קי קע גנבֿ

Forward (Yiddish Edition) - - אין דער וועלט ון ייִדיש - יוס אָפּאַטאָשו

נאָכן† לוסטגאָרטן¨ † 2וּ† ס& איז† אַמאָל† געשטאַנען† אַ† צערק2 ע† און† הייַנט† איז† פֿון† דער†צערק 2ע† געבליבן†בל 3ז† דער†ציגלנער† פֿונדאַמענט†—† דאָרט¨ † צ2 ישן† שט4 נער† און† 2ילדע† גע2 יקסן¨ † איז† געלעגן† קי2 קע† גנבֿÆ † לעבן† אים† —† אַ† רעקלÆ † א3 פֿן† רעקל† —† אַ† בל3 †טוכן† היטל†מיט† אַ†לעדערנעם† דאַשיקÆ † קי2 קע†האָט† זיך†גע 2אַרעמט Ɔ ס& העמד†אַרום† האַלדז† איז† בייַ† אים† גע2 ען† צעקנעפּלטÆ † ער† האָט† הנאה† געהאַט¨ † 2אָס† די† סעפּטעמבער( זון† בריט† נישט† מער¨ † 2אָס† אַרום†איז† אַזאַ†בל 3ע† רחבֿותÆ †און† אין†דער† רחבֿות¨ †2 וּ†עס† טראָגן† זיך† אלול( פֿעדים¨ † הערט† זיך† ס& געקלימפּער† פֿון† טרוקענע† בלעטער¨ †הערט† זיך†אַ† 2ייַט† גערודער†פֿון† 2ילדע† גענדזÆ 2וּהין† פֿליִען†די† גענדזø פֿון†דער† בל3 ער†רחבֿות ¨† 2י† פֿון†אַ† גוטן†טרונק† בראָנפֿן¨ †האָט† קי2 קע†דערפֿילט ¨† 2י† הענט†און† פֿיס†גיסן† זיך†אָן† מיט†גבֿורה Ɔ דאָס† ליגן† אין† פֿעלד† האָט† אים† אָנגעה3 בן† צו† דערעסןÆ † די† פֿ3 לק4 ט† האָט† געהאַלטן† אין† א3 ס2 עפּןÆ † ער† האָט† גר3 ס† חשק† געהאַט† זיך† צו† לאָזן† מיט† די† בערגלעך† בלעטער¨ † אַ2 עקצופּאַטשן† פֿונעם† שטעטלÆ † און† קי2 קע† האָט† דאָ† ק4 נעם† נישט† געהאַט ¨† כאָטש† ער† איז†גע 2ען† אַ†געבירטיקער† אַ†מלאַ 2ער Æ

פֿאַר†די †אַכט† יאָר¨ †2 אָס†קי 2קע† איז†ניט† גע2 ען†אינעם† שטעטל ¨† האָט†זיך† אַלץ†געענדערט ¨† און†צום† ערגערןÆ †אַז† די†2 עלט( מלחמה† האָט†א 3סגעבראָכן ¨† איז†קי 2קע† געזעסן†אין† אָדעס†פֿאַר† א3 פֿהאַקן† אַ†קאַסע Ɔ און†אַז† מען†האָט† אים†באַפֿרייַט†—† איז†ש 3ן† גע2 ען†נאָך† דער† מלחמה¨ † ס& איז† גע2 ען† רע2 אָלוציעÆ † פֿיר† יאָר† האָט† ער† זיך† געשלעפּט†פֿון† אָדעס†ק 4ן† מלאַ2 עÆ †ס &האָט† אים†געצ 3גן† אַה4 ם¨ †2 וּ† ער†האָט† געהאָפֿט†צו† טרעפֿן†די† אַלטע†מאַמע ¨† געהאָפֿט†צו† טרעפֿן† מאַרילען¨ ”†ס &גאָלדענע† הענטל“¨† 2אָס† איז†מיט† אים†געפֿאָרן† א3 ף† יאָרמערקÆ † די† אַלטע† מאַמע† איז† געשטאָרבן† אין† דער† מלחמה¨ † און† מאַרילע¨ † 2אָס† איז† אים† גע2 ען† געטרייַער¨ † 2י† אַ† לייַבלעך† 2ייַב ¨† איז† 2י† אין† 2אַסער† אַרייַןÆ † דערצו† אַזאַ† דלות°† פֿריִער† בייַם† רוס† האָט† די† שטאָט† געלעבט† פֿון† דער† גרענעץÆ † מען† האָט† געמולכט†פֿון† פּרייַסן†זייַדנס ¨† ציגאַרן¨ †בלאָזן† אָקע2 יט¨ †ז 4גערלעך Ɔ מען† האָט† ”געש 2אַרצט“† ק4 ן† דייַטשלאַנד† פֿערד¨ † פּאַרש3 נען¨ † 2אַגאָנען† מעלÆ †בייַם† פּאָליאַק†האָט† אַלץ†א 3סגע 2ירטשעפֿט Ɔ א3 ס† מולכן¨ †א 3ס† ש2 אַרצן¨ †א 3ס† גרענעץÆ †דר 4ען† זיך†אַרום† אַ†שטאָט† מיט†מתים Æ

קי2 קע†2 אָלט†באַלד† צו†מאָרגנס† אַנטלאָפֿן†פֿון† מלאַ 2ע Ɔ האָט† ער† אָבער† גע2 אָלט† שטעלן† דער† מוטער† אַ† מצבֿה ¨† גע2 אָלט† בלייַבן†דאָ† איבער†די† ימים( נוראָיםÆ

פֿון† לוסטגאָרטן† האָבן† זיך† דערטראָגן† קולות¨ † פֿאַרשטיקטע† קולות¨ †2 י†מען† 2אָלט† עמעצן†געשלאָגן Ɔ דאָס†האָט† אָנגעהאַלטן† בל3 ז† אַ† 2ייַל† און† ס& איז† צוריק† שטיל† גע2 אָרןÆ † באַלד† האָט† זיך† דערהערט† דאָס† בילן† פֿון† אַ† הונט¨ † אַ† ב4 ז† בילןÆ † נאָכן† בילן† —† 2ידער† קולותÆ

קי2 קע†האָט† זיך†אַ† האַסטיקן†זעץ† א3 ף†געטאָן Ɔ די†בל 3ק 4ט† האָט† בייַ† אים† צוגענומען† די† ראיהÆ † ער† האָט† זיך† געריבן† די† א3 גן† און† זיך† אייַנגעהערטÆ † ס& געניטע† א3 ער† האָט† א3 פֿגעכאַפּט† שטיקלעך† גע2 4ן Ɔ ס& האַרץ† האָט† אים† געזאָגט¨ † אַז† מען† שלאָגט† עמעצן¨ †מען† שלאָגט†אַ† ייִדÆ

ער† האָט† אַר3 פֿגע2 אָרפֿן† א3 ף† זיך† ס& רעקל¨ † ס& היטל† און† זיך† אַ† לאָז† געטאָן† מיט† די† בערג† בלעטער¨ † 2אָס† זייַנען† געלעגן† צ2 ישן† די† קאַשטאַן( ב4 מערÆ † מיטן† ל3 פֿן† איז† אין† אים† גע2 אַקסן† אַן† אימפּעטÆ † אָט† איז† ער† ש3 ן† אין† לוסטגאָרטןÆ † ער† קען† דאָ† יעדן† ב3 ם¨ † יעדע† אַלעע¨ † יעדעס† 2עגל† און† אונטער2 עגלÆ † דאָ† האָט† מען† זייַן† פֿאָטער¨ † אליה† ”2 ילנער“¨† דערהרגעטÆ † פּ3 ערים† מיט† דרענגער¨ † מיט† שטעקנס¨ † האָבן† זיך† געיאָגט† נאָך†אים ¨† זיך†געיאָגט† פֿון†אַלטן† פֿערדמאַרק¨ † אים†אַרייַנגעטריבן† צ2 ישן†די† קאָרטשעס¨ †2 י† מען†טרייַבט† אַרייַן†אַ† 2אָלף ¨† און†מיט† דרענגער¨ † מיט† די† שטעקנס¨ † אים† אַ2 עקגעל4 גטÆ † דעם† פֿאָטערס† קולות¨ † באַנומענע† קולות¨ † שט4 ען† נאָך† איצט† בייַ† אים† אין† די† א3 ערןÆ † 2ען† איז† דאָס† גע2 עןø † מיט† אַ† קנאַפּ† פֿערטל† יאָרהונדערט† קריקÆ † קי2 קע† איז† נאָך† גע2 ען† אַ† קינד¨ † ק4 ן† זיבן† יאָר† נישט† אַלט† גע2 עןÆ † פֿאַר† דער† צייַט† האָט† ער† ש3 ן† נישט† א4 ן† מאָל† פֿאַרזוכט† דעם† טעם† פֿון† שטעקנס¨ † פֿון† דרענגערÆ †אַ† מאַרק†פּ 3ערים† יאָגן†זיך† נאָך†דיר† —† כאַפּט† אַ† גנבֿ ¨† כאַפּט† אַ† גנבֿ†—† און† די† ערד† שפּאַלט† זיך† נישט† אונטער†דיר ¨† 2ענט† צערוקן†זיך† נישט†און† ס& נעמט†רעגענען† מיט† שטעקנס¨ †מיט† דרענגערÆ

א3 ף† אַ† זייַטיק† 2עגל† איבער† אַ† באַנק† איז† געשטאַנען† אַן† איבערגעשראָקענער†ייִד Ɔ אַ†ר 3טער† הונט¨ †גר 3ס† 2י† אַ†קאַלב ¨† האָט† זיך†צוגעזעצט† א3 ף†די† הינטערשטע†פֿיס† און†מיט† די†פֿאָדערשטע† איז†ער† גע2 ען†גר 4ט† זיך†אַ† 2אָרף† טאָן†א 3פֿן† ייִדÆ

אָן† אַ† זייַט† איז† געשטאַנען† אַ† גע2 יקסיקער† פּאָליאַק† מיט† געלאָקטע†2 אָנצן¨ †2 י†פֿ 4קעס Ɔ ער†האָט† גר3 ס†נחת† געהאַט†2 אָס† דער†כּלבֿ† זייַנער†איז† גר4 ט†צו† דורסן†אַ† ייִדÆ †אַ† 2אָרט ¨† צי†אַ† 2וּנק† —† און†דער† הונט†2 עט†אומ 2אַרפֿן† דעם†ייִד ¨† 2עט† צערייַסן†אים† די† קאַפּאָטע¨ †2 עט†אים† א3 סרייַסן†די† באָרדÆ †ס &האָט† נישט†געהאָלפֿן† 2אָס† דער†ייִד† האָט†זיך† געבעטן†בייַם† ג3 †ער† זאָל†צונעמען† דעם† הונטÆ †און† אַז†דער† הונט†האָט† אָפּגעדעקט†די† שאַרפֿע¨ †שפּיציקע† צ4 ן† און† זיך† צעבילט¨ † 2י† אַ† מלחמה( רוף¨ † האָט† דער† ייִד† זיך† צעשריגן†מיט† באַנומענע†קולות Æ

פֿאַר†קי 2קען† איז†דאָס† נישט†גע 2ען† סתּם†ק 4ן† ייִדÆ †דאָס† האָט† ער†מיט† אַ†מאָל† דערהערט†דעם† א4 גענעם†פֿאָטערס† שרייַען Ɔ ער† איז†אָנגעלאָפֿן† א3 פֿן†פּאָליאַק† מיט†אַזאַ† רציחה¨ †אַז† דער†ג 3† האָט† זיך†גענומען† רוקן†א 3ף† קריק¨ †קי 2קע† האָט†גע 2אַלדע 2עט∫

—† דו†הינטישער† זון¨ †אַ† 2ינט† דיר†אין† די†חזירישע† א3 גן°†2 אָס† 2ילסטו† פֿון† דעם† מענטש¨ † אַ† שטילן† מענטש¨ † 2אָס† דו† ר4 צסט† א3 ף† אים† אָן† דייַן† הונטø † שט4 סט¨ † דו† פֿאַרזשאַ2 ערטער† קנאָפּ¨ † און† פּרעגלסט† זיך† פֿון† נחת¨ † 2אָס† דער† ייִד† שרייַט°† 2אַרט ¨† איך† 2על† דיך†אַז 3† אַ2 עקשטעלן¨ †דו† הינטישער†עק ¨† 2עסטו† א4 ן†מאָל† א3 סטאַנצן†אַ† מאַזורקע°

—† און† 2אָס† פֿאַר† אַ†”גר 3סער† פּאַן“† ביסטו† דאָס† מיר ¨† 2אָס† האָסט† זיך† אַז3 † צעפּיסקע2 עטø †—† האָט† דער† פּאָליאַק† גענומען† ג4 ן†א 3ף† קי2 קעןÆ

אין† דעם† באַלעבאָס& † ב4 זערן† זיך† האָט† דער† הונט† זיך† אָנגעשט3 סן¨ †אַז† מען†דאַרף† זיך†2 אַרפֿן†א 3ף† דעם†נייַעם† פּאַרש3 ןÆ † און† א4 דער† הונט† איז† פֿאַרטיק† גע2 אָרן† מיט† זיך¨ † האָט† דער† ג3 גע2 יזן†א 3ף† קי2 קען†און† שטיל†דורך† די†צ 4ן† אַ†צישע† געטאָן∫ —† נעם†אים ¨† צעזאַר¨ †נעם† אים° קי2 קע† האָט† 23 ליונגעריש† אַ† צי† געטאָן† איבערן† קאָפּ דאָס† טוכענע† היטל¨ † פֿאַרשפּיליעט† ס& געפּאַסטע† רעקל† א3 ף† אַלע קנעפּלעך¨ †2 י†דאָס† 2אָלט† אים†צוגעגעבן† גבֿורה¨ †און† איז†גע 2ען גר4 ט† זיך† צו† פֿאַרמעסטן† מיטן† הונט¨ † 2אָס† האָט† ש3 ן† געהאַט אָפּגעלאָזט†דעם† ייִד†און† זיך†געקליבן† אַ†שפּרונג† טאָן†א 3ף† קי2 קעןÆ

פֿון† די† צע2 אָרפֿענע† אַלעעס† האָט† זיך† גענומען† טראָגן† אַ נייַגעריקער†עולם ¨† זיך†איבערגע 2אָרפֿן† ל3 פֿנדיק∫ —†מען† שלאָגטø —† 2עמען† שלאָגט†מען ø דאָס†אַלץ† האָט†בל 3ז† געד3 ערט†אַ† רגעÆ †אין† דער†רגע† האָט קי2 קע†אָפּגעמאַכט† בייַ†זיך ¨† אַז†ער† טאָר†זיך† נישט†ק 4ן† ריר†טאָן פֿון† אָרטÆ † טוט† ער† זיך† אַ† ריר†—† איז† דער† הונט† א3 ף† איםÆ † ער האָט† געקוקט† א3 פֿן† הונטס† גר3 סן† ב3 ך† און† ס& איז† אים† א3 ך אייַנגעפֿאַלן¨ †אַז† ס& איז†נישט† ק4 ן†יונגע† סוקעÆ †און† 2י† דער†הונט האָט† א3 פֿגעכאַפּט† די† טריט† פֿונעם† עולם† האָט† אַ† דר4 † געטאָן מיטן† קאָפּ¨ † איז† קי2 קע† מיטן† גאַנצן† כּוח† און† אימפּעט† פֿאַרפֿאָרן מיטן† נייַעם† שוך† דער† סוקע† אין† ב3 ך† אַרייַןÆ † פֿונעם† קלאַפּ† האָט זיך† בייַם† הונט† אין† ב3 ך† 2י† עפּעס† אָפּגעריסןÆ † דער† הונט† איז† אַ פֿאַל†געטאָן† מיט†פֿאַר 2אָרפֿענע† לאַפּעסÆ

דער†פּאָליאַק† איז†אַ† 2ייַל† געבליבן†שט 4ן† אַ†געפּלעפֿטער ¨† 2י נישט†דער† פֿרעמדער†2 אָלט†דערהרגעט† דעם†הונט ¨† נאָר†אַ† דונער 2אָלט† אים†געטראָפֿן Ɔ באַלד†האָט† זיך†אַר 3סגערוקט† אַ†פּאַרש 3ן Æ —† איך†2 אָלט†דעם† ייִד†נישט† געש2 יגןÆ —† ס& איז†דען† אַ†ייִד ø —† ס& איז†דאָך† קי2 קע†גנבֿ Æ ערשט†איצט† האָט†דער† פּאָליאַק†זיך† גע2 אָרפֿן†א 3ף† קי2 קען¨ 2אָס† האָט† פֿאַר† דער† צייַט† אָפּגעבראָכן† אַ† צ2 ייַגל† פֿון† אַ† ב3 ם און† מיט† אַ† דין¨ † לאַנג† מעסערל† עס† געשניצטÆ † קי2 קע† מיט† די אייַנגעפֿאַלענע†באַקן ¨† מיטן†פּאַרמעט (פּנים ¨† איז†גע 2ען† אַז3 †רויִק ¨ 2י† נישט†צוליב† אים†האָט† זיך†דער† עולם†געבונטע 2עט Ɔ און†אַז דער† באַלעבאָס† פֿונעם† הונט† האָט† זיך† גע2 אָרפֿן† א3 ף† אים¨ † איז ער†אַלץ† געבליבן†מיט† די†פּל 4צעס† אָנגעשפּאַרט†אָן† אַ†ב 3ם ¨† זיך ק4 ן† ריר† נישט† געטאָן¨ † בל3 ז† ס& קלינגל† האָט† זיך† געשניטן† אין פֿייַכטן† האָלץ† אַרייַן¨ † 2י† אין† 2ייַסן† קעזÆ † ער† האָט† רויִק† אַ† זאָג געטאָן†צום† פּאָליאַק∫

—† דעם†הונט† האָב†איך† אָפּגעשלאָגן†די† געדערים†און† דיר†2 על איך† ז4 † אַר3 סלאָזן¨ † אָט† מיט† דעם† מעסערלÆ † נו¨ † 2אָס† 2אַרפֿסטו זיך†נישט† א3 ף†מיר ø

—† מען†2 עט†זיך† 2אַרפֿן ¨† מען†2 עט†זיך ¨†—† האָבן†זיך† פֿון†אַלע זייַטן†געהערט† קולותÆ

—† 2עסט† האָבן†אַן† ערגערן†סוף† 2י† דער†הונט°† ביסט†געזעסן איבערן†בלעכענעם† עמער†און† 2עסט† 2ייַטער† זיצן° —†אַזאַ† גנבֿ° —†אַזאַ† ייִד° —† ער†האָט† דערהרגעט†סטאַשע 2†סקיס† הונט° דער†רויִקער† קי2 קע†איז† מיט†אַ† מאָל†אומרויִק† גע2 אָרןÆ †ער האָט†פֿון† דער†2 ייַטנס†דערזען† 2י† מען†ברענגט† אַ†פּאָליציאַנט Ɔ ער האָט†זיך† אַ†שאַר† געטאָן†פֿון† ב3 ם¨ †איז† אַרייַן†אין† די†קאָרטשעס ¨ גע2 אָלט† אָפּציִעןÆ † פֿון† דער† זייַט† איז† מען† אים† פֿאַרלאָפֿן† דעם 2עג ¨† מען† האָט† אים† אָפּגעמאָסטן† מיט† אַ† שטעקן† איבערן† קאָפּÆ ער†האָט† זיך†אָפּגעשאָקלט† 2י† פֿון†ברי ¨† און†זיך† גע2 אָרפֿן†א 3פֿן ש4 געץÆ † ב4 דע† זייַנען† אַ† פֿאַל† געטאָן† א3 ף† דער† ערדÆ † ס& האָט גענומען† רעגענען† מיט† שטעקנס¨ † מיט† שט4 נערÆ † אין† די† א3 ערן —† באַנומענע†קולות ¨† דעם†פֿאָטערס† קולות¨ †2 אָס†איז† אומגעקומען דאָ† אין† לוסטגאָרטןÆ † די† בל3 ע† רחבֿות† האָט† גענומען† אייַנל3 פֿן¨ מיטגעבראַכט† די† אַלטע† מאַמע¨ † מיטגעבראַכט† מאַרילען¨ ”ס &גאָלדענע† הענטל“¨† זיך† אַראָפּגעלאָזט† אַלץ† נידעריקער† און נידעריקער¨ †אים† אייַנגעדעקטÆ

1937

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.