דער „אַלמאַ מאַטער“ייִדיש לשו

Forward (Yiddish Edition) - - נייַייַעס פֿפֿאַאַר בני בית -

ניט†לאַנג† בין†איך† געווען†אויף† אַ†לעקציע ¨† וועלכע† ס, האָט† געלייענט† אַ† מער$ ווייניק† יונ≠ גער† דאָקטער† אין† געביט† פֿון† י יִדישÆ † מייַנע† אַ† באַקאַנטע¨ †אַ† ייִדישע†פֿרוי† פֿון†קעשענעוו ¨† וואָס† איז† אויך† געווען† אויף† דער† לעקציע¨ † האָט† מיר† געזאָגט† בייַם† אַרויסגאַנג∫†„כ ,פֿאַרשטיי ¨† אַז† דער† לעקטאָר† רעדט† אַ† שיינעם†ייִדיש ¨† אָבער† כ, האָב† כּמעט† גאָרנישט† ניט† פֿאַרשטאַנעןÆ“† ווי† אַזוי† האָט†זי† מיט†איר† בעסאַראַבער†„טאָטע $מ אָמע“†$ לשון† געקאָנט† פֿאַרשטיין† דעם† הויכן† אַק†אַדע≠ מישן†ייִדיש ø† דעם†ייִדיש ¨† ווען†מע† רעדט†אַרויס† יעדער† אות† פֿונעם† וואָרט¨ † מיט† אַן† אַ†קצענט ¨† ווע†לכער† האָט†קיין† מאָל†ניט† עקזיסטירט†בייַ† די† ייִדן† פֿון† פֿאַרשיידענע† שטעט† און† שטעטלעך † Ɔ וואָס† זשע† איז† נעבעך† שולדיק† דער† דאָקטער¨ † אַז† זייַנע† לערער† האָבן† אים† אַזוי† געלערנט¨ † אַז† אויך† פֿאַר† זייַנע† פּראָפֿעסאָרן† איז† ייִדיש† געווען† † ניט† קיין† מאַמע$ לשוןÆ † ס, וואַקסט† שוין† אויס† אַ† צווייטער† דור¨ † וואָס† רעדט† אויף† דעם† אַקאַדע≠ † מישן¨ † גראַמאַטיש$ ריכטיקן¨ † ווייַנרייַך$ ייִדישÆ † פֿאָרמעל† איז† דאָס† פֿאַר† זיי† מאַמע$ לשון¨ † ווייַל† זייערע† מאַמעס† רעדן† אויפֿן† ייִדיש¨ † אויסגע≠ לערנט† אין† די† אוניווערסיטעטןÆ † דאָס† אַמאָלי≠ קע† מאַמע$ לשון† ווערט† הייַנט† פֿאַרביטן† אויף† 1mater alma†$ לשון1 ÆÆƆ

דאָ† אין† ישׂראל† האָב† איך† צום† ערשטן† מאָל† געזען† אויף† די† פּאָליצעס† פֿון† די† גרי†נוואַרג $ מאַגאַזינען†אומנאַטירלעך $גרויסע† טרו†סקאַו† וקעסª † אַזוי†גרויס ¨† ווי†עפּל ¨† און†שיינע† אויך¨ †אָבער† קיין† טעם†האָבן† זיי†ניט°† איך†ג עדענק†¨ †ווען† מע†פֿלעגט† אין† אונדזער† מאָלדאַוויע† † קויפֿן† טרוסקאַו†וקעס† ©בייַ† אונדז†האָט† מען†עס† גערופֿן†קלובניקע ®¨ †זייַ≠ נען† די† יאַגדעס† געווען† קליין¨ † געוואַקסן† צווישן† ווי†לדע† גראָזן¨ †און† אַ†מאָל† אַפֿילו†אויף† מיסט$ קו≠ פּעסÆ †דאָך ¨† ליגט†מיר† נאָך†ביז† הייַנט†זייער† טעם† אויף† דער† צונגÆ † זיי† האָבן† אייַנגעזאַפּט† אין† זיך† די† ריחות† פֿון† די† אַרומיקע† גראָזן† און† בל†ומען ¨† די† זיסע† זאַפֿטן† פֿון† דעם† פֿעטן† שוואַר†צבאָדן ¨† ניט†פֿאַרסמטן† מיט†כעמיקאַליעס Ɔ אויב†די† מאַמע† † פֿלעגט†אין† דער†פֿרי† קויפֿן†קלובניק† אויפֿן†מאַרק ¨† האָב†איך† פֿאַר†נאַכט ¨† קומענדיק†אַהיים† פֿון†דער† אַרבעט¨ †שוין† פֿון†דער† שוועל†געפֿילט† די†ריחות† פֿון† די† דופֿטיקע† יאַגדעסÆ † דאָס† איז† דער† אונ≠ טע†רשייד† צווישן† דעם† אקאַדעמישן† ייִדיש† און† אַמאָליקן†מאַמע $לשון Æ

אין†איינער† פֿון†די† פֿאָלקלאָר$ עקספּעד†יציעס ¨† אין† וועלכער† איך† האָב† זיך† אויך† באַטי†יליקט ¨† האָבן† מיר† פֿאַרשריבן† אַ† שמועס† מיט† אַ† פֿרוי¨ † וואָס† האָט† אַ† מאָל† זיך† געלערנט† אין† אַ† סאָווע≠ † ט†ישער† ייִדישער† שולÆ † און† כאָטש† ייִדיש† איז† געווען†איר† מאַמע$ לשון¨ †האָט† זי†פֿון† דעסטוועגן† † גערעדט† מיט† אונדז† ניט† אויף† דעם† ייִדיש† פֿון† דער†היים ¨† נאָר†אויף† אַ†ריכטיקן† ייִדיש¨ †וועלכן† זי† האָט†געלערנט† אין†דער† שולÆ †צוויי† שעה†האָבן† מיר† פֿאַרשריבן† און† קיין† איין† וואָרט¨ † קיין† איין† ווערטל†האָבן† מיר†ניט† געלערנט†בייַ† איר†—†אַלץ ¨† וואָס† מע† קאָן† געפֿינען† אין† די† לערן$ ביכער† און† אין†די† ווערטער$ ביכערÆÆÆ

אַ†ציטאַט† פֿון†יחיאל† שרייַבמאַנס†מיני אַטור†† „שפּראַך† און†שיינשרייַבערייַ“∫††

הערט† זיך† גוט† אייַן† אין† לשוןÆ † אין† פּראָסטן† לשון†בייַ† אַ†מענטשן† פֿון†אַ† גאַנץ†יאָר Ɔ הערט¨ †ווי† אַלצדינג† שפּילט† דאָרטÆ † יעדער† וואָרט† האָט† זיך† דאָרט†זייַן† בלישטש†און† זייַן†שׂכל ¨† זייַן†קנייטשל† און†זייַן† מייןÆÆÆ †אַלץ† איז†נאַטירלעך† און†אמתדיק ¨† ווי† די† אָדערלעך† אויף† אַ† בוים$ בלעטל¨ † ווי† אויף† אַ†צווייַגל† דאָס†ניגונדל† בייַ†אַ† שפּילפֿייגעלעÆÆÆ †נו† און† די† שפּראַכפֿאָרשער¨ † די† פֿילאָלאָגןø † זיי† נע≠ מען†דאָס† שפּילפֿייגעלע†אויף† דער†דלאָניע ¨† טאַפּן† אויס†אַלע† ביינדעלעך¨ †רופֿן† אָן†בייַ† אַ†נאָמען† אַלע† אַבֿרימלעך¨ † גלעטן† צו† דאָס† צעשויבערטע† טשו≠ ביקל¨ † פֿאַרקעמען† די† אָנגעבלאָזענע† פֿעדע†רלעך† און†טראָגן† עס†אונדז† צו†צוריק ¨† אַ†פֿאַ† רקעמטס†און† אַ† ריינס¨ † אין† אַ† שטייַגלÆ † זאָל† זייַן† ס, איז† אַ† גילדן† שטייַגל¨ †נאָר†—† אַ†שטייַגל Æ

יאָ¨ †ייִדיש†—† איז†אַ† פֿאָלקסשאַפֿונג°†און† דאָס† איז† די† גרעסטע† מעלה† פֿון† ייִדישÆ † דאָס† פּראָס≠ טע† פֿאָלק† האָט† אויסגעוועבט† מיט† הונדע†רטער† פֿאַרבן†די† וווּנדערלעכע†ווערטער $בילדער ¨† ווער≠ טער$ אוזאָרן†דעם† לייַוונט†פֿון† אונדזער†שפּראַך Ɔ מע† זאָגט∫†„ייִדיש† רעדט† זיך“¨† דאָס† איז† אויך† אַ† מעלה¨ † נאָר† איך† מיין¨ † ניט† פֿון† די† וויכטיק†סטע Ɔ איך† וואָלט† געזאָגט† אַנדערש∫† י יִדיש†—† שאַפֿט† זיך°† די† ייִדן† פֿון† אַמאָליקע† שטעטלעך† † האָבן† אין† זייער† טאָג$ טעגלעכן† לעבן† כּסדר† געשאַפֿן† † נייַע†ווערטער ¨† ווערטלעך¨ †אויסדרוקן Ɔ זיי†האָבן† קיין† ברירה† ניט† געהאַט†—† די† אַרומיקע† ווירק≠ לע†כקייט ¨† אַ† דאַנק† דעם† טעכנישן† פּראָגרעס † ¨† די† סאָצי † אַלע††רעוואָלוציעס ¨† האָט†זיך† יעדן†טאָג† גיך† געביטן † Ɔ מע† האָט† געדאַרפֿט¨ † געמוזט¨ † אַנטוויק≠ † לען† די† שפּראַך¨ † אַדאָפּטירן† נייַע† ווע†רטער† צו ייִדיש¨ † צי† צופּאַסן† געוויינטלעכע† ווע†רטער† צו די†אַרומיקע† געשעענישן¨ †דערשייַנונגען Ɔ

כ, געדענק¨ †ווען† בייַ†דער† מאַמען†פֿלעגט† זיך צעווייטיקן† דער† קאָפּ† פֿון† די† קולות† און† ליגנס¨ וואָס†האָבן† געקלונגען†פֿון† דעם†ראַדיאָ ¨† האָט†זי געהייסן∫† „פֿאַרמאַך† דעם† גראַגער°“† —† וועמען † אין†שטעטל† וואָלט†געקומען† אין†קאָפּ† אַרייַן†צו זאָגן∫†„שליס† אייַן†דעם† ראַדיאָø †“

ווען† אַ† פּראָסטער† מענטש† פֿלעגט† ניט† גע≠ פֿינען† אין† זייַן† ווערטער$ באַגאַזש† אַ† נייטיק וואָרט¨ † האָט† ער† זיך† ניט† געשעמט† צו†„לייַען“דאָס† וואָרט† בייַ† די† שכנים† קריסטן¨ † צופּאַסנדיק עס†צו† ייִדישÆ †אין† אונדזער†בעסאַראַבער† ייִדיש זייַנען† † פֿאַראַן†אַ† הונדערט†ווערטער†—† רומעניז≠

(סוף אויף זייַט 9(

2011 וויץ, טשערנ ליד. ייִדיש

דו בער און ר זע שטערנבערג, וו ס זינגט

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.