אַ מהומה

Forward (Yiddish Edition) - - אין דער וועלט ון ייִדיש - דוד פּינסקי

בייַ†ר † געצל†יאָשעס† אין†שטוב† איז† אַ†גאַנצע† מהומה¨ †אַ† טומל¨ †אַ† געפּילדערÆ † עס†איז† אַרייַן†אַ† קאַץ†אין† שטובÆ

נאַטירלעך† אָלט† דערפֿון† גאָר† נישט† גע ען¨ † ען† בייַ† ר † געצל† יאָשעס† אָלטן† נישט† גע ען† זעקס† דע†ר אַ†קסענע† טעכטער¨ † א נע† אונ≠ טער†דער† אַנדערער†פֿון† צ אַנציק†יאָר† ביזÆÆÆ †נאָר† דאָס†זאָגט† מען†נישט† א! סÆ † בקיצור†עס† אָלט† דערפֿון†גאָר† נישט† גע ען¨ † עןÆÆÆ

ר †געצל† יאָשעס†איז† פֿון†די† אַלטע† באַלעבאַטים† אין† שטאָטÆ † זייַן† טאַטע† האָט†געשפּילט† אַ†גר !סע† ראָלע¨ †דער† ז דע†גאָר† אַ†גר !סע ¨† און†דער† עלטער# ז דע† —† גאָר# גאָר† אַ† גר! סעÆ † דעם† עלטער# עלטער# ז דן† געדענקט† † ש! ן† די† געשיכטע† נישטÆ † א ניקע† זאָגן¨ † אַז† ער† איז† גע ען† פֿון† די† ערשטע† חסידישע†רב ם ¨† און†אַנדערע† האַלטן¨ † אַז†ער† איז†גע ען† גלאַט†אַ† פֿערד# גנבֿÆ † נאָר†אַז !† ייַט† דאַרף†מען† נישט†קר יכןÆ † עס† איז† גענוג¨ † אַז† דער† עלטער# ז דע† האָט† געשפּילט† גאָר# גאָר† אַ† גר! סע† ראָלע¨ † דער† ז דע† גאָר† אַ† גר! סע¨ † און† דער† טאַטע¨ † און† אַז! † ייַטער Ɔ ער¨ † ר † געצל† יאָשעס† אַל ן¨ † האָט† געהאַט† אַ† צ # שטאָקיק† קרום† ה! ז¨ † אַ†פֿעלקרעמל† אָן†פֿעל ¨† אַ†”שטאָט“† אין† שול†—†אין† רעכטן†מיזרח ¨† אָבער†דער† עיקר¨ †זעקס† דער אַקסענע†מ !דן ¨† מיט† עלכע† ער†האָט† זיך†קונה #שם† גע ען† אַ† סך† מער† י† דער† עלטער# ע†לטער # ז דע¨ † א! ב† יענער† האָט† געהאַט† אין† זיך†אַפֿילו† ב דע†מעלות† צוזאַמעןÆ

זעקס†דיקע ¨† ה! כע¨ †פֿעטע† מ! דן¨ † אַלע† געראָטן† אין† דער† מאַמען† —† אַ† ה! כע¨ † דיקע† ייִדענע¨ † אַ† פֿאַרגאָסענע† מיט†שמאַלץ ¨† בייַ† עלכער†נישט† נאָר† די† פֿיס¨ † נאָר† אַפֿילו† די† צונג† קאָן† זיך† נישט† באַ עגן† —† אַ† ”שטיק† גראָב† פֿל ש“†פֿון† שטענדיקן†עסן† און†נאַשן Æ

דאָך†האָבן† די†טעכטער† אַלע†גע≠ קאָנט† ל ענען† און† שרייַבן∫† ייִדיש† י† אַ† אַסער ¨† נאָר† רוסיש† —† אָן† אַ† ”פּירוש #המילות “¨ †פּשט†—† פּשוט†נישט† פֿאַ†רשט ענדיק† אַ† אָרטÆ †ז ערע† קענ≠ טענישן† האָבן† ז † גענאַשט† בייַ† ח ם† דעם†שרייַבער ¨† עלכער† האָט†געהאַט† פֿאַר† אַלע† מ דלעך† א ן† פֿאָרשריפֿט¨ † אָס† האָט† זיך† אָנגעה! בן† מיט† די† ערטער∫†” די†זון† פֿון†דער† בילדונג†האָט† אַרייַנגעשייַנט† אין† אונדזער† אונטןÆÆÆ“† די†פֿאָרשריפֿט† האָט†ער† מחבר†גע ען† מיט†אַ† יאָר†פֿופֿצן† צוריק¨ † ען†בייַ† אים† איז† געשטאָרבן† דאָס† צ טע† ייַב Ɔ ער† איז† אַז! † אַנטציקט† גע אָרן† פֿון† זייַן† ערק¨ †אַז† ער†האָט† עס†גע אָלט† איבערזעצן† אין† לשון# קודש¨ † נאָר† עס† האָבן†אים† א! סגעפֿעלט† ערטער†און† יעמאָלט†זייַנען† נאָך†די† שׂפֿה†ברורהס† נישט†גע ען ÆÆÆ

דאָס† איז† אַ† צופֿאַל† אָדער† נישט¨ † נאָר† די† טעכטערס† נעמען† ג ען† נאָכן† אַלף# בית∫† איטע¨ † באַשע¨ † גישע¨ † דבֿורה¨ † הינדע† און† יגאָשע Ɔ דאָס† האָט† זיך† געכאַפּט† טאַקע† ח ם† באָק† אַל ןÆ † יענער† טאָג† איז† גע ען† דער† גליקלעכ† † סטער† אין† זייַן† לעבןÆ † ער† האָט†געריבן† פֿון†פֿאַרגעניגן† די†הענט ¨† געלאָפֿן† † פֿון† שטוב† צו† שטוב¨ † און† אומעטום† † פֿלעגט† ער† א! סשרייַען† מיט†אימפּעט ¨† כּמעט†אין† א ן†אָטעם∫† ”איר† סטø †בייַ† געצל†יאָשעס† ג ען† די† טעכטער† נאָכן† אַלף# בית∫† איטע¨ † באַשע¨ †גישע ¨† דבֿורה¨ †הינדע† און† י≠ גאָשע°†כע ¨† כע¨ †כע ÆÆƆ איך†אַל ן† האָב† זיך†דאָס† געכאַפּט°†כי ¨† כי¨ †כי ÆÆÆ“

דבֿורה† איז† אַפֿילו† די† עלטסטע¨ † יגאָשע† גאָר† די† צ טע ¨† באַשע† די† דריטע¨ † הינדע† די† פֿערטע¨ † איטע† די† פֿינפֿטע¨ † און† גישע† די† ייִנגסטע¨ † נאָר† דאָס†מאַכט† נישט†א !ס ¨† לחלוטין†גאָר† נישטÆ

בייַ† געצל† יאָשעס† איז† כּל# ימיו† גע ען†אַ† דינסט†אין† שטובÆ †נאָר† נישט† א ן† דינסט† כּל# ימיו†—† דינסטן† האָבן† זיך†בייַ† אים†אָפֿט† געביטןÆ †זייַן† געזינד† זאָגט¨ †אַז†” עס†גיבט† ק ן†רעכטע† דינסט“† —† פֿון† שמרס† ראָמאַנען† האָבן† ז † זיך† א! סגעלערנט†”דייַטש† צו†שפּרעכען Æ“† נאָר† די† דינסטן† זאָגן† א! ף† פּראָסט† ייִדיש¨ † אַז† ”נעכייַ† הונגערן¨ † אַבי† אין† ז ער† ד † אַמות† נישט† שט ןÆ“† אָדער† נאָך† פּראָסטער∫†”א !סגעש וּמען† און† א! סגערונען† האָט† געמעגט† ערן† דאָס† געזינדלÆÆÆÆ“° † א ן† דינסט† האָט† באַד! ערט¨ † אָס† זי† קאָן† ניט† שרייַבן¨ † אַז† נישט† אָלט† זי† געמאַכט† פֿון† דער† שטוב† דעם† ”העכסט #אינטערעסאַנטן† ראָמאַןÆÆÆ“

—† ק ן†גרעסערן† טריאַטער†דאַרף† מען† גאָר† נישט† האָבן°†—† האָט† דער≠ קלערט†די† דינסטÆ

און† יעדן† טאָג† אַ† באַזונדער† ”טרי אַטער†Æ“† י†אַ† טאָגÆ

א ן† טאָג† שט ט† מען† א! ף† גוט† א! פֿגעל גטÆ † דער† סימן† איז¨ † אַז† מען† ה בט† זיך† אָן† גלייַך† א! ספּוצן† אין† ”עסיק† און† אין† האָניקÆ“† יענעם† טאָג† איז† שטיל¨ † דאָס† ה סט¨ † נישט† גאָר† שטיל¨ † מען† עט† זיך† אָבער† נישט† שלאָגן¨ †נאָר† ערטלען† זיך†גלאַט† אַז! ¨† אַבי†נישט† זיצן†ל דיק Æ

—† זע¨ † י† זי† טרעט† נישט† אָפּ†פֿון† שפּיגל°†—†זאָגט† דבֿורה† צו† יגאָשען ¨† †— לאָז† מיר† אַ† ביסלÆ †ג ¨ † עסט†שענער† נישט† ערן ÆÆÆ

—† אָס† זאָגט† מען† צו† דער† ”פּאַרש !ן ø†“†— שעט כט† אָפּ† יגאָשע Æ —†שענער† פֿאַר†דיר° —† זעסט†דאָך ¨† י† מען†כאַפּט† דיר†א !ס° —†כאַפּן† זאָל†דיך† אַ†קרענק° —† דיך† מיט† אַ† צען# יאָריקער† קדחתÆÆÆ

און†עס† רעדט†זיך† עס†גאָר† אָן†כּעס ¨† אָן†אַ† טראָפּן†ב זק ט Æ

אַן† אַנדערן† טאָג† שט ען† ז † א! ף† פֿאַרשלאָפֿן¨ † מיד¨ † אַשן† זיך† נישט† אייַן¨ † ג ען† אַרום† צעש! בערט¨ † מיט† אָפֿענע† בוזעמס† און† אין† שמוציקע† אונ≠ טערקל דלעך¨ † יעמאָלט† עפֿנט† זיך†דער† גיהנוםÆ

—† די† פֿיס† על† איך† דיר† ייַטער† אָפּשלאָגן¨ † שטיק† שלאַק°†די† גאַנצע†נאַכט† געטור≠ כעט† מיר† אין† די† זייַטן¨ †—† שרייַט† איטע†צו† גישעןÆ

—† נאַ# אַ# נאַ°† —† ענטפֿערט† גישע† ב ז† און† שפּאַרט† איטען† אַ† ”פֿייַג“† אונטער†דער† נאָזÆ

און† איטעס† גלאָז† ט † פֿליט† צו† גישען†א !ף† דעם†געזיכט Æ

אין† אַ† ייַלע† אַרום† זאָגט† ש! ן† די† אונטערשטע† שכנה∫† ”שאַ ¨† דער† גיהנום†האָט† זיך†געעפֿנט°“

אַז†מען† איז†גוט ¨† רעדט†מען† שטענ≠ דיק† עגן† יונגע# לייַטÆ † אָפֿט† ר דן† צ ישן† זיך† די† עלטערע¨ † די† ייִנגערע† זאָלן† נישט† הערן†—† די† ייִנגערע† א! ף† צעלאָפּענעס™ ¨† און†די† ייִנגערע†סודען† זיך†—† די† עלטערע† א! ף† צעפּיקענישÆ † מען† סודעט† זיך† און† מען† לאַכט¨ † און† מען† אָטעמט† ש ערערÆÆÆ † אָ¨ † דאָס† ל דיק†אַרומג ן ÆÆÆ°

נאָר† —† אָט† איז† בייַ† ר † געצל† יאָשעס†אין† שטוב†אַ† מהומה¨ †אַ† טומל¨ † אַ† געפּילדערÆ † עס† איז† אַרייַן† אַ† קאַץ† אין†שטוב Æ

דאָס† האָט† זיך† געטראָפֿן¨ † ען† די† דינסט† האָט† אַר! סגעטראָגן† די† פּאָ≠ מ! ניצע† און† געלאָזן† אַ† ביסל† אָפֿן† די† טירÆ † אַ† ש אַרצע† קאַץ† איז† צו† צו† דער† טיר¨ † האָט† זי† אַ† שמעק† געטאָן¨ † אַרייַ†נגעשטעקט† אַ† ביסל† דעם† קאָפּ¨ † איבע†רצייַגט† זיך¨ †אַ† פּנים¨ †אַז† א! ף†די† ערשטע† טריט† עט† זי† ק נער† נישט† אָפּשטעלן¨ †און† איז†אַרייַנגעשפּרונגען† אין†טיר† און†גלייַך† אין†קיך Ɔ די†דינסט† איז†צוריק† אַרייַן†מיט† דער†פּאָמ !ניצע† און† פֿאַרמאַכט† די† טירÆ † די† קאַץ† איז† פֿאַרקראָכן† אונטערן† בעט¨ † און† אַז† די† דינסט† האָט† אַרייַנגעשטעלט† אַ† טאָפּ† אין† א! ן ¨† איז† זי† אַר! ס† פֿון† קיך¨ †אַרייַן† אין†פֿאָרצימער ¨† פֿון†דאָרטן† צו† דער† זאַלטיר¨ † עלכע† איז† גע ען† פֿאַנאַנדערגעעפֿנטÆ † אין† ”זאַל“† זייַנען† געזעסן† און† געשטאַנען† די† זעקס† מ! דן¨ † ש! ן† א! סגעפּוצטעÆ † דבֿורה† און† באַשע† זייַנען† געשטאַנען† נעבן† שפּיגל†און† גע ערטלט†זיך ª† הינדע†איז† געשטאַנען†אין† מיטן†צימער ¨† פֿאַרנומען† מיט† אַ† קרייַז† פֿון† איר† קל דª † גישע¨ † איטע† און† יגאָשע† זייַנען† געזעסן† א! פֿן† הילצערנעם† זיצבעטל¨ † אָס† שט ט† בייַ† דער† אַנט ¨† קעגנאיבער† דעם† שפּיגל¨ † און† גע ערטלט† זיךÆ † די† קאַץ† האָט† זיך† אַ† שאַר† געטאָן† אַרום† טיר¨ † אַרייַן† אין† זאַל† און† אַרום† אַנט† אַ†יאָג† געטאָן†זיך† אין†שלאָפֿצימער Æ

—† אייַ¨ † אַ† קאַץ°† —† שרייַען† א! ס† א! ף†אַ† מאָל†מיט† שרעק†גישע ¨† איטע† און† יגאָשע†און† ה בן†א !ף† אונטער זיך†די† פֿיסÆ

—† וּ† אַ† קאַץø † †— האָבן† די איבעריקע† א! סגעשריִען¨ † דבֿורה† און באַשע† אָפּשפּרינגענדיק† פֿון† שפּיגל¨ הינדע†אָפּלאָזנדיק† דעם†קרייַז Æ

—† אין† קאַמער°† אין† קאַמער°† אָט ערשט°† —† ענטפֿערן† מיט† שרעק† די דרייַ†פֿון† זיצבעטלÆ

—† אייַ¨ † מאַ# מע# ע# ע°† —† שרייַען א! ס†די† דרייַ† אָס†שט ען† אין†צימער און† לאָזן† זיך† ל! פֿן† צום† זיצבעטל¨ נאָר† דאָרטן† באַגעגנט† מען† ז † מיט א! סגעשטעלטע† נעגלÆ † און† באַשע ל! פֿט†צו† מיט†אימפּעט† צו†אַ† שטול†און זעצט†זיך† אַר! ף†מיט† די†פֿיס† אונטער זיךª †הינדע† אַנטל! פֿט†מיט† אַ†ק יטש צו† דער† דינסט† אין† קיךª † דבֿורה אַרפֿט† זיך† אַר! ף† א! פֿן† זיצבעטל צ ישן† איטען† און† יגאָשען ¨ ק יטשעט∫†”א !¨ †מאַ #מע #ע #ע°“† און יל† נאָך†א !פֿה בן† די†פֿיס Ɔ איטע און† יגאָשע† קנייַפּן† זי¨ † שטופּן† זי¨ קלאַפּן† זי¨ † נאָר† זי† הערט† עס† ניט¨ שרייַט†און† דרינגט†זיך† מיטן†גאַנצן כּוחÆ † דאָס† הילצערנע† זיצבעטל לאָזט† זיך† נישט† בעטן¨ † קרעכצט† אָפּ און†ג ט† זיך†פֿאַנאַנדער ÆÆƆ אַלע†פֿיר מ! דן†פֿאַלן† אַראָפּ†א !ף† דר ערדÆÆÆ

די† מ דן† שפּרינגען† א! ף¨ נישט†ט !ט ¨† נישט†לעבעדיק°† מיט ילדע† א! גן† פֿאַר† שרעק† טראָגן ז † זיך† איבערן† צימער† און† פֿאַר≠ פֿליִען† אין† קיךÆ † באַשע† פֿאַרלאָזט איר† אָרט† א! ף† דער† שטול†—† איר ערט† שרעקעדיק†אַל ן† אין†צימער —† און†ל !פֿט† נאָך†די† ש עסטערÆ

און† די† קאַץ† איז† אַרייַן† אין שלאָפֿצימער¨ †האָט† געפֿונען†דאָרטן אַ†מ !זלאָך† און†אָפּגעשטעלט† זיך רויִק† באַשמעקןÆ † אין† אַ† ייַלע אַרום†האָט† זי†אונטערגעב !גן† דעם עק† מיט† די† הינטערשטע† פֿיסלעך און† אַ עקגעזעצט† זיך† דרימלעןÆ † און אַז†די† דינסט†איז† געקומען†צו† איר†מיט דער†באַרשט ¨† האָט†די† קאַץ†לכתּחילה נישט†פֿאַרשטאַנען† אָס† זי†מ נט ¨† נאָר אַז†יענע† האָט†א !ף† איר†א !פֿגעה !בן די† באַרשט¨ † האָט† זי† זיך† צוריק† אַ לאָז†געטאָן† אין†זאַל† און†פֿון† זאַל†אין פֿאָרצימערÆ † נעבן† קיך† האָט† זי† זיך גע אָלט† אָפּשטעלן† און† אָנגעה! בן באַשמעקן†די† טירÆ †נאָר† דער†רעש† פֿון די† מ! דן† הינטער† דער† טיר† און† די באַרשט¨ † אָס†האָט† זיך†אַראָפּגעלאָזט א! ף†איר† רוקן¨ †האָבן† איר†געגעבן† צו פֿאַרשט ן¨ † אַז† מען† דאַרף† אַר! ס† פֿון דער†אָפֿענער† גאַסטירÆ

נאָר† די† זעקס† מ! דן† האָט† ש !ן אָנגעכאַפּט†די† ספּאַזמעÆ אַ†מהומה ¨† אַ†טומל ¨† אַ†געפּילדער ÆÆÆ

1895

* ז ז לן פּל צן, א ף צעפּיקעניש

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.