איטאַליענישער פּיאַניסט לעבט אוי* די מוזיק פֿו טויטע

Forward (Yiddish Edition) - - NEWS -

טראַני¨ † איטאַליע† ©ייִט -אַ ®Æ † — †פֿראַנטשעסקאָ† לאָטאָראָ¨ † אַ† Π¥ יאָריקער† איטאַליענישער† פּיאַ≠ ניסט¨ † ברענגט† צוריק† צום† לעבן† די† מוזי ק†פֿון† די† חורבן אומגעקומענעÆ † אינעם† יאָרπ𱆠±¨ † האָט† דער† מוזיקאַנט† אָנגעהויבן† וואַנדערן† אַרום† דער† וועלט¨ † כּדי† צו† געפֿינען† די†פֿאַרגעסענע† סימפֿאָ≠ † ניעס¨ † זינגלידער¨ † סאָנאַטעס¨ † אָפּערעס¨ † וויגל†ידער† און†אַפֿילו† דזשאַז קאָמפּאָזיציעס¨ †וואָס† די†קרבנות† פֿון†דער† נאַצי תּקופֿה†האָבן† געשאַפֿן † ¨† און†צ† ומאָל† געשפּילט¨ †אין† די†קאָנצענטר אַציע† לאַגערןÆ

אין† אַן† אינטערווי ו†פֿאַר† דער† ייִט- אַ¨ † נאָך† אַ† קאָנצערט† אין† טראַני¨ † אַ† פּאָרט שטאָט† אין† דרום איטאַליע¨ † האָט† לאָטאָראָ† דערקלערט¨ † אַז† די† דאָזיקע† מוזיק† איז† אַ† וויכטיקער† טיי ל†פֿון† דער†מענטשלעכער† קולטור ירושהÆ †ווי† ער†האָט† אויפֿגעוויזן † ¨† האָבן† די† אַסירים†פֿון† די† קאָנצענ≠ טראַציע † לאַגערן† אין† וועסטערבאָרק† ©האָלאַנד ®† און†טערעזין †© טשעכיע® ¨† נישט†געקוקט† אויף†די† פֿינצטערסטע† † אומשטאַנדן¨ †געשאַפֿן† חידושד† † יקע† מוזיקאַלישע† ווערק¨ † אַרייַנגערעכנט† לעבעד† † יקע† קאַבאַרע לידערÆ

דער† קאָנצערט† איז† געווען† אַ† טייל†פֿונעם† וואָך לאַנגן†פֿעסטיוואַל†„ לך לך& ¨† וועלכער† איז† דורכגעפֿירט†געוואָרן ¨† אָנהייב†סעפּטעמבער ¨† אין† טראַני† און† נייַן† אַנדערע† שטעט† אינעם† סאַמע † דרומדיקן†איטאַליענישן† ראַיאָן†אַפּיליע Æ

לאָטאָראָ¨ † דער† קונסט רעזשיסע ר†פֿונעם† פֿע†סטיוואַל ¨† האָט† דערציילט¨ † אַז† ער† האָט† אָנ≠ געהויבן† † זוכן†די† פֿאַרגעסענע†מוזיק† פֿון†חורבן קרבנות†צוליב† נייַגער†און† לייַדנשאַפֿטÆ †ער† האָט† געטראַכט † ¨† אַז† עמעצער† מוז† עס† טאָן† —† און† האָט† ז יך†פֿאַרנומען† מיט† אַ†פֿאָרשונג ¨† וועלכע† האָט†זיך† פֿאַרוואַנדלט†אין† אַ†לעבן מיסיע Ɔ דער† מוז†יקאַנט† האָט† געזאַמלט† די† אָריגינעלע† נאָטן¨ † קאָפּיעס† † און† אַפֿילו† אַלטע† רעקאָרדירונגען†פֿון† בערך∞∞† ∞¨ †¥מוזיקאַלישע† ווערק¨ †וועלכע† זענען† געשאַפֿן† † געוואָרן† אין† קאָנצענטראַציע לאַגערן¨ † טויט לאַגערן¨ † אַרבעט לאַגערן† און† אַנדערע† ערטער¨ † וואָס† דער† נאַצי רעזשים† האָט† אויפֿגע≠ שטעלט† אינעם† פּעריאָד†פֿון † π≥≥± ¨† אין† דאַכאַו¨ † ביזן†סוף† פֿון†דער† צווייטער†וועלט מלחמה Æ

אין† די† ππ∞± ער† יאָרן¨ † האָט† לאָטאָראָ† אָר≠ גאַניזירט† אַן† אָרקעסטער¨ † כּדי† אויספֿילן† אַ† טייל† פֿון† די† געפֿונענע† מוזיק ווערקÆ † אין† ±∞∞≥ האָט†ער† אָנגעהויבן†צו† רעקאָרדירן†די† קאָמ≠ פּאָז† † יציעסÆ † הייַיאָר† האָט† ער† אַרויסגעלאָזט† אַ† קאָמפּלעקט† † פֿון†¥≥† קאָמפּאַקטלעך†—† אַ† גאַנצן† קאַסטן† —†פֿון † -Muzik KZ†- † אָדער† „די† ענציקלאָפּעדיע†פֿון† קאַצעט מוזיק& Ɔ די† ראָשי תּיבֿות† -KZ -† מיינען† אויף† דייַטש†—† „קאָנצענטראַציע לאַגער &Æ

אַ†טייל† פֿון†די† ווערק†זענען† שוין†לאַנג† ב†אַקאַנט ¨† אַרייַנגערעכנט† די† מוזי ק†פֿון† אַ† צאָל†ב אַרימטע††קאָמפּאָזיטאָרן ¨† וועלכע†האָבן† זיך† ג†עפֿונען† אין† טערעזין¨ † אַ† לאַגע ר†פֿאַר† געטאָ קאָ†נצע† נטראַציע† † און† טראַנזיט¨ † וווּ† די† נאַציס† האָבן† בכּיוון† דע†רלאָזט† די† אַסירים† צו†אַנטוויקלען† דאָס†קו† לט†ור עלע††לעבן ¨† כּדי† דאָס† אויסצונוצן† ווי† אַ† פּר†אָפּ אַגאַ††נדע מיטל Ɔ אַ† סך† געזאַמלטע† מוז†יקאַלישע† קאָמפּאָזי≠ † ציעס† זענען† אָבער† געווען† אי†נגאַנצן †פֿאַר≠ לוירן†אָדער† פֿאַרגעסן¨ †איידער† לאָטאָראָ† † האָט† זיי†אַנ טדעקט†¨ †דעשיפֿרירט† און†אַראַ† נזשירטÆ

אין†אַ† סך†פֿאַלן ¨† האָבן†די† מוזיק שאַפֿער† פֿאַ†רשריבן† זייערע†ווערק† אין†אומג עוויינט≠† לעכע† † ערטער†—†אין† נאָטיץ ביכלעך¨ †בריוו† אָדער† סתּם† אויף† שטיקלעך† פּאַפּירÆ † למשל¨ † ווען† דער† טש†עכישער† קאָמפּאָזיטאָר† רודאָלף† קאַרעל† איז† געזעסן†אין† דער†פּראָגער† פּאַנקראַץ תּפֿיסה¨ †האָט† ער†געשריבן† זייַן†מוזיק† אויפֿן†טואַלעט פּאַפּיר Æ

לאָטאָראָ† האָט† באַמערקט¨ † אַז† די† קאָמפּאָ≠ † זיטאָרן† האָבן¨ † מסתּמא¨ † געפֿילט¨ † אַז† די† לאַגערן† זענען†דאָס† לעצטע†אָרט† אין†זייער† לעבןÆ †נישט† געקוקט†אויף† דעם††געפֿיל† פֿונעם†נאָענטן† טויט¨ † האָבן† זיי† ממשיך† געווען† זייער† שעפֿערישקייט † ¨† כּדי† איבערצולאָזן† נאָך† זיך† אַ† מין† צוואהÆ † נישט† האָבנדיק† קיין† מאַטערי † עלע†† זאַכן† איבערצולאָזן† נאָך† זיך¨ † האָבן† זיי† געשאַפֿן† די† מוזיק¨ † כּדי† די† צוקונפֿטיקע† דורות† זאָלן †פֿאַרשטיין ¨† וואָס† די† אַסירים† האָבן† געפֿילט† און† געטראַכט † ¨† ווען† זיי† זענען†ג עווען††אין† די†קאָנצענטראַציע לאַגערן Æ

ס2 רובֿ† פֿון† די† מוזיקאַלישע† קאָמפּאָזיציעס† † אין† לאָטאָראָס† קאָלע† † קציע† זענען† געשאַפֿן† געוואָרן† דורך† אומגעקומענע† † ייִדןÆ † אַ† טייל†פֿון† די† קאָמפּאָזיטאָרן† † זענען† אָבער† אויך† געווען† † ציגייַנער¨ † קוואַקער † ¨† פּאָליטישע† אַרע†סטאַנטן ¨† האָמ † אָסעקסואַלן†† און† אַנדערע† קרבנו ת†פֿ† ונעם† נאַצי רעזשים † Ɔ לאָטאָראָ† האָט† געזאַמלט† די† מו≠ זיק¨ †וואָס† די†דייַטש† ישע†אָפֿיצירן† און†סאָלדאַטן† האָבן† געשאַפֿן† אין† די† לאַגער † ן†פֿאַר† מלחמה געפֿאַנגענע†פֿון† די† אַליִיִ†רטע† כּוחות¨ † און†אַפֿילו† וואָס† געוו† † יסע† אַמעריקאַנער† האָבן† געשאַפֿן† אין† דער†יאַפּאַנישער† געפֿאַנגענשאַפֿטÆ

דער† איטאַליענישער† זאַמלער† האַלט¨ † אַז† מ†וזיק† איז† אַן† אוניווערסאַלער† סאָציאַלער †פֿע≠ נאָמען † Ɔ אַפֿילו†אַן† אַמאַטאָרישער†מוזיקאַנט† קאָן† אימפּראָוויזירן¨ † שפּילנדיק† אויף† אַ† ליפּן האַר≠ מאָשקעª † אין† די† ערגסטע† סיטואַציעס¨ † שאַפֿן† מענטשן†ווייַטער† מוזיקÆ

לאָטאָראָ† וווינט† אין† דער† שטאָט† באַ†רלע≠ טע¨ † לעבן† טראַני¨ † און†פֿירט† קלאַסן† אין† אַ† קאָנ≠ סערוואַטאָריעÆ † ער† גלייבט¨ † אַז† זייַן† משפּחה שטאַמט†פֿון† די†אַנוסים†—† ייִדן¨ †וואָס† זענען† † גע≠ צוווּנגען†געוואָרן† זיך†צו† שמדן†מיט† הו†נדערטער יאָר† צוריקÆ † נאָך† אין† זייַן† יוגנט¨ † האָט† ער† זיך פֿאַראינטערעסירט† מיט† ייִדישקייטª † אינעם† יאָר ¥∞∞≥† האָט†לאָטאָראָ† זיך†מגייר† געווען † ¨† צוזאַמען מיט†זייַן† ווייַבÆ

דער†מוזיקאַנט† האָט†געזאָגט ¨† אַז†זייַן† פֿאָר≠ שונג†איז† נישט†געווען ¨† בייַם†אָנהייב ¨† פֿאַ†רבונדן מיט† זייַן† אינטערעס† צו† ייִדישע† ענינים¨ † הגם הייַנט† פֿילט† ער¨ † אַז† ער† האָט† געטאָן† אַ† מיצווהÆ ווען† ער† האָט† צום† ערשטן† מאָל† באַזוכט† טע≠ רעזין † ¨† מיט†איבער†∞≥† יאָר†צוריק ¨† האָט†ער† גע≠ טראַכט¨ †אַז† דאָרטן†איז† גרינגער†צו† געפֿינען†די ווערק†פֿון† אַזעלכע†קאָמפּאָזיטאָרן ¨† ווי†ווי קטאָר† אולמאַן† און† גדעון† קליין†—† וואָס† ביידע† זענען † זיי† אומגעקומען† שפּעטער† אין† אוישוויץÆ בעת† דער† זעלבער† נסיעה¨ † האָט† ער† באַ≠ שלאָסן† צו† באַזוכן† † די† אַנדערע† געוועזענע קאָנצע†נטר אַציע† לאַגערן† † אינעם† זעלבן ראַיאָןÆ †פֿאַר† דרייַ†וואָכן† האָט†ער† געזאַמלט אַזו†יפֿיל† מאַטעריאַל¨ † אַז† ער† האָט† געמוזט קויפֿן†אַן† אַנדער†טשעמאָדאַן ¨† כּדי†צו† ברענ≠ גען†אַלע† געפֿונענע†אוצרות† אַהייםÆ †במשך פֿון† דער† לאַנגער† צייַט¨ † איז† ער† אויסגע≠ ווען† אין† אַרכיוון¨ † ביבליאָטעקן¨ † מוזייען¨ אַ†נטיק קר אָמען††און† אין†פּריוואַטע† קאָלעק≠ ציעס†פֿון† מער†ווי† אַ†טוץ† לענדערÆ †אין† דער צוקונפֿט¨ † האָפֿט† ער† צו† דיגיטאַליזירן† אַלע זייַנע†געפֿינסן Æ

במ שך†פֿון† זייַ ן†פֿאָרש אַרבעט ¨† האָט לאָט † אָראָ†† אינטערוויויִרט† עטלעכע† לעבן געבליבענע† † קאָמפּאָזיטאָרן† און† אַ† צאָל קרובֿי ם†פֿון† די† אומגעקומענע¨ † ווי† אויך היסטאָריקער † ¨† וועלכע† ספּעציאַליזירן† זיך אין†חורבן געשיכטע Ɔ בדרך כּללי¨ †האָט† ער דור†כגעפֿירט† די† דאָזיקע† ריזיקע† אַרבעט פֿאַ†קטיש† אַליין¨ † על פּי רובֿ† אויף† זייַן אייגענעם†חשבון Ɔ הגם†במשך† פֿון†די† יאָרן†האָט ער† באַקומען† עטלעכע† סובסידיעס¨ † האָבן† זייַ≠ נע†פֿאָרשונגען† אים†אַרייַנגעבראַכט† אין†חובות Æ פֿונדעסטוועגן¨ † האָט† באַטאָנט† לאָטאָראָ¨ † וועט ער† פֿירן† זייַן† אַרבעט† ווייַטער¨ † נישט† געקוקט אויף†דעם ¨† וואָס†זי† ברענגט†אים† נישט†קיין† רווחÆ „ווער† ווייסט¨ † וויפֿל†פֿאַרלוירענע† מוזיקאַלישע † ווערק†קאָן† מען†נאָך† געפֿינעןø &

ון רותעלען גרובער

Gruber Ellen Ruth Credit:

ר נטשעסק ל ט ר דערציילט וועגן דער מוזיק, וו ס מע ה ט געש ן אין די ק נצענטר ציע ל גערן, בייַם עסטיוו ל

„לך לך‟ אין טר ני

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.