ליטעראַט מיט בקיאות

Forward (Yiddish Edition) - - אין דער וועלט ון ייִדיש -

דער טונקעלער

א ן† מאָל¨ † אין† אַ† ש נעם† פֿרי≠ מאָרגן¨ † באַ ייַזט† זיך† אין† דער† צייַ≠ טונג†„מעשענער† פֿייַפֿל“† אַן† אַרטיקל† פֿון† ד. ר† זשיטלאָ סקי∫†”די† פֿר! † אין† דער† דינאַמישער† אַטמאָספֿער† פֿון† די† שאַפֿונגס# כּוחות† אין† דער† פֿעאָדאַ≠ לער† עפּאָכעÆ“† דערבייַ† ברענגט† ער† אַזאַ† שטעלע∫†”יאָ ¨† אַלס† באַ ייַז† פֿאַר† דער† רי כטיק ט† פֿאַר† מייַן† טע†אָריע† קען† איך† ברענגען† אַ† פֿראַזע† פֿון† באַ≠ רימטן† פֿילאָסאָף† און† טיפֿן† אַנאַלי≠ † טיש# רע אָלוציאָנערן† דענקער† שינ≠ צע¨ † עלכע† ל! טעט∫† ”די† פֿר! † איז† דער† צימעס† פֿון† דער† נאַטורÆ“† דער† דאָזיקער† † אַפֿאָריזם¨ † עלכן† ער† האָט† געשריבן† † א! פֿן† פֿערציקסטן† יאָר† פֿון† זייַן† שאַפֿן¨ † האָט† געקענט† בל! ז† אַר! סדרינגען† פֿון† אַ† טיף† דור כגע≠ טראַכטער† פֿילאָסאָפֿישער† אָנש! ונג† אַלס† פּועל# יוצא† פֿון† אַ† קאָסמישער† אַלץ†אַרומכאַפּנדיקער† סיסטעםÆ“

נאָך† דעם† אַרטיקל† באַ ייַזט† זיך† אַן† אַרטיקל† פֿון† לעאָ† פֿינקעלשט ן† אין†די† ליטעראַרישע†בעזעם #בלעטער† א! ף†דער† טעמע†”די† רעאַלע†רוחניות† און† די† מעטאַפֿיזיק† פֿון† הינערפּלעטÆ“† צ ישן† אַנדערן† שרייַבט† ער∫† ”גע≠ יס ¨† דאָס† אַרטיקל† פֿון† קאָלעגע† ד. ר† זשיטלאָ סקי† צ ינגט† א! ך† צו† פֿאַרטראַכטן†זיך† איבער†דער† גר! סער† פּראָבלעמאַטישער† פּראָבלעם† פֿון† דער† א ביקער† ייַבערישער† ייַב≠ לע†כק ט† פֿון† דער† ייַב Ɔ זעלבסט# פֿאַרשטענדלעך¨ † אַז† די† ציטאַטע¨ † אָס† ער† ברענגט† פֿון† דעם† ענגלישן† דענקער¨ †דעם† געניאַלן†שינצע ¨† אַז†”די† פֿר! †איז† דער†צימעס† פֿון†דער† נאַטור“¨† האָט†געטראָפֿן† אין†סאַמע† צענטער†פֿון† פּינטלÆ † און† מערק ירדיק† איז ¨† בשעת† איך†האָב† געל ענט† די†געניאַלע† ערק† פֿון† דעם† גר !סן† און† מייַן† באַליבטן† און† גייַסטיק† פֿאַר אַנדעטן† שינצע ¨† האָב† איך† א !ך† זיך† אָפּגעשטעלט† א! ף† דער† דאָזיקער† פֿראַזע ¨† עלכע† איז†פֿאַר† מיר ¨† י† פֿאַר†פֿיל† אונדזערע† פֿון† זייַנע† תּלמידים† און† דענקענדיקע† מענטשן¨ † פּשוט† אַן† אַנטפּלעקונג Ɔ יאָ¨ † ”די† פֿר !† איז† דער† צימעס† פֿון† דער† נאַטורÆ“† אַזאַ† לאָזונג† האָט† געקענט† געב! רן† ערן† אין† דעם† מוח† פֿון† אַן† ענגלענדער ¨† אַ† ראַציאָנאַליסט ¨† פּאָזיטי יסט† און† פֿילאַטעליסט ¨† י† עס† איז† גע ען† דער† ענגלענדער† שינצעÆÆÆ † און† הגם† עס† ט לט† אונדז† אָפּ†גאַנצע Σ†† יאָרהונדערטער†פֿון† זייַן† שאַפֿונג# פּעריאָד¨ † דאָך† בלייַבט† זייַן† יעדע†פֿראַזע† פֿריש†און† יונג†און† גענוג† אַקטועל† פֿאַר† אַלע† צייַטן† און† דורות Ɔ יאָ¨ ”†די† פֿר !† איז†דער† צימעס†פֿון† דער† נאַטורÆ“

נאָך† דעם† דאָזיקן† אַרטיקל† באַ≠ ייַזט† זיך†אַן† אַרטיקל†פֿון† ד .ר† גליקס≠ מאַן† אין† זשעליבאָזשער† אַלמאַנאַך Ɔ דאָס† אַרטיקל† ה סט† ”פּראָפֿ † פֿר !ד† אין† זייַן† מעדיצינישער† אַנאַליזע† פֿון† ד. ר† ל פּונערÆ“† צ ישן† אַנדערן† שרייַבט†ער∫†” ען† איך†זאָג ¨† אַז†דער† געשלעכטס# באַטריב† איז† די† אַקס ¨† א! ף† על כער† עס† דר ט† זיך† דער† קאָסמאָס¨ †מ ן† איך†צו† זאָגן ¨† אַז†דער† קאָסמאָס†איז† די†אַקס ¨† א! ף† עלכער† עס† דר ט† זיך† דער† געשלע כטס # באַטריבÆ † און† מהאַי #טעמא† מוז† איך† זאָגן ¨† אַז† די† ציטאַטע ¨† אָס† ד. ר† זשיטלאָ סקי† ברענגט† פֿונעם† דייַטשישן†דיכטער† שינצע † ©זאָל† מיר† מוחל† זייַן† דער† חבֿר† לעאָ† פֿינקעל≠ שט ן∫† שינצע† איז† ק ן† מאָל† נישט† גע ען† ק ן† ענגלענדער† און† האָט† נישט†געלעבט† אין†מיטלעלטער ¨† נאָר† אַ†דייַטשישער† דענקער†איז† ער†גע ען† און† אַ† געניאַלער† ענציקלאָפּעדיסט ¨† אָס† האָט† געהערט† צו† דער† גרופּע† ענציקלאָפּעדיסטן† פֿון† דער† פֿירמע† ”בראָקה !ז ¨† עפֿראָן†עט† קאָמפּ “¨† אָס† האָט† געלעבט† אין† דער† ערשטער† העלפֿט† פֿון † Π± טן† יאָרהונדערט† און† עמענס† לעקציעס†איך† האָב†געהאַט† דאָס†גליק† צו†הערן† אין†בערן† אין†יאָר† μπ∞ ±® ¨† אַז† די† פֿר !† איז† דער† צימעס† פֿון† עראָטישן† אונטערבאַ וּסטזייַן ¨† איז†פּשוט† טרעפֿלעך†און† געניאַל ¨† און† אַז† דאָס† איז† דער† ק ינטעסענץ† פֿון† גאַנץ†פֿר !דיזם Ɔ עס†פֿר ט† מיך†ז ער ¨† אָס† קאָלעגע† און† א !ך† דאָקטער ¨† נעמ†לעך ¨† ד. ר† זשיטלאָ סקי ¨† האָט† געטראָפֿן † ¨† פּונקט† י† איך ¨† צו† ציטירן† מייַן† באַליבטן† דענקער ¨† עלכן† איך† האָב† נאָך† פֿון† מייַן† ייִנגסטער† יוגנט ¨† ען† איך† בין† נאָך† גע ען† אַ† וּנ≠ דערקינד † ¨† ליב† געהאַט† צו† לעזן† און† צו† קאָמענטירן† און† צו† ציטירן ¨† און† ע† לכער† האָט† מיר† געגעבן† אַז !† פֿיל† עספּרי† און† ערדע† און† שאַרם† פֿאַר† מייַן† דיסערטאַציע† ”די† פֿר! ¨† פֿר! ד† און† זייַן† פּסי כאָאַנאַליסטישע† דימפּראָגאַע † Æ“† די† דאָזיקע†† געניאַלע† פֿראַזע† פֿון† שינצע† האָב† איך† א! ך† א ניקע† מאָל† געבראַכט† אַלס† מאָטאָ† צו†מייַנע† אָפּהאַנד†לונגען Ɔ יאָ¨ ”†די† פֿר! † איז†דער† צימעס†פֿון† דער†נאַטור°“

ענדלעך† קומט† דער† געלערנטער† ק†אַ עÆ † אין† דער† הקדמה† צו† יÆ יÆ †טרונקס† ערק† ”דער† געשפּרעך† צ ישן† דיאָגענעסעס† פֿעסל† און† אַכי≠ לעסעס† † פּיענטע“† שרייַבט† ער† פֿאָלגנ≠ דיקס∫† ”עס† איז† מיר† איבער† ה! פּט† א! פֿפֿאַלנדיק†¨ † אָס† דער† אַנאַ†לפֿאַ≠ בעט† ד. ר† זשיטלאָ סקי† און† אַזעלכע† פֿאַ†רשטאָפּטע† מוחות¨ † י† לעאָ† פֿינ≠ קע†לשט ן† און† ד“ר† גליקסמאַן† נעמען† ציטירן† דעם† געניוש† שינצע¨ † עלכן† איך† בין† אין† ספֿק¨ † צי† האָבן† ז † אים† גאָר† געל † ענט Ɔ ייַל† שינצע† האָט† גאָר†זייַנע† ערק† נישט†געדרוקט Ɔ ז † זייַנען†פֿאַרבליבן† אַן†אוניקום† בל! ז†אין† דרייַ† הונדערט† ט! זנט† מאַנוסקריפּטן¨ † אָס† ער† האָט† געשריבן† בעל# פּה† און† עלכער† געפֿינט† זיך† בייַ† מיר† אין† בריטישן†מוז † און† עגן† עלכן†איך† שרייַב† איצט† אַ† מאָנאָגראַפֿיע† איןΣ≤† † בענד¨ † י† א! ך† אַ† גר! ס† האַנטבוך† מיט†אַ† שליסל¨ †שלאָס† און†נאָכשליסל Ɔ אַ† דאַנק† דער† דאָזיקער† מאָנאָגראַפֿיע† יל† איך† אַרייַנטראָגן† אַ† ביסעלע† אָ†רדענונג† אין† דע ם†כאַאָס† פֿון† די† מוחות† פֿון† די† גרעסטע† דענקערס¨ † אָס† הערשט†בנוגע† דער†ביאָגראַפֿיע† פֿון† ד. ר† שינצעÆ † אין† דער† דאָזיקער† מאָנאָגראַפֿיע¨ † אין† דעםΣ† ∂סטן† באַנד¨ † זייַטע† Σπμ¨ ≤¨ † שטעל† איך† פֿעסט¨ † אַז† דער† ד“ר† שינצע† איז† גע ען† נישט† ק ן† סלאַ ¨† נאָר† אַ† יאַפּאַנעזער¨ † אַ† זון† פֿון†קאַזאַנאָ אַ† און†אַ† פֿרייַנד†פֿון† דעם† אַנגלאָ# זאַקסישן† סטענקאַ† ראַזין¨ † און† געשריבן† האָט† ער† זייַנע† ערק† אין† אַראַבישן†לאַטייַן† מיט†סאַנקריסטישע† בוכשטאַבן¨ † אָס† —† ס פֿאַרשט ט† זיך† —† אַז† נישט† אַזאַ† פֿאַרשטאָפּטער קאָפּ¨ † י† לעאָ† פֿינקעלשט ן† און† ד“ר זשיטלאָ סקי† און† אַזאַ† עם #האָרץ† י ד. ר† גליקסמאַן† זייַנען† אין† שטאַנד צו† לעזן Ɔ אָלטן† ז † נישט† גע ען ק ן† פֿלאַכקעפּ ¨† אָלטן† ז † גע וּסט ¨ אַז† ל !ט† דער† טראַנסקריפּציע† פֿון דייַטשישן†געלערנטן† פּראָפֿ † ערעמ≠ קראַוט† פֿון†מינכענער† עלעקטראָ ניע באַדאַרף†מען† די†פֿראַזע†” די†פֿר !† איז דער†צימעס† פֿון†דער† נאַטור“†ל ענען גאַנץ†אַנדערש ¨† נעמלעך∫†”דער† צימעס איז†די† נאַטור†פֿון† דער†פֿר !“¨† און†אַז דער†דאָזיקער† אַפֿאָריזם†איז† געשריבן גע אָרן† פֿון† דעם† גר !סן† שינצע נישט† א !ף† דעם† פֿערציקסטן† יאָר פֿון† זייַן† שאַפֿן ¨† י† דער† אַנאַלפֿאַבעט זשיטלאָ סקי† יל ¨† נאָר† א! ף† דעם א ן† און† פֿערציקסטן† מיט† אַ† האַלבס Æ נאָר† אַז† פֿלאַכקעפּ† ה בן† אָן† צו† ר דן עגן† יסנשאַפֿט ¨† איז† דאָך† נישט ש ךÆ † מען† דאַרף† זיך† נעמען† צו† ז ° זאָל†איך† נאָר†פֿאַרטיק† ערן† מיט†מייַן ענציקלאָפּעדיע¨ † על† איך† מיט† ז א! ך†פֿאַרטיק† ערן Ɔ דיקסי¨ †לאַסוקסי ¨ טוקסי† מיטר קסי † ©פֿון† בולגאַרישן עפּאָס® Æ

אין† עטלעכע† טעג† אַרום† נאָך דער† דאָזיקער† ליטעראַרישער† פּאָלע≠ מיק¨ † אָס† צ כנט† זיך† א !ס† מיט גר! ס† ערודיציע ¨† באַ ייַזט† זיך† אין דעם† אָרגאַן†„דער† מעשענער† פֿייַפֿל“פֿאָלג†נדיקע† נאָטיץ∫

תּיקון טעות

”צום ב ד ערן מוז איך ב מערקן " רדריסלעכן טעות, ס ה ט זיך רייַנגעגנ $עט אין מייַן רטיקל ’ די "ר אין דער דינ מישער טמ ס "ער "ון די ש "ונגס 'כּוחות אין דער "ע - ד לער עפּ כע , נעמלעך: נשט ט

ניצשע“. ב ד רף זייַן שינצע

ד רזשיטל סקי

רשע1924

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.