דער „אַלמאַ מאַטער“ייִדיש לשו

Forward (Yiddish Edition) - - אין דער וועלט ון ייִדיש -

(סוף ון זייַט 6( מען¨ †צ† וגעפּאַסט† † צו†ייִדיש ª† מיר†געפֿינען† זיי†אין† די†שאַפֿונגען† פֿון†די† בעסאַראַבער†ייִדישע† שרייַ≠ בערÆ † צום† בייַשפּיל¨ † די† ווערבן∫†„אַשאָזען† זיך“† ©אַווע† קזעצן†זיך ¨† זיך†אייַנאָרדענען ®¨ „†אַסקאָפּען“† ©לאָזן† פֿאַלן¨ † פֿאַרלירן® † זייַנען† אַרייַן† אין† דעם† „גרויסן† ווע†רטערבוך† פֿון†דער† ייִדישער†שפּראַך Æ“†

אונדזער† פֿאָלק† האָט† אין† זייַן† גלות$ לעבן† אויסגעאַרבעט† אין† זיך† אַ† זעלטענע† שאַרפֿ≠ זיניקייט¨ † און† י יִדיש† האָבן† געשאַפֿן† דווקא† די† שאַרפֿזיניקסטע† פֿאָרשטייער† פֿונעם† פֿאָלק† —† שנייַדערס¨ † שוסטערס¨ † בלעכערס¨ † סאַרווערנס¨ † קלעזמער† און† בעל$ הביתטעסÆÆÆ † אין† זייער† שפּראַך† זייַנען† תּמיד† געווען† אַרייַנגעפֿלאָכטן† עק†ספּראָמטן ¨† פּאַראַדאָקסאַלע†אויסדרוקן Ɔ

זומערצייַט¨ †אויף† קאַניקולן¨ †פֿלעג† איך†פֿאָרן† אין† שכנישן† שטעטל† בריטשאַן¨ † וווּ† ס, האָט† געוווינט† מייַן† מומע† גאָלדע¨ † אַ† הויז$ בעל$ הביתטעÆ † דערזען† מיך¨ † האָט† זי† אַ† זאָג† געטאָן∫† „ביסט† אַ† ביסל† אַ† תּל† געוואָרן“† ©ניט∫† דאַר¨ † צי† מאָגער†געוואָרן ®Æ „†פֿאַרקערט“†—† זאָג†איך† איר¨ †—† „כ ,האָב† זיך†אַ† ביסל†פּאָפּראַוועט Æ“† גיט†זי† אַרויס† אַן†עקספּראָמט∫†„ יאָ¨ †האָסט† זיך†פּאָפּראַוועט† אין† די†עלנבויגן°“†††

אַ† דאַנק† דעם¨ † וואָס† דאָס† עמך† האָט† גע≠ רעדט† ניט† אויף† אַ† גראַמאָטנעם¨ „†ניט $ריכטיקן“† י יִדיש¨ † האָט† מאַמע$ לשון† אַזוי† פֿיל† ספּעציפֿי≠ שע† שאַרפֿזיניקע† ווערטלעך¨ † ווי† צום† בייַשפּיל∫† † „דרייען† דעם†ספּאָדיק “¨ „†שרייַבן† אויפֿן†קו† ימען“¨† „ליגן† אין†דר ,ערד† און†באַקן† בייגל“¨„† כ, ברעך†זיך† דעם†קאָפּ ¨† צי†אַ† פֿלוי†האָט† אַ†פּופּיק ÆÆ“

נאָך†אַ† ציטאַט†פֿון† שרייַבמאַנס†מיני אַטור†„†אַ† ייִד†וועגן† ייִדיש“∫

ÆÆÆכ ,ווייס† ניט¨ † צי† אַלע† לשונות† אין† דער† וועלט†זייַנען† אַזוי†פֿאָלקס $שאַפֿונג ¨† אַזוי†פֿאָלקס $ חכמה¨ † אַזוי† פֿאָלקס$ נשמה¨ † ווי† ס, איז† דאָס† דאָ≠ זיקע† „ייִדיש $טייַטש“† אונדזערסÆÆÆ † נאַט† אייַך¨ † אַשטייגער¨ † אַזאַ† וואָכעדיק† גאַנג∫†„כ ,האָב† אויס≠ גענומען† מיט† זייַן† קאָפּ$ דאַרענישÆ“† פֿינף† ריין$ דייַטשע† ווערטערÆÆÆ † טוט† זיי† אָבער† אַ† זאָג† אַ† דייַטש¨ †וועט† ער†אַ† פֿייַג†פֿאַרשטיין ÆÆƆ פֿינף†ריינע† ייִדישע† ווערטער∫† אויסגעוואַקסענע† בייַ† אונדז† אין†גאָרטן ¨† אויף†אונדזער† מיסטÆÆÆ †

אייניקע† פֿון† די† וואָס† רעדן† אויפֿן† אַקאַדע≠ מישן† י יִדיש¨ † נעמען† ניט† אויף† דער† צונג† די† ווערטער† „אויסגעוואַקסענע ÆÆƆ אויף† אונדזער† מיסטÆ“† מע† קאָן† הערן† פֿון† זיי¨ † אַז† שלום$ עליכם† איז†ניט† געווען†קיין† גרויסער†קענער† פֿון †ייִדיש ÆÆƆ

יחיאל† שרייַבמאַן¨ † ווען† ער† איז† שוין† גע≠ ווען† אין† דער† עלטער† פֿון† אַכציק† יאָר¨ † האָט† מיר† געזאָגט∫† „דאָס† גאַנצע† לעבן† מייַנס† לערן† איך† י יִדיש† און† כ, קען† ניט† זאָגן¨ † אַז† איך† בין† שוין† אַ† מומחה† אין† אונדזער† מאַמע$ לשוןÆ“† אין† די† פֿאָלקלאָר$ עקספּעדיציעס¨ † פֿרעגן† אונדז¨ † געוויינטלעך † ¨† די† פּראָסטע¨ † שטעטלדיקע† ייִדן∫† „וואָס† ווילט† איר† פֿון† אונדז¨ † איר† זענט† דאָך† פּראָפֿעסאָרן† † אין†ייִדיש ø†“ענטפֿערט†זיי† דובֿ$ בער† קע†רלער ¨† וואָס†פֿירט† מיט†די† עקספּעד†יציעס† אָן∫† „מיר† זענען† געקומען† אויך† צו† לערנען† זיך† בייַ† אייַךÆÆÆ †“

מע† קאָן† אויסלערנען† צו† רעדן† אַ†„ריכטיקן† ייִדיש“¨† לויט†אַלע† סטאַנדאַרטן¨ †אי† אַ†יאַפּ אַנער†¨ † אי† אַ† דייַטש¨ † אי† אַ† פּאָליאַקÆ † זייער† רעדן† וועט† זייַן¨ † מסתּמא¨ † גראַמאָטנער† פֿון† מייַן† מאַמעס† † שפּראַך¨ †נאָר† האָבן†וועט† עס†מייַן† באָבעס†טעם Ɔ

שיקל† פֿישמאַן† האָט† אָפּגעדרוקט† פֿאַר† אַ† יאָרן† אין† „פֿאָרווערטס“† דעם† אַרטיקל∫†„מכּוח† טענות†צו† דער†ריינקייט† פֿון†דער† רע†דשפּראַך “¨ † וווּ† ער† שרייַבטÆÆÆ„†∫ ליגט† דערפֿאַר† אויף† אונדז¨ † באַוווּסטזיניקערע† בויערס† און† היטערס† פֿון† ייִדיש¨ †טאַקע† דער†הויפּט $חובֿ ¨† און†די† גרעסטע† פֿרייד†פֿון† בויען¨ †היטן ¨† שטיצן†און† פֿאַ†רשפּרייטן† די†נייטיקע† סטאַנדאַרטן†פֿון† דער†ייִד† ישער†כּלל $ שפּראַךÆ † רעדערס† און† שרייַבערס† זענען† טאַקע† † וויכטיק¨ †נאָר† לעת$ עתּה†זענען† בויערס†און† אַק≠ טיוויסטן†נאָך† וויכטיקער¨ †בתּנאַי† זיי†וועלן† אַליין† קענען† גוט† באַהערשן† און† דעמאָנסטרירן† די† ייִדישע†כּלל $שפּראַך Æ“

איך† בין† מסכּים¨ † אַז† די† פֿילאָלאָגן¨ † די† גע≠ לערנטע† קאָנען† און† דאַרפֿן† אָפּהיטן† די† שפּראַךÆ † נאָר†ניט† זיי†זענען† די†„בויערס“† פֿון†דער† שפּראַך°† ניט†זיי† זענען†די† שעפֿער†פֿון† דעם†לשון ¨† ניט†זיי† וועלן†„האַקן† אַ† טשייַניקÆ“† דווקא† די†„רעדערס† און† שרייַבערס“† זענען† ניט† נאָר† בויערס† פֿון† ווערטער¨ † נאָר† אויך† ©און† קודם$ כּל® † †— וואָרט$ קינסטלער°

די† וואָס† זענען† אויסגעוואַקסן† אויפֿן† אַקאַ≠ דעמישן†ייִדיש ¨† זאָרגן†נישט† וועגן†אַ† נייַעם†דור† שאַפֿערÆ †זיי† קאָנען†ניט† און†דאַרפֿן† ניט†שאַפֿן† און† בויען†נייַע† ווערטער°†צי† קאָן†דען† אַ†היטער† פֿון† דער† כּלל$ שפּראַך† אויסטראַכטן¨ † צום† בייַשפּיל † ¨† די† צוויי† ווערטער¨ † וועלכע† עס† האָט† געשאַפֿן† † יחיאל† שרייַבמאַן∫† „צונויפֿגעק† וטשעמורעט“† † ©דאָס† העמד® †צי†„ אָנגעדרענקלטע“†© קני® ø† טאַקע† † נאָך†אַ† ציטאַט†פֿון† זייַן†מיניאַטור∫

ÆÆÆכאָטש† אויף† יעדער† קונסטשאַפֿונג¨ † וואָס† דאָס†פֿאָלק† שאַפֿט¨ †זאָגט† מען†„אַלע “¨ †און† שאַפֿן† שאַפֿט† עס† ווידער† איינערÆ † איינער† דאָ¨ † איינער† דאָרטן¨ † איינער† הייַנט¨ † איינער† מאָרגן∫† די† ניט$ געזעענע†און† ניט†אָנגערופֿענע† שעפֿער¨ †די† כטערÆ †

ד1 ר† מרדכי† יושקאָווסקי† האָט† אָנגעציילט† אין†דעם† ניסתּרס†ראָמאַן†„ די†משפּחה† מאַשבער“† מער†ווי† פֿיר†הונדערט †© °® †נייַע† אַדיע†קטיוון ¨† גע≠ שאַפֿן†פֿונעם† שרייַבערÆ †נייַע† ווע†רטער† קאָן†מען† געפֿינען† אויך† בייַ† אַנדערע† שרייַבער¨ † וואָרט$ מייַסטערÆ † איך† פֿרעג† זיך¨ † צי† דאַרף† קענען† אַ† ייִדישער† שרייַבער¨ † דיכטער† די† כּלל$ שפּראַךø † יאָ¨ † אומבאַדינגט°† ער† דאַרף† זי† קענען¨ † ער† מוז† זי†קענען ¨† כּדי†וואָס† ווייניקער†זי† צו†באַניצן† אין זייַן† שאַפֿןª † ווייַל† אַניט† וועלן† די† דערציילונגען¨ ראָמאַנען¨ † לידער† זייַן† ענלעך† אויף† דער† גרוי≠ סער¨ †שיינער† און†אומבאַטעמטער† טרוסקאַו†וקע $ קלובניקעÆ ††††††††††

וועגן† וואָס† זשע† טענה† איך† דאָ† און† וואָס וויל† איך† זאָגןø † מע† דאַרף† אַוודאי† לערנען† דעם אַקאַדעמישן†ייִדיש† אין†די† אוניווערסיטעטןÆ †די וויכטיקסטע† פּערזענלעכקייט† אין† דעם† לערן$ פּראָצעס† איז† דער† לערערª † מוז† טאַקע† דער לערער†לערנען† מיט†זייַנע† סטודענטן†ניט† בלויז די†סטאַנדאַרטן† פֿון†דער† ייִדישער†שפּראַך ¨† נאָר אויך†די†„ ניט$ ריכטיקייטן“†פֿון† מאַמע$ לשוןÆ †ער דאַרף† פֿאַרמאָגן† די† שאַרפֿזיניקייט† פֿון† אַ† ייִד† אַ טאַטן¨ † און† אַ† נשמה¨ † האַרץ† און† געפֿיל† פֿון† אַ ייִדישער† מאַמעÆ † די¨ † וואָס† ווילן† ווערן† ייִד†ישע שאַפֿער¨ † דאַרפֿן† זיך† ניט† שעמען† און† גיין† זיך לערנען† די† שפּראַך† בייַ† די† טרעגער† פֿון† מאַ≠ מע$ לשון¨ † בייַם† פּראָסטן† פֿאָלק¨ † בייַ† די† עטלע≠ כע† טויזנט¨ † צי† צענדליקער† טויזנט† ייִדן¨ † וואָס לעבן†אין† ישׂראל¨ †אין† די†פֿאַראייניקטע† שטאַטן¨ אין† אייראָפּעÆ † אַגבֿ¨ † וועגן† דעם† האָט† אויך† ניט לאַנג†געשריבן† אין†„פֿאָרווערטס“† לייזער†בורקאָ אין† זייַן† אַרטיקל∫† „ייִדיש $עקספּעדיציע† קיין מאָלדאָוועÆ“†גיין† צו†די† אַלטע †ייִדן† אַהיים¨ †ווי† אין אַ†שפּראַך $לאַבאָראַטאָריע† און†הערן† די†מ† וזיק†פֿון זייער† מאַמע$ לשון¨ † כאַפּן† און† פֿאַרשרייַבן† ניט$ סטאַנדאַרטנע† ווערטער¨ † ווערטלעך¨ † אויסדרוקן † אין†זייער† רעדןª †ווייַל† אַ†דאַנק† די†דאָזיקע†„ ניט$ ריכטיקייטן“†אַנטוויקלט† זיך†אַ† שפּראַךÆ †מע† דאַרף פּרוּוון†פֿאַרשטיין† בייַם†עמך† די†לאָגיק† פֿון†זייער טראַכטן† אויף† ייִדיש¨ † פֿון† זייער† אויסשטעלן† אַ זאַץ¨ †אַ† פֿראַזעÆ †בלויז† אין†אַ† כּסדרדיקן†קאָ† נטאַקט מיט† די† אַמאָליקע† שטעטלדיקע† ייִדן¨ † זיצ†נדיק לעבן† דער† ספּאָדניצע† פֿון† י יִדענעס¨ † קאָן† מען זיך†אויסהיילן† פֿון†דער† שפּראַך$ אימפּאָטענץ†און אַרויסלאָזן†דאָס† שפּילפֿייגעלע†פֿונעם† גי†לד ענעם† אַקאַדעמישן†שטייַגל Æ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.