צ & מאָל צ & איז נישט בל ז פֿיר

Forward (Yiddish Edition) - - אין דער וועלט ון ייִדיש - בער האַלפּער

בייַ† דער† יוגנט† פֿון† די† פּ ליש, ליט ישע† שטעטלעך† האָט† געגאָלטן† דער† כּלל∫† יל† מען† זיך† ידמען† מיסחר† —† פֿאָרט† מען† ק ן† אַרשע ¨† יל† מען†זיך† ידמען† תּורה†—†פֿאָרט† מען†ק ן† ילנע Æ

אַ† יונג† מיט† אַ† לענגלעך† בלאַס† פּנים¨ † באַרעמט† פֿון† אַ† ש אַרצן† פּוך¨ † אָס† ק ן† גאָלמעסער† האָט† עס† נאָך† ניט† אָנגערירט¨ † טר סלט† זיך† א ף† דער† פֿור¨ † אָס† פֿאָרט† אַרייַן† אין† דער† ילנער† פֿאָרשטאָטÆ †דער† זש †יריקער† כער† שאָס † האָט† זיך† געע†נדיקט ¨† ס0 ה בט† זי ך† אָן† דער† ברוק¨ † און† די† פֿור†צעבריאַזגעט† זיך†מיט† אַלע†אירע† אייַזערנע† אבֿריםÆ † דער† יונג† קוקט† מיט† קייַלעכדיקע† א גן∫† נ†ידער† יקע¨ † באַלאָדנטע† הילצערנע† הייַזלעך† מיט† בר ט, טיריקע† ייִדישע† קראָמעןª † אַ† פּ ערשער† אָגן† מיט† אַ† צוגעבונדן† † פֿערד¨ † אָס† האָט† טיפֿזיניק† אַראָפּגע≠ לאָזט†דעם† קאָפּ†אין† טאָרבעª †אַ† שמאָלער† ייִד† אין† אַ† לאַנגער† קאַפּאָטע¨ † אָס† שפּאַנט† אַ† פֿאַרטראַכטער¨ † די† הענט† פֿאַרל גט† א ף† הינטןª † ייִנגלעך† אין† היטלען† מיט† פֿאַרריסענע† דאַשעקעס¨ † אָס† טראָגן† זיך† איבער† דער† גאַס¨ †—† אַלץ†כּמעט ¨† י† בייַ†אים† אין†שטעטל Ɔ נאָר† אָט† ערן† די† הייַזער† געדיכטער¨ † עס†שפּרינגט† פּלוצלינג†אַר ס† אַ†צ , גאָרנדיקער†מ ער ¨† הינטער†אים† עפֿנט† זיך† אַ† נייַע† גאַס¨ † א ך† אַ† ברוקירטע¨ † און† א ף† איר† שטופּן† זיך† צ , גאָרנדיקע† און† אַפֿילו† דרייַ, גאָרנדיקע† הייַזער†און† אין†דער† ייַטן ¨† אין†דער† אונטערג ענדיקער† זון¨ † טורעמס† פֿון† קל סטערס† און† שפּיצן† פֿון† דעכער† און† פֿאַבריק, ק מענס† —† נ ן¨ † ס0 איז† נישט† ק ן† שטעטל¨ † ס0 איז† ילנע°† די† גאַס† ג ט† באַרג, אַראָפּ¨ † דאָס† פֿערדל† שטעלט† פֿיסÆ † די† פֿור† טר סלט† און† ליאַרעמט† און† בריאַזגעט† און† דרינגט† אַרייַן† טיפֿער† און† טיפֿער† אין† דעם† געפּלאָנטער†פֿון† גאַסן¨ †געסלעך ¨† ה ף¨ † צ מען¨ †קל סטערס† און†מ ערן Ɔ דער† בעל, עגלה† ערט† לעבעדיקער¨ † נעמט† די† בייַטש† אין† דער† האַנט† און† קוקט† זיך†מעשׂה† זיגער†אום† א פֿן†בחור∫ נו¨ †ח ם ,זעליק ¨† אָנגעקומען° ח ם, זעליק†קוקט† אַ†צעטומלטער† און† מבֿולבלטער† א ף† דער† שטאָטÆ † פֿון† טר סלעניש† רוקט† ער† זיך† אַלע† ייַלע† אַראָפּ† פֿונעם† אָנגעשטאָפּטן† זאַק¨ †א ף† עלכן† ער†זיצט Ɔ ער†מאַכט† זיך†צו† רעכט¨ †קלאַמערט† זיך†אין† אָגן† און†קוקט† זיך†אומא פֿהערלעך† אַרום∫† הינטער† יעדן† פֿענצטער† דאַכט† זיך† אים† אַ† תּלמוד, חכם¨ † הינטער† יעדער† אַנט† מאָלן† זיך† אים† שטענדערס¨ † איבער† עלכע† עיל ם† שאָקלען† זיך† און† זייַנען† משׂיג† סיתרי, תּורהÆ † א ן† קל ניק ט†—† ס0 איז† דאָך† ילנע°† טאָ† י† קומט† ער† זיך† רוקן† אַהער† מיט† זייַנעם†אַ† חיבורø

ח ם, זעליק† איז† ניט† גע ען† ק ן† גע נטלעכער† ישיבֿה, בחור¨ † אָס† פֿאָרט† זיך† לערנען† אין† ראַמייַלערס† ישיבֿהÆ †ער† איז†גע ען† אַן†עיל ¨ †נאָר† אַן† עיל † פֿון† אַ† באַזונדערן† מיןÆ † דאָס† א ¨† אָס† די† הון† האָט† געל גט† אום† שבת¨ † האָט† ניט† פֿאַרטשעפּעט† זייַן† דמיוןÆ †ס 0האָבן† אים†פֿאַרכאַפּט† אַלערל † חשבונות† און† לוח, א סרעכענונגען¨ † אָס† זייַנען†צעשפּר ט† אין†תּלמוד Ɔ צו† אַכצן† יאָר† איז† ער† משׂיג† גע ען† אַלע† א סל געכצן†אין† חכמת, החשבוןÆ †ניט† קענענדיק† ק ן† א ן† שפּראַך¨ † א סער† דעם† תּלמוד, לשון† און† מאַמע, לשון¨ †האָט† ער†אַל ן† דערטראַכט† זיך†צו† אַן†א גענער† מאַטעמאַטיק† און†פֿאַרפֿאַסט† אַ†חיבור ¨† אין† עלכן† ס0 איז† גע ען† אי† אַלגעברע¨ † אי† אַפֿילו† עלעמענטן† פֿון† העכערער† מאַטעמאַטיקÆ

ער†האָט† גע יזן†דעם† חיבור† דעם†רבֿ† און†אַנדערע† מבֿינים†אין† שטעטלÆ † יענע† האָבן† געקנ טשט† די† שטערנס¨ † זיך† גע וּנדערט† א פֿן† טיפֿן† שׂכל¨ † נאָר† נישט† פֿאַרשטאַנען† און† געגעבן† † אים† ברי עלעך†צו† ילנער† משׂכּילים† —† דאָרט† עט† מען† זיך† ש ן† פֿאַנאַנדערקלייַבן†און† אפֿשר†א ך† אָפּדרוקן†דעם† חיבורÆ

די† פֿור† האָט† פֿאַרקערע עט† אין† אַ† שמאָל† געסל¨ † און† אין† אַ† ייַלע† אַרום†איז† זי†אַרייַנגעפֿאָרן† אין† אַ† בר ט, צעעפֿנטן† נידעריקן† ט ער† פֿון† אַ† ברוקירטן† ה ףÆ † דאָרט† זייַנען† ש ן† געשטאַנען† עטלעכע† עגענער Ɔ עס† האָט† געשמעקט† מיט† שטאַלÆ † אונטער† די† פֿיס† האָבן† זיך† גע אַלגערט† קו†פּק עלעך†† ה † און† מיסטÆ †צ ישן† די†האָ† רבאַטע†שט נער† איז†גערונען† פֿע†רדישע† השתּנהÆ

אין† אַ† ייַלע† אַרום† איז† ש ן† ח ם, זעליק† געזעסן† אין† דער† אַכסניא† בייַ†אַ† טישלÆ †דאָס† זעקל†מיט† די†זאַכן† האָט† ער† אַ עקגעשטעלט† צופֿוסנס¨ † דעם† כּתבֿ, יד† האָט† ער† אַ עקגעל גט† א פֿן†טיש† און†ניט† אַראָפּגענומען†פֿון† אים†ק ן† א גÆ

דער† בעל, הבית¨ † אַ† מענטש† מיט† אַ† בנימוסדיק† פּנים† און† מיט† אַ† גע≠ קרייַזלטער† ש אַרצער† באָרד¨ † האָט† דערלאַנגט† דעם† אורח† אַ† טעלער† אַרעמס† † און† שמ כלענדיק† אַ† וּנק† געטאָן†א פֿן† כּתבֿ, יד∫

—†אַ† חיבורø

—† אַ† חיבור¨ †—† האָט† אַ† בורטשע† געטאָן† ח ם, זעליק¨ † נעמענדיק† זיך† צום† אַרעמסÆ

נאָר† דער† בעל, הבית† איז† ניט† אָפּגעטראָטןÆ † זייַנע† קל נע† ש אַרצע† א גן†האָבן† אַר סגעשמ כלט†פֿון† די† פֿולע†קנ טשן† אַרום†ז Æ

פֿון† ערגעץ† אַ† שטעטל† און† גע≠ בראַכט†עס† א ף†מבֿינות† אין† ילנעø

ח ם, זעליק† איז† ניט† שטאַרק† צו≠ פֿרידן† גע ען† פֿונעם† בעל, הבית0 † צו≠ דרינ†גלעכק ט Æ —† כ0 האָב†ברי † צו†משׂכּילים ÆÆÆ —† אין† ילנע† זייַנען† אַלע† משׂכּיליםÆÆÆ †אפֿשר† עט† איר†דערל בן† אַרייַ†נקוקן† אין†דעם ø

—† ס0 איז†נישט† פֿון†דעם† מין¨ † אָס† איר†מ נט Æ

פֿון†דעסט עגן ÆÆƆ א ב†נישט† ק ן† עצה¨ †איז† כאָטשבע†אַ† מ נונגÆÆÆ

ח ם, זעליק† האָט† אָן† חשק† אים† צוגערוקט† דעם† כּתבֿ, ידÆ † דער† בעל, הבית†איז† אַ עק†צום† טאָמבאַנק¨ †פֿאַ≠ נאַנדערגע יקלט† דעם† כּתבֿ, יד† און† זיך†פֿאַרטיפֿט† אין†אים Æ

ח ם, זעליק†האָט† ש ן†לאַנג† געענ≠ דיקט† זייַן† אַרעמס Ɔ ער† איז† געזעסן† און†געקוקט† א פֿן†בעל ,הבית Ɔ קענטיק¨ † יענער† בלעטערט† ניט† סתּם† אַז ¨† נאָר† איז† טיף† פֿאַרטאָן† אין† ל ענעןÆ † צי† דען†איז† דער†ערשטער† ילנער ¨† א ף† עלכן† ער† האָט† אָנגעטראָפֿן¨ † טאַקע† דער† אמתער† מבֿיןø † און† ער ø† דער† בעל, הבית†פֿון† אַן†אַכסניא ÆÆÆ

ענדלע ך† האָט† דער† בעל, הבית† א פֿגעה בן† די† א גןÆ † אָנגעשט סן† זיך†א פֿן† אומגעדולדיקן†בליק† פֿונעם† בחור¨ † האָט† ער† צו† אים† אַ† שמ כל† געטאָןÆ †ער† איז†צוגעגאַנגען† צום†בחור ¨† אַ עקגעל גט† דעם† מאַנוסקריפּט† א פֿן†טיש† און†זיך† צוגעזעצטÆ

טשיקאַ ע¨ † טשיקאַ עÆÆÆ † גאָר† טש†יק אַ† עÆÆÆ † איר† זייַט† פֿון† תּלמוד† אַר†יבער† צו† חכמת, המאַטעמאַטיקÆÆÆ † און†אַ† סך†מחדש† גע עןÆÆÆ †אַ† סךÆÆÆ

דעם† בחורס† בלאַסע† באַקן† האָבן† זיך†אָנגעגאָסן† מיט†אַ† פּאַמעלעכדיקער† ר טער† פֿאַרבÆ † נאָר† דער† ייִד† האָט† ש ן†געבלעטערט† דעם†כּתבֿ ,יד Æ

אָט† דאָ† האָט† איר† אַ† טעות† גע≠ האַטÆÆÆ † ס0 איז† נישט† אַז ÆÆƆ און† דאָ† האָט†איר† נישט†דעם† ריכטיקן†באַ ייַז† געבראַכטÆÆÆ † מען† דאַרף† עס† באַ ייַזן† אָט† אַז ÆÆƆ און† אָט† דאָ† בלאָנדזשעט† איר† אַרום† און† אַרום¨ † אָבער† טרעפֿט† פֿאָרט† צום† אמת¨ † לאָמיר† זאָגן¨ † האָט† ק ן† פֿאַראיבל† ניט¨ † י† אַ† בלינדער† פֿערד†צום† האָבערÆÆÆ

דער†בחור† איז†געזעסן† אַ†ג עפּלעפֿ≠† טערÆ † ער† האָט† געפּרוּ ט† דיסקוטירן¨ † דער ייַזןÆÆÆ †נאָר† דער†בעל ,הבית† האָט† אים†אָפּגעשטעלט† מיט†אַ† בר טן†מאַך† מיט†דער† האַנט∫

—† נישט† דאָס† איז† דער† עיקרÆ † דער† עיקר† איז¨ † אָס† אַלץ¨ † אָס† איר† האָט† מחדש† גע ען¨ † איז† ש ן† לאַנג† דערפֿונדןÆ †דאָס† איז†דאָ† אין†די† ביכער† און†מען† לערנט†דאָס† אין†די† גימנאַזיעס† און†אוני ערסיטעטן Æ

—† פֿון† אַנען† סט† איר† דאָס ø† —† האָט† מיט† אַ† געבראָכענער† שטים† געפֿרעגט†דער† בחורÆÆÆ †—†איר† האָט†עס† אַל ן†געל ענט ø

—† איך† האָב† עס† נישט† געל ענט¨ † נאָר† אַרייַנגעקוקט† אין† יענע† ביכער† האָב† איךÆ † אין† דער† יוגנט† האָט† מיך† א ך†געצ גן† צו†אָט† די†פֿראַגעס Æ

—† איר† האָט† זיך† פֿאַרנומען† מיט† חכמת, המאַטעמאַטיקø

—† זיך†גע אָלט† פֿאַרנעמען¨ †—†אין† דעם†אַלטנס† שטים†האָט† אָפּגעקלונגען† די† צאַרטע† בענקשאַפֿט† צו† דער† גע≠ ליבטער† פֿון† זייַן† יוגנט¨ † די† בתולה† מאַטעמאַטיק¨ † †— נאָר† כ0 האָב† מורא† געהאַטÆ —†מורא† געהאַטø —† יאָ¨ †מורא† געהאַטÆ †כ 0האָב† מורא† געהאַט¨ † כ0 עלט† אַראָפּג ן† פֿון† דרך, הישרÆ

—† אָס† ה סט¨ †דרך ,הישר ø†—† איז† א פֿגעקאָכט† גע אָרן† דער† יונגÆ † †— צ † מאָל† צ † איז† דאָך† שטענדיק† פֿיר¨ † ער†און† ען† עס†זאָל† דאָס†נישט† זאָגןÆ

—† נ ן¨ †ניט† שטענדיק Ɔ מאַטעמאַטיק† —† דאָס† איז† די† שטרענגסטע† פֿאָרעם† פֿון† לאָגיק¨ † און† לאָגיק† ל קנט† אָפּ† דעם†גל בן Ɔ ש ן†ניט† א ן†מאָל† האָט† בייַ†אונדז† פּאַסירט¨ †אַז† מענטשן¨ † אָס† האָבן†אָנגעה בן† מיט†צ †מאָל† צ † —† פֿיר¨ †האָבן† געענדיקט†דערמיט ¨† אָס ז †זייַנען† גע אָרן†אַפּיקורסים Æ

אין†אַכסניא† זייַנען†אַרייַנגעקומען אורחים† פֿון† אַ† נייַ, אָנגעקומענער† פֿורÆ דער†בעל ,הבית† האָט†זיך† א פֿגעה בן ז † אַנטקעגןÆ † זייַן† בליק† איז† גע אָרן אָכעדיק Ɔ ח ם, זעליק† האָט† געקוקט א פֿן† בעל, אַכסניא¨ † און† אַלץ† האָט אין† אים† געבר זטÆ † א ב† מען† דאַרף דורכשטודירן† אַנדערע¨ † ניט† ק ן ייִדישע†ביכער ¨† עט† ער†זיך† ניט†אָפּ≠ שרעקן†פֿאַר† דעם¨ †ער† עט† ז †דורכ≠ שטודירןÆ † צ † מאָל† צ † איז† פֿירÆ י† קאָן†אַזאַ† אמת†אַ עקפֿירן† פֿון†דער אמונהø †אַז† מ0 האָט†פֿליגלען ¨† טאָר†מען ז †ניט† אָפּשנייַדןÆ †מ 0דאַרף† פֿליִען†און ניט†באַדינען† פֿורמאַנעס†מיט† שנאַפּסÆ

שפּעטער¨ †אַז† די†בעל ,הביתטע† פֿון דער† אַכסניא† האָט† זיך† באַ יזן¨ † האָט דער† בעל, הבית† אַ עקגעפֿירט† דעם יונגן† אורח† אין† אַ† באַזונדערן† חדר¨ ערגעץ† טיף† אין† שטובÆ † ס0 איז† גע ען אַ† קל ן† צימערל† מיט† צ † אַלמערס ביכער†און† מיט†אַ† ה כער†קושעטקע Æ

—† איר† עט†זייַן† מייַן†אורח Ɔ נישט דער†אורח† פֿון†אַכסניא Ɔ אָט†דאָ† עט איר†שלאָפֿן Æ

בייַם† ליכט† פֿון† אַ† לעמפּל† ביז שפּעט† אין† דער† נאַכט† אַרייַן† זייַנען ז †געזעסן ¨† געשמועסט¨ †געבלעטערט ספֿריםÆ †דער† יונג†איז† גע ען†פֿאַרגאַפֿט Æ

ער† זענט† אירø † י† איז אייַער† נאָמעןø †—† האָט† סוף, כּל, סוף† א סג†ערופֿן† דער† אורח¨ אָפּרייַסנדיק†זיך† פֿון†אַן† אָרט†אין אַ† ספֿר¨ † אָס† דער† קרעטשמער † האָט†קאָמענטירט† מיט†אַ† ג אַל≠ דיקער†חריפֿות Æ יעקבֿ†באַריט Æ —† דער† גאָון† יעקבֿ† באַריטø —† האָט† אַ† פֿאַר וּנדעטער א סגעשריִען†ח ם ,זעליק Æ

דער† בעל, הבית† האָט ש ייַגנדיק† געגלעט† זייַן† באָרדÆ אַלע† טיפֿע† קנ †טשעלעך† א פֿן בר טן† לומדישן† פּנים† האָבן געקוקט†טר עריק† פֿאַרשעמטÆ

—† און† ער† זענט† אירø † י איז†אייַער† נאָמעןø —† ח ם, זעליק†סלאָנימסקי Æ —† דעם† נאָמען† על† איך פֿאַרג†עדענקען Ɔ א ב† איר עט† זייַן† דר סטער† פֿאַר† מיר† אין פֿאַרנעמען† זיך† מיט† אָט† דעם†”צ , מאָל, צ “¨† עט† אייַער† נאָמען† נאָך מפֿורסם† ערן†אַמאָל† בייַ†ייִדן Æ

מיט† יאָרן† שפּעטער† איז† טאַקע דער† נאָמען† פֿון† ח ם, זעליק† סלאָ≠ נימסקי† בר ט† באַקאַנט† גע אָרןÆ ”דער† ייִדישער† הומבאָלדט“† האָט מען†אים† גערופֿןÆ †ער† איז†גע ען† דער פּאָפּ†ולאַריזאַטאָר† פֿון†עקזאַקטע† יסנ≠ שאַפֿטן†בייַ† ייִדן¨ †דער† מחבר†פֿון† אַ†סך ביכער† אין† העברעיִש† עגן† מאַטע≠ מאַטיק† און† דער† עיקר† פֿון† נאַטור, יסנשאַפֿטן Æ

אָבער†פֿון†” ייִדישק ט“†—† י†מען האָט†עס† באַנומען†מיט† הונדערט†יאָר צוריק†—†איז† ער†אַ עק Ɔ זייַן†א ניקל ¨ אַנטאָני† סלאָנימסקי¨ † איז† באַרימט† ווי אַ†פּ לישער† פּאָעטÆ

צ † מאָל† צ † איז† טאַקע† ניט בל ז†פֿיר Æ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.