זכרונות פֿו יודל מאַרק

Forward (Yiddish Edition) - - אין דער וועלט ון ייִדיש -

ון ריעִרדיקן נומער) (המשך

ישׂראל צינבערג

זייער† אינטערעסאַנט† איז† מיר† אויך† געווען† צינבערג Ɔ צינבערג† האָט† אָנגעהויבן† פֿון† יענער† תּקופֿה ¨† וואָס† איך† האָב† שוין† פֿריִער† פֿאַר† ¸איר ˛† געהאַט† אַ† האַרציקע† באַציִונג∫† די† גאָלדענע† תּקופֿה † ©¸ ווי˛ † מע† האָט† דעמאָלט† גע†רופֿן ®† אין† שפּאַניע ¨† פֿון† גבֿירול ¨† פֿון† יהודה† הלוי† מיט† נאָך† אַנדערע Ɔ ער† האָט† געהאַלטן† די† לעקציעס† טאַקע† אויף† רוסיש ¨† אָבער† די† טעקסטן† פֿון† די† דאָזיקע† אַלע† לידער† אָדער† אַ† סך† ציטאַטן† פֿון† פֿאַרשיידענע† ביכער† פֿלעגט† ער† געבן† אויף† העברעיִש Ɔ ער† פֿלעגט† גלייַך† איבערזעצן ¨† אָדער† ער† פֿלעגט† אַ†מאָל† בעטן†עמעצן† אַן†אַנדערן† פֿון† די†תּלמידים ¨† וואָס†ער† האָט†געוווּסט ¨† אַז† זיי† פֿאַרשטייען ¨† איבער†צוזעצן Ɔ חוץ† דעם† האָט† זיך† מיט† צינבערג† אייַנגעשטעלט† זייער† אַ† האַרציקע ¨† נאָענטע† פֿאַרבינדונג† צוליב† דעם ¨† וואָס† צינבערג† האָט† געוווינט† אַן† אָנדערטהאַלבן†בלאָק† אומגעפֿער†פֿון† דעם† אָרט† וווּ† מיר† האָבן† געוווינט Ɔ אין†דער† צייַט ¨† אין†אָוונט ¨† ווען†ס &איז† ניט† געווען† וווּ† צו† גיין ¨† אויך† ניט† צו† גיין† מיט† אַ† מיידל ¨† אויך† ניט† צו† גיין† אין†טעאַטער †© אין†טעאַטער† בין†איך† דעמאָלט†אַ† סך†געגאַנגען ¨† דער†עיקר† נאָך† דער† רעוואָלוציע ¨† פֿאַר† דער† רעוואָלוציע † ®¨ † פֿלעג† איך† זיך† אַרייַנ≠ כאַפּן†צו† אים Ɔ צינבערג†האָט† עס†ליב† געהאַט¨ †דאָס† איז†געווען† פֿאַר†אים† אַ† מין†אָפּרו Æ

צינבערג† איז† געווען† אַן† אינטע≠ רעסאַנטע† געשטאַלט Ɔ דובנאָוו† האָט† געאַרבעט† אַ† גאַנצן† טאָג† אויף† זייַנע† ביכער¨ †אויף† זייַן†געשיכטע Ɔ צינבערג† האָט† געלעבט† פֿון† דעם ¨† וואָס† ער† איז† געווען† אַ†כעמישער† אינזשעניר† אין† פּוטילעווער† זאַוואָד Ɔ דער† פּוטי≠ לעווער† זאַוואָד† איז† אַ† זאַוואָד† וואָס† האָט† אויסגעאַרבעט† געווער† פֿאַר† דער† רוסישער† אַרמיי ª† דער† עיקר ¨† זיך† פֿאַרנומען† מיט† אויסאַרבעטן† די† גרויסע† קאַנאָנען Ɔ און† דערבייַ† האָט† מען† מסתּמא† געדאַרפֿט† זיכער† האָבן† כעמיע† † מיט† פֿאַרשיידנסטע† זאַכן Ɔ פֿלעגט† ער† זייער† פֿרי† אַוועקפֿאָרן ¨† ווייַל† ס& איז† געווען† אַ† היפּשער† מהלך† —† מע† האָט† געדאַרפֿט† פֿאָרן† מיט† אַ† טראַמווייַ † Ɔ מסתּמא†האָט† מען†געדאַרפֿט† פֿאָרן†אַ† דרייַ (פֿערטל† שעה†און† אפֿשר† אַ†שעה Æμ† †אַ† זייגער†פֿלעגט† ער†קומען† פֿון† דאָרט ¨† פֿלעגט† זיך† אָפּרוען ¨† און† שפּעטער† אָפּעסן Ɔ און† ערשט† זיך† נעמען†צו† דער†אַרבעט† קיין†מאָל† ניט† פֿריִער†ווי† אַ†זייגער Π††—† פֿוןΠ† †ביז†±±† אומגעפֿער† פֿלעגט† ער† אַרבעטן Ɔ ער† פֿלעגט† ניט† האָבן† קיין† צייַט† צו† גיין† אין†אַ† מוזיי†אָדער† אין†אַ† ביבליאָטעק†—† דאָס†פֿלעגט† טאָן†זייַן† ווייַב Ɔ דעמאָלט† זענען† געווען† אַזעלכע† פּרימיטיווע† זאַכן† וואָס† איצט† גלייבט† זיך† קוים Ɔ ניט† געווען† קיין† פֿאָטאָ (אָפֿסעטירן ¨† ס& איז†ניט† געווען†קיין†” זיראַקס “† ¸פֿאָ≠ טאָקאָפּירן † ˛¨ † פֿלעגט† זי† דאַרפֿן† זיצן† גאַנצע†טעג† און†אָפּשרייַבן Ɔ אָבער†זייַן† גוט† ווייַב† האָט† עס† געטאָן ¨† שטענדיק† געטאָן†פֿאַר† אים Æ

צינבערג† האָט† ניט† געהאַט† אַזאַ† שיינעם† רוסיש† ווי† דובנאָוו ¨† נאָר† צינבערג† האָט† געהאַט† אַ† וווּנדערלעך† האַרציקע†שטים Ɔ ער†איז† געווען†בכלל† זייער† אַ† ווייכער ¨† אַ† האַרציקער ¨† אַ† סע†נטימענטאַלער† מענטש† און† ס &איז† געווען† פּשוט† אָנגענעם ¨† מוזיקאַליש† אָנגענעם†צו† הערן†אים Ɔ בייַ†צינבערגן† פֿלעגן†קיין† מאָל†ניט† אַרויסקומען†קיין† וויכּוחים† צווישן† סטודענטן ¨† ווייַל† געוויינטלעך† פֿלעגט† ער† דערציילן ¨† אויב† ס& איז† געווען† ערגעץ† וווּ† צוויי† פֿאַרשיידענע† מיינונגען ¨† פֿלעגט† ער† זאָגן∫†ס &איז† דאָ†אַזאַ† מיינונג ¨† ס& איז†דאָ† אַן†אַנדער† מיינונג ¨† מע†מיינט† אַזוי ¨† מע† מיינט†אַנדערש† אאַז“וו Ɔ ער†איז† אַליין† געווען†אַ† גרויסער†געלערנטער† אינעם† דאָזיקן†געביט Æ

אַ שמועס מיט דובנאָוו

צווישן†צינבערג† און†דובנאָוו∫† זיי† זייַנען†געווען† פֿרייַנד ¨† אָבער†זיי† זייַנען† ניט† געווען† צווישן† זיך† פֿרייַנדלעך Ɔ דובנאָוו† האָט† געהאַלטן ¨† אַז† צינבערג† איז† צו† סענטימענטאַל ¨† אַז† צינבערג† האָט† אַ† נייגונג† צו† מיסטיק ¨† איז† צו† מיסטישª † און† ער ¨† דובנאָוו¨ † איז† דאָס† געווען† פֿון† די† פּאָזיטיוויסטן† און† פֿון† ראַציאָנאַליסטן† אאַז“וו Ɔ בכל( אופֿן¨ † דאָס†איז† געווען†זייַן† מיינונג†וועגן† זיך Æ

מיט† דובנאָוון† איז† די† באַקאַנט≠ שאַפֿט† געוואָרן† מערער† אויך† אַ† דאַנק† דעם ¨† וואָס† מיר ¨† די† קליינע† גרופּע¨ † די† נאַציאָנאַל (דעמאָקראַטישע† פֿאַראייניקונג¨ † האָבן† געוואָלט† האָבן† אַ† פּאַטראָן ¨† אַזוי† צו† זאָגן ¨† אַ† שטיצער† און†זייַנע† פֿליגלען Ɔ זייַנען†מיר† אַוועק† צו†אים ¨† דערציילט†וועגן† דער†גאַנצער† גרופּעÆ † ער† האָט† אונדז† געגעבן† די† ברכה† פֿאַר† דער† דאָזיקער† גאַנצער† גרופּע¨ † מיט† אונדז† געשמועסט Ɔ איך† בין†פֿריִער† געווען †¸ בייַ†אים ˛ª †נאָך† דעם† האָב†איך† געמאַכט ¨† אַז†אונדזערע† דרייַ† פֿירער†זאָלן† קומען∫†גאַנעלין† און†דער† לעווענטאָוו†און† איך Ɔ דער†רעזולטאַט∫† דאַכט†זיך ¨† ער†איז† קיין†מאָל† צו†אונדז† אַליין† דירעקט† נישט† געקומען Ɔ ער† האָט† מיט† אונדז† געשמועסט† און† מע† האָט†געחכמהט† זיך†און† געזאָגט∫†”איר† דאַרפֿט† ניט† איך† זאָל† צו† אייַך† קומען ¨† איר† וועט† זיך† פֿילן† ניט† צו† גוט ¨† ניט† צו† פֿרייַ Ɔ איר† קענט† אַליין† אייַער† שטעטל†באַשטיין ¨† און†אויב† איר†האָט† פֿאַרשיידענע†אַנדערע† מיינונגען ¨† קענט† איר†זיי† צווישן†זיך† אויסדרעשן Æ“† דאָס† איז†געווען† געוויינטלעך†זייַן† ענטפֿער Ɔ

איך† האָב† וועגן† די† באַגעגענישן† מיט† דובנאָוון† באַשריבן† אין† אַ† ביכל† וואָס† הייסט† ”דובנאָוו Æ“† אַז† ס &איז† געוואָרן†הונדערט† יאָר†נאָך† דובנאָווס† געבוירן† ווערן ¨† אין† π∂∞± ¨† האָב† איך† געשריבן† אַ† סעריע† אַרטיקלען† וועגן† דובנאָוון† אין† ”קולטור† און† דערציִונג“¨† און† נאָך† דעם† האָב† איך† עס† אַרויסגעגעבן† אין† פֿאָרעם† פֿון† אַ† באַזונדער† בי כל ª† יעפֿרויקין† האָט† עס† אַרויסגעגעבן† ¸איבער† אַ†טובֿה ˛Æ

ייִדישיסט אי פּעטראָגראַד

אָבער†דאָס† איז†געווען† ניט†גענוג Ɔ ווייַל†אין† דער†צווייטער †¸ העלפֿט˛ ¨† צום† סוף†פֿון† דעם†ערשטן† יאָר†מייַנעם† אין† אוניווערסיטעט† האָב† איך† זיך† פֿאַר≠ בונדן† מיט† אַ† גרופּע† ייִדישיסטןÆ † ניט† אַזוי†ווייַט† פֿון†אונדז ¨† נאָר†היפּש† אַוועק† פֿון†צענטער† פֿון†שטאָט ¨† אויף†אַ† גאַס† וואָס†האָט† געהייסן†ריגער† פּראָספּעקט†

¨† האָבן† ) ( 220 געוווינט† † אין† דער† זעלביקער† צייַט¨ † אין† דעם† זעלביקן† הויז† אין† פֿאַר≠ שי†ידענע† דירות† —† שמואל† ניגער¨ † ישׂראל† יעפֿרויקין† ©ניט† דער† ¸זלמן ˛† יעפֿרויקין†וואָס† דו†קענסט ¨† ¸נאָר ˛† זייַן† עלטערער† ברודער¨ † וואָס† האָט† גע≠ שפּילט† אַ† סך† אַ† גרעסערע† ¸ראָלע ˛® ª† און† עס† האָט† געוווינט† נחום† שטיףÆ † עס†האָט† אויך†דאָרטן† געוווינט†איינער† אַ† זילבערפֿאַרב¨ † וואָס† איז† געווען† אַ† פֿירער† פֿון† די† סאָציאַליסטן¨ † פֿון† די† סיימיסטןª †עס† האָט†געוווינט† אויך†אין† אַ†באַזונדער† צימער† ©ער† איז†ניט† געווען† אַ† חתונה( געהאַטער¨ † ער† האָט† געהאַט† זייער†ווייניק† פּרנסה® †קלמנאָוויטש Ɔ די† דאָזיקע†גאַנצע† גרופּעÆ

כ‘האָב† זיך† מיט† זיי† באַקענט† און† איך† פֿלעג† אָפֿט† קומען† צו† זייÆ † און† חוץ† מיט† ניגערן¨ † וואָס† איז† געווען† שוין† עלטער† און† געווען† חשובֿער¨ † מיט†די† אַנדערע¨ †כאָטש† ס& איז†געווען† אַ† גרויסער† אונטערשייד† אין† יאָרן¨ † בין† איך† געוואָרן† אַ† חבֿר† כּמעטÆ † יענע† זייַנען† געווען† אין† די† ∞≤ער† און† אַנדערע† אפֿשר† שוין† אין† די† ∞¥ער† יאָרן† פֿון† זייער† לעבןÆ † איך† בין† געווען† נאָך† אַ† יונג† ייִנגלÆ † דעמאָלט† אין† דער† פֿאַרבינדונג† מיט† זיי¨ † בין† איך† געוואָרן† דער† ייִדישיסט† וואָס† איך† בין† שפּעטער† געוואָרןÆ † ווייַל† איך† האָב† שוין¨ † דאַכט† זיך¨ † געהאַט† דערמאָנט¨ †אַז† דובנאָוו†איז† ניט†געווען† דאָס†וואָס† מיר†האָבן† געקענט†אָנרופֿן† ייִדישיסטÆ † דובנאָוו† האָט† געהאַלטן¨ † אַז† מען† קען† מיט† ייִדיש† אַליין† ניט† אויסקומעןÆ † דובנאָוו† האָט† געזאָגט¨ † אַפֿילו† ייִדישע† דערציִונג† דאַרף† זייַן† געבויט†אויף† אַלע†דרייַ† שפּראַכן∫†אויף† ייִדיש† און† אויף† העברעיִש† און† אויף† דער†שפּראַך† פֿון†לאַנד Ɔ ער†האָט† זייער† אַ† סך¨ † למשל¨ † געהאַלטן† פֿון† ענגליש¨ † ווייַל† ער† האָט† זייער† אַ† סך† געהאַלטן† פֿון† אַמעריקאַנער† ייִדנטום¨ † אַז† דאָס† וועט† זייַן† די† האָפֿענונג¨ † דאָס† וועט† זייַן† די† שפּעטערדיקע† זאַכן† אאַז“וו Ɔ אָבער† דאָרטן† האָט† מען† גענומען† חלומען† שוין† וועגן† אַ† שולסיסטעם¨ † וואָס†זאָל† אַרומנעמען†אַלץ ¨† אַפֿילו†אַן† אוניווערסיטעט† אויךÆ † און† מען† האָט† גענומען†חלומען† וועגן†מער† אויספּוצן† ייִדיש¨ †סטאַנדאַרדיזירן† ייִדיש†אאַז“ווÆ ווי†לערנט† מען†זיך† אויס†ייִדיש ø איך† געדענק† אין† איינעם† פֿון† די† ערשטע†אָוונטן† וואָס†איך† בין†געזעסן† בייַ† נחום† שטיפֿןÆ † און† קלמנקע† איז† דאָרטן†געווען †© אַזוי†האָט† מען†גערופֿן† זעליג† קלמנאָוויטשן†—† קלמנקע® ¨† און† דאַ כט† זיך¨ † אַז† ס& איז† אַפֿילו† געווען† לאַצקי( באַרטאָלדי† דאָרטןÆ † בין† איך† געקומען†און† געזאָגט†מער (ווייניקער∫† ”ייִדן ¨† האָט†רחמנות°† ווי†לערנט† מען†זיך† אויס†ייִדיש ø†“ווייַל†איך† האָב†דעמאָלט† גערעדט† ייִדיש† מוטערשפּראַךÆ † איך† פֿלעג†דעמאָלט† זאָגן† ¸אַנשטאָט† משה˛ † ”מאַושע“† אָדער†”מעושע “¨ † ¸מיט† אַן˛ † ”עו “ª † ניט† הויזן¨ † ¸נאָר ˛† ”העוזן “¨ † און† נאָך†אַזאַ† מין†שפּראַך Ɔ גוט¨ †איך† פֿלעג† זיך†צוהערן† צו†זייערע† רייד¨ †פּרוּוון† זיי† נאָכריידןÆ †אָבער† דאָס†איז† מיר†געווען† ווייניקÆ † זאָג† איך∫† ”ייִדן ¨† גוואַלד°† ווי† לערנט†מען† זיך†אויס† ייִדישø “

† האָב† איך† געקראָגן† צוויי† עצותÆ † נחום† שטיף† האָט† געזאָגט∫† ”זיך† אויסלערנען†ייִדיש ø† לייענט†מענדעלע† מוכר( ספֿריםÆ †¸ איר˛ †וועט† אַרייַנלייענען† אין†מענדעלע† מוכר( ספֿרים¨ †וועט† איר† קענען† ייִדישÆ“† קלמנאָוויטש† האָט† געגעבן† אַן† אַנדער† עצה∫† ”פֿאַרנעמט† זיך† מיט† איבערזעצן† אויף† ייִדישÆ † נעמט† אַ† שווערן† רוסישן† טעקסט† און† פֿאַרנעמט† זיך† מיט† איבערזעצן† אויף† ייִדישÆ †איר† וועט†האָבן† שוועריקייטן¨ † איר†וועט† האָבן†צרות ¨† איר†וועט† דאָס† אַלץ†אַרויסקריגן† פֿון†זיך Æ“† איך†האָב† זיי† שוין† דעמאָלט† דערציילט† וועגן† מייַן† באָבען¨ †אַז† מייַן†באָבע† איז†געווען† די† וואָס† האָט† מיך† געלערנט† ייִדישÆ † איך† האָב† געפֿאָלגט† ביידן† און† איך† האָב† גלייַך†גענומען† פֿילן¨ †אַז† ביידנס†עצות† זייַנען† גוטÆ † דאָס† איז† געווען¨ † אַזוי† צו† זאָגן¨ †דרייַ† טיילן†אָדער† פֿיר†טיילן† פֿון† מייַן†וועלט† גלייַכצייַטיקÆ

די ערשטע שטעל

און† דאָ† מוז† איך† אַ† ביסל† איבער≠ רייַסן†וועגן† מייַנע†אייגענע† געשעפֿטן Ɔ דער†זעלביקער† פֿעטער†מייַנער †¸ יעקבֿ˛ † איז† געווען† אַלע† מאָל† אַ† גרויסער† טוערª † ער† האָט† אַלע† מאָל† געקענט† די† גאַנצע† וועלט† און† נאָך† עפּעס† צו† דער† גאַנצער† וועלטÆ † ער† איז† געווען† ניט†נאָר† אַ†ציוניסט ¨† ער†איז† געווען†אַ† פֿרומערª †ער† איז†געווען† דעמאָלט†וואָס† מע† קען† איצט† אָנרופֿן† מזרחיÆ † אָבער† ער† איז† ניט† אַלע† מאָל† געווען† אַפֿילו† זיכער†בנוגע† מזרחי†—†זייַן† ציוניזם†איז† געווען†אויך† אַ†גאַנץ† קריטישערÆ †למשל ¨† זייַנע† אייגענע† טעכטער† האָט† ער† אַ† מאָל† געזאָגט† ©און† די† טעכטער† האָב† איך†ווידער† געקענט® ”†∫אייַך† איז†גוט ¨† איר† זייַט† סאָציאַליסטקעס¨ † איר† וועט† ברענגען† אין† גיכן† דעם† סאָציאַליזםÆ † ווייַל†אַרבעטערס† זייַנען†דאָך† פֿאַראינ≠ טערעסירט† אין† דעם¨ † אָרעמע( לייַט† זייַנען† דאָך† פֿאַראינטערעסירט† אין† דעםÆ †ס &איז† דאָך†דאָ† מערער†אָרעמע ( לייַט† ווי† רייַכע† —† ווי† נאָר† איר† וועט† קריגן† אַ† דעמאָקראַטיע¨ † פֿרייַע† וואַלן¨ † וועט† איר† דאָך† ברענגען† דעם† סאָציאַליזםÆ † איר† דאַרפֿט† דאָס† האָבן† אַזוי† מיט† די† רעוואָלוציעס† מיט† די† אַלע† זאַכן† וואָס† איר† ווילטø † ס‘וועט† קומען† דער† סאָציאַליזםÆ † ביטער† איז† מיט† מייַן† ציוניזםÆ † מייַן† ציוניזם† וועט† קענען† קומען†—† ווער† ווייסטø † אפֿשר† נאָכן† סאָציאַליזםª † פֿאַרן† סאָציאַליזם† וועט†ער† נישט†קענען† קומעןÆ“†אָבער† ¸גוט ¨˛ † סאָציאַליסטן† זייַנען† געווען† —† דאָס†איז† אַן†אַנדער† זאַךÆ

מייַן† פֿעטער† איז† געווען† אַ† גרויסער†טוער Ɔ ווען†ער† איז†געקומען ¨† איז† די† ערשטע† זאַך† וואָס† איך† האָב† אים† געבעטן∫† ”פֿעטער ¨† איך† דאַרף† האָבן† אַרבעט¨ † איך† דאַרף† האָבן† אַ† שטעלÆ †איך† דאַרף†זיך †¸ אויך˛ †לערנען ¨† איך†וועל† זיך†לערנען †¸ סייַ†ווי ˛Æ †¸ אָבער˛ † איך† וויל† ניט¨ † איך† קען† ניט† מער† אָנקומען†צום† טאַטן†און† בעטן†געלט Ɔ ווען†דער† טאַטע†איז† געווען†אין† לוצן¨ † פֿלעגט† ער† מיר† שיקן¨ † איך† האָב† גאָר† ניט† געדאַרפֿט† בעטן† —† געענדיקטÆ † אָבער† איצט† דאַרף† איך† צוגיין† בעטן† דעם†טאַטן† געלט†—†איך† קען†עס† ניט¨ † איך†וועל† עס†ניט† טאָןÆ“†האָט† ער†פֿאַר† מיר†גלייַך† געשאַפֿן†אַ† שטעלÆ

די† ערשטע† שטעל† וואָס† איך† האָב† באַקומען† איז† געווען† אין† דער† רעדאַקציע†פֿון† דעם†רוסישן† זשורנאַל† וואָס† האָט† געהייסן†”די† באַריכטן† פֿון† דער† געזעלשאַפֿט† צו† פֿאַרשפּרייטן† בילדונג† צווישן† ייִדןÆ“† וואָס† איז† גע≠ ווען† מייַן† שטעלø † ס& איז† געווען† אַ† רעדאַקטאָר¨ † וואָס† האָט† געהייסן† קאַ≠ מענעצקי¨ † און† ס& איז† געווען† אַ† סעק≠ רעטאַר†פֿון† דער†רעדאַקציע Ɔ בין†איך† געוואָרן†דער† געהילף†פֿון† סעקרעטאַר† פֿון†דער† רעדאַקציעÆ

מע† פֿלעגט† קריגן† פֿון† די† אַלע† ערטער† אין† דער† פּראָווינץ† לאַנגע† בריוו† און† באַריכטן¨ † אָדער† וועגן† קאַמפֿן† אַרום† ¸שאַפֿן† אַ† נייַע˛ † שול¨ † אָדער† די† שולן† האָבן† זיך† שוין† גע≠ שאַפֿןÆ †ס &זייַנען† דאָך†שוין† געווען†די† יאָרן† פֿון† דער† מלחמה∫† אַ† סך† ייִדן† האָט† מען† אַוועקגעשיקט¨ † ערגעץ† וווּ† אין† ריאַזאַן¨ † אין† טאַמבאָוו¨ † אין† ווייַטע† רוסישע† שטעטª † האָט† מען† דאָרטן† פֿאַר† זיי† געשאַפֿן† שולןÆ † די† הויפּט( לימודים†דאָרטן† פֿאַר†די† שולן† האָט† מען† דעמאָלט† געלערנט† אויף† ייִדישÆ † טעאָרעטיש† האָט† מען† עס† ניט† געטאָרט¨ † אָבער† מען† האָט† עס† געלערנטÆ † אַרום† יעדער† שול† זייַנען† געווען†אָדער† קאַמפֿן†אָדער† מחלוקת¨ † אָדער†עס† האָט†זיך† ביסלעכווייַז†אייַנ≠ געשטעלט† עפּעסÆ † פֿלעגט† מען† אין† צענטער† קריגן† לאַנגע† בריוו† ©ווען† מע† האָט† צייַט† צו† שרייַבן® † פֿון† דער† פּראָווינץ¨ † וואָס† דאָרטן† קומט† פֿאָרÆ † בריוו† וואָס† דאַרפֿן† זיך† דרוקן† אין† דעם† זשורנאַלÆ † דאָס† זייַנען† געווען† געוויינטלעך† עטלעכע† אַרטיקלען† און¨ †דער† עיקר¨ †באַריכטן† און†בריוו Æ

מען†האָט† ניט†געקענט† דרוקן†די† דאָזיקע†לאַנגע† בריוו¨ †איז† מייַן†אַרבעט† געווען∫† קירצן† די† דאָזיקע† בריוו¨ † אָדער† איבערגעבן† דעם† אינהאַלטÆ † עס† איז† געווען† אַ† גרינגע† אַרבעט¨ † אַ† גוטע† אַרבעט¨ † און† די† הויפּט† מעלה איז†געווען† וואָס†איך† האָב†אין† יענער צייַט† גוט† געקענט† רוסיש† און† איך בין¨ †דאַכט† זיך¨ †אייביק† פֿון†אָנהייב† אָן געבאָרן†געוואָרן† צו†זייַן† אַ†רעדאַקטאָר Æ דאָס†איז† געווען†מייַן† סאַמע†ערשטע שטעלÆ † שפּעטער† האָט† די† שטעל גענומען† זיך† ווערן† שוואַכער† צוליב דעם¨ † ¸וואָס ˛† אין† דעם† מישמאַש† פֿון דער† מלחמה† האָט† מען† אָנגעהויבן קריגן† ווייניקער† בריווª † פּשוט† ¸דער≠ פֿאַר† וואָס˛ † די† פֿאַרבינדונגען† זייַנען געווען† שלעכטע¨ † אָדער† מע† האָט גאָר† ניט† געוואָלט† שרייַבן† בריוו וועגן† דעם¨ † אַז† מע† האָט† געמאַכט† אַ ייִדישע† שול¨ † ווייַל† אין† צענטער† איז מען†גאָר† ניט†געווען† אַזוי†פֿאַר† ייִדיש אאַז“וו Æ

אַ בעסערע שטעלע

און† דאָרטן† איז† געווען† איינער פֿון† די† טוערס† אַן† אַדוואָקאַט† פֿון קאָוונע†וואָס† האָט†געהייסן† בראַמסאָןÆ דער†בראַמסאָן† איז†געווען† אַ†ביסל† אַ ייִדישיסט—† †¸ אָדער˛ †אפֿשר† אין†גאַנצן אַ†ייִדישיסט ¨† כאָטש†געוויינטלעך† האָט ער†געניצט† ניט†ייִדיש ¨† נאָר†רוסיש ¨† ווי אַלע† האָבן† דאָרט† דעמאָלט† געניצטÆ ער† איז† געווען† נישט† קיין† אָנהענגער פֿון† די† קאַדעטן† ©קאָנסטיטוציאָנעלע דעמאָקראַטן® ¨† נאָר†פֿון† די†עס (ערן Ɔ און דער†דאָזיקער† בראַמסאָן†רופֿט† מיך†אַ מאָל† צו† און† ער† זאָגט¨ † ער† האָט† פֿאַר מיר†אַ† בעסערע†שטעלע Æ

וואָס† איז† די† בעסערע† שטעלעø די† בעסערע† שטעלע† באַשטייט† אין דעם¨ † אַז† ער† האָט† איצט† געמאַכט† אַ קאָמיטעט† צו† שאַפֿן† אַ† פֿאָנד† אויפֿן נאָמען† פֿון† איינעם† פֿון† די† גרויסע טוערס¨ † דעם† אַדוואָקאַט† סליאָזבערגª אַז†דער† פֿאָרזיצער†פֿון† קאָמיטעט†איז גרוזענבערג¨ †אַז† דער†סעקרעטאַר† פֿון קאָמיטעט†איז† ערÆ †עס† גייט†אויפֿן† נאָמען פֿון† סליאָזבערג¨ † וואָס† ס& איז† געוואָרן μ†≤ יאָר† פֿון† זייַן† געזעלשאַפֿטלע כער טעטיקייט† און† זייַנע† פֿרייַנד† ווילן עס† באַציי כענעןÆ † וויל† מען† שאַפֿן† אַ פֿאָנד† און† דער† פֿאָנד† זאָל† געבן† אַ מעגלעכקייטÆÆÆ † איך† געדענק† שוין אַפֿילו† ניט† וועגן† וואָס°† פֿאַר† אָרעמע סטודענטן¨ †אָדער† פֿאַר†לערערס† ערגעץ וווּ†וואָס† מע†דאַרף† שטיצן†—†אַזאַ† מין זאַך† וואָס† האָט† געהאַט† צו† טאָן† מיט דער†געזעלשאַפֿט Æ

עס†פֿאַרשטייט† זיך¨ †אַז† איך†האָב עס†געוואָלט ¨† ניט†וויסנדיק† וואָס†און ווען†עס† וועט†זייַן∫† אַ†נייַע† אַוואַנטורע¨ אַזוי† צו† זאָגןÆ † בין† איך† געוואָרן† דער טעכנישער† סעקרעטאַר† פֿון† דעם ¸קאָמיטעט ˛Æ † ווידער† אַזוי† איז† מיר אויסגעקומען† צו† שרייַבן† בריוו† און צו† בעטן† געלטÆ † פֿאַרשטייט† זיך¨ † אַז דער†נוסח† איז†כּמעט† אַלע†מאָל† געווען דער† זעלביקער¨ † אָבער† מע† האָט געדאַרפֿט† וואַריִיִרן† געוויסע† זאַכןÆ און† עס† איז† געווען† אייַנגעשטעלט¨ אַז† ס& איז† ניט† גענוג¨ † וואָס† דער סעקרעטאַר† בראַמסאָן† שרייַבט† ¸זיך אונטער˛ Ɔ בראַמסאָן† האָט† מען† ניט אַזוי†גוט† געוווּסטÆ †ער† איז†שפּעטער געוואָרן† זייער† באַרימט¨ † נאָך† דער ערשטער† וועלט( מלחמהª † געוואָרן דער† פֿירער† פֿון†”אָרט“† איבער† דער גאַנצער† וועלט†—† דעמאָלט† איז† ער נאָך† געווען† אַ† טוער† פֿון†”אָרט“† אין פּעטראָגראַדÆ

האָט† מען† געדאַרפֿט† האָבן† די אונטערשריפֿט† ¸פֿון ˛† גרוזענבערגÆ און† דעמאָלט† איז† נאָך† געווען† אַזוי פּרימיטיוו† און† קליין( שטעטלדיק∫ איצט†וואָלט† מען†גענומען† אַ†שטעמפּל ¨ געמאַ כט† און† אַוועקגעלייגט† דעם נאָמען† גרוזענבערגÆ † ניין°† פֿלעג† איך דאַרפֿן† איין† מאָל† אַ† וואָך† גיין† צו גרוזענבערגן¨ †ער† זאָל†אונטערשרייַבן די† בריוו† וואָס† איך† האָב† געמאַכטÆ איז† מיר† אויסגעקומען† אין† משך פֿון† אַ† היפּשער† צייַט¨ † כּמעט¨ † דאַכט זיך¨ † אַ† יאָר¨ † און† אפֿשר† מער¨ † פּונקט יעדן† שבת† נאָך† מיטאָג† קומען† צו גרוזענבערגןÆ

)המשך אין קומענדיקן נומער)

יודל מ רק

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.