי ב טייליקטע ון דעם הייַי ריקן סימפּ זיום ר ייִדישע לימודים אין דייַטשל נד, ון רעכטס: יוסטוס ן דע ק מפּ און גערנ ט י נ ס

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.