קוואַאַל∫ אייביק פֿפֿונע

Forward (Yiddish Edition) - - NEWS -

פֿון מÆ אַלקין

ספּעציעל רן „ רווערטס“

בראשית

מע†קאָן† זאָגן¨ †אַז† די†לעצטע† צוויי†פּרשיות† אין† דער† תּורה† זענען† די† סאַמע† פּאָעטישע† און† די† סאַמע†„פּערזענלעכע &† אינעם† גאַנצן† חומשÆ † די†פּרשה†„ האזינו& †שטעלט† מיט†זיך† פֿאָר¨ †כּמעט† אינגאַנצן¨ † אַ† לאַנגע† פּאָעמע†פֿון Σ∞†† שורות¨ † אין† וועלכער† משה† רבינו† דערמאָנט† דעם† ייִדישן† פֿאָלק†וועגן† זייער†בונד† מיטן†אייבערשטן ¨† זאָגט† זיי† אָן† אָפּצוהיטן† די† מיצוות† און† זאָגט† פֿאָרויס† פֿאַרשיידענע† ברכות† און† צרות¨ † וואָס† וועלן† זיי† אָנטרעפֿן† אין† דער† צוקונ פֿט¨ † ווי† אַ† רעזו†לטאַט† פֿון† זייערע† גוטע† און† שלעכטע† מעשׂיםÆ † משה† רבינוס† מוסר דרשה† איז† אָנגעשריבן† אין† אַן† אומגעוויינטלעכער† פּאָעטישער† שפּראַך¨ † וואָס† קלינגט†פֿילדייַטיק ¨† עטוואָס†אומקלאָר† און†לאָזט† זיך† אָפּגעטייַטשט† צו† ווערן† אויף†פֿאַרשי† ידענע† † אופֿניםÆ

רבי† לוי יצחק† באַרדיטשעווער† שרייַבט ¨† אַז† אין† די† לעצטע† טע ג†פֿון† זייַן† לעבן† האָט† משה†פֿאַרלוירן† זייַן†פֿעיִקייט† איבערצוגעבן†זייַן† נבֿואה† אויף† אַ† דייַטלעכן† אופֿן¨ † דערפֿאַר† זעט† זייַן† פּאָעמע† אויס† ווי† אַ† בילד¨ † אָפּגעשלאָגן† אין† אַ†טונקעלן† שפּיגל†—†„אַספּקלריא† שאינו†מאירה &Æ † מע† קאָן† אָבער† זאָגן† פּונק ט†פֿאַרקערט ¨† אַז† די† צוויי† לעצטע† שלוס סדרות† אין† דער† תּורה† זע≠ נען†די† העכסטע†קולמינאַציע† פֿון†משהס† נבֿואה† —†דערפֿאַר† קלינגען†זיי† באַזונדערס†מיסטיש† און† פּאָעטישÆ

געוויסע† מפֿרשים† האַלטן¨ † אַז† אינעם†פֿאַר≠ שרייַבן† די† דאָזיקע† פּאָעטישע† פּסוקים† האָבן† זיך† באַטייליקט† זיבעציק† זקנים†פֿון† משהס† דור¨ † הגם† די† אַנדערע† רבנים† וואָלטן† באַטראַכט† אַזאַ† ווערסיע† ווי† אַ† קאָנטראָווערסאַלע† און† האַלטן¨ † אַז†משה† אַליין†האָט† פֿאַרשריבן†די† גאַנצע†תּורה ¨† פֿון†אָנהייב† ביזן†סוף ¨† אות†נאָך† אות¨ †לויט† אַ†די≠ רעקטער†אַנטפּלעקונג† פֿונעם†באַשעפֿער Ɔ אינעם† ספֿר הזוהר† שטייט† געשריבן¨ † אַז† משה† רבינו† האָט† אַליין† מחבר† געווען† דעם† גאַנצן† חומש† „דבֿרים &ª † זייַנע† אייגענע† ווערטער† זענען† אָבער† בעצם†געווען† נבֿיאישעÆ †אַזוי† צי†אַזוי ¨† זעען†מיר† אין† דער† פּרשה† „האזינו &† באַזונדערס† קלאָר¨ † ווי† דער† מענטשלעכער† אַספּעקט†פֿונעם† וועזן† ווערט† צונויפֿגע פֿלאָכטן† אויף† אַ† מיסטעריעזן† אופֿן†מיטן† ג טלעכן†ליכט Æ

הלל† צייטלין¨ † זייער† אַן† אָריגינעלער† און† טיפֿער†חסידישער† דענקער¨ †דערמאָנט ¨† אַז†מוזיק† און†פּאָעזיע† זענען†די†„ שוועסטער& †פֿון† נבֿואהÆ † וואָס† גרעסער† און† אָריגינעלער† עס† זענען† די† ווערק†פֿון† אַ†קאָמפּאָזיטאָר† אָדער†אַ† פּאָעט¨ †אַלץ† שטאַרקער†קלינגען† זיי†ווי† אַן†איבערמענטשלע≠ כע†אַנטפּלעקונג† פֿון†אויבן Ɔ עס†באַקומט† זיך¨ †אַז† דער† געניאַלסטער† און† אָריגינעלסטער† ש†אַפֿער† איז† מסוגל† גובֿר† צו† זייַן† די† גרענעצן†פֿון† זייַן† מענטשלעכער†עקזיסטענץ† און†אַנטפּלעקן† עפּעס† אַ†חידוש ¨† וואָס†מע† קאָן†נישט† דערגרייכן†דורך† ראַציאָנעלע† חשבונות† —† נאָר† דווקא† דורך† אַ† ביטול†אינעם† ים†פֿון† ג טלעכער†חכמה Ɔ כּדי†צו† ווערן†אַ† בעסערער†מענטש ¨† אַ†טיפֿערער† דענקער† און† אַ† מער† אָריגענעלער† שאַפֿער¨ † מוז† מען† זייַן† גרייט† זיך† אָפּצוזאָגן¨ † צומאָל¨ †פֿון† זיך¨ † און† לאָזן† זיך†צעשווענקט† צו†ווערן† אין†די† כוואַליעס†פֿון† דער†איבערפּערזענלעכער† באַגייַסטערונגÆ †פֿאַר≠ שטייט†זיך ¨† אַז†עס† ווערט†דער† דאָזיקער†פּרינציפּ† אויסגעדריקט†בייַ† משהן¨ †ווי† דעם†גרעסטן† נבֿיא¨ † אויף† אַ† גאָר† אַ† סך† שטאַרקערן† אופֿן¨ † ווי† בייַ† אַ† געוויינטלעכן†באַגייַסטערטן† מענטשÆ די† פּרשה† „וזאת† הברכה& ¨† די† לעצטע† אינעם† חומש¨ † איז† אויך† זייער† אַ† פּאָעטישעÆ † משה† רבינו† האָט† געבענטשט† איט≠ לעכן†ייִדישן† שבֿט†מיט† אַ† באַזונדערער† ברכהª † אַזוי† ווי†אין† דער†פּרשה†„ האזינו& ¨† זענען† זייַנע† פּאָעטישע† ווע†רטער† מיסטיש † פֿי לדייַ≠† טיקÆ † בייַם† סו ף†פֿון† דער† פּרשה† ווערט† דערציילט¨ † ווי† משה† רבינו† איז† געשטאָרבן† † און† באַערדיקט† געוואָרןÆ † אין† דעם† פֿאַל¨ †האַלטן† אַ†סך†—† הגם†נישט† אַלע†—†רבנים ¨† לויט†אַ† בפֿירושער†דעה† פֿון†די† חז- ל¨ †אַז† יהושע† ב נון†האָט† דערשריבן†די† דאָזיקע†שלוס פּס† וקיםÆ † לויט† אַן† אַנדער† מיינונג¨ † האָט† משה† זיי† אַליין† אָ†נגעשריבן ¨† גלייַך† פֿאַר† זייַן† טויט¨ † בנבֿואהÆ † יעדנ פֿאַלס¨ † האָט† די† דאָזיקע† פּרשה† אויך† אַ† פּערזענלעכן†און† אַ†באַזונדערס† פּאָעטישן† † טעםÆ † משה†זאָגט† פֿאָרויס†דאָס† צוקונפֿטיקע†לעבן† פֿון† פֿאַרשיידענע†גרופּעס† ייִדן†אין† ארץ ישׂראלÆ

אין†פֿאַרגלייַך† מיט†דער† שלוס פּרשה†„וזאת† הברכה& ¨† וואָס† הייבט† זיך† אָן† מיט† משהס† פּאָע≠ טישע† ברכות† וועגן† די† ייִדישע† שבֿטים¨ † הייבט† זיך† אָן† די† ערשטע† פּרשה† אין† דער† תּורה¨ † „בראשית &¨ † מיט† אַ† דערציילונג† וועגן† דער† תּקופֿה†פֿונעם† וועלט באַשאַף¨ †ווען† קיין†מענטש† און†קיין† אַנדערע†לעבעדיקע† באַשעפֿענישן†זע≠ נען†נאָך† נישט†געווען† אויף†דער† וועלטÆ †ערשט† ווייַטער† אין† אונדזער† הייַנטיקער† סדרה† ווערט† דערציילט¨ † ווי† דער† ערשטער† מענטש† איז† באַ≠ שאַ פֿן† געוואָרן¨ † צוערשט† אין† אַ† גייַסטיקער† גן עדן וועלט¨ † דערנאָך† ווי† ער† אי ז†פֿאַרשיקט† געוואָרן† אין† דע ר†פֿאַרשאָלטענער† עולם הזה¨ † וווּ† עס† הערשן† שוועריקייטן† און† טויט¨ † און† די† מענטשלעכע†געשיכטע† האָט†זיך† אָנגעהויבן†מיט† אַן† אומזיניקן† מאָרדª † קין† האָט† דערהרגעט† זייַן† ברודער¨ † הבֿל¨ † ווייַל† הבֿלס† קרבן† איז¨ † כּבֿיכול¨ † מער†געפֿעלן† געוואָרן†דעם† אייבערשטןÆ

ס2 איז† כּדאַי† צו† באַמערקן¨ † אַז† די† הייַנטיקע† פּרשה† איז† אויך† זייער† אַ† פּאָעטישעÆ † די† תּורה באַשרייַבונג† † פֿון† מעשׂה בראשית† איז† נישט† אַ† טרוקענע† וויסנשאַפֿטלעכע† דערציילונג† וועגן† דער† וועלט אַנטוויקלונג¨ † נאָך† אַן† עזאָטערישע† לעגענדע¨ † אָנגעלאָדן† מיט† אַ† סך† שטאַפּלען†פֿון† באַדייַטÆ †אַזוי† ווי¨ †משהס† מוסר פּאָעמע†און† זייַנע† ברכות† גלייַך† פֿאַרן† טויט¨ † טראָגט† די† איצטיקע† סדרה¨ † אוי פֿן† ערשטן† בליק¨ † אַ† פּעסימיסטישן† טעםÆ † צוערשט¨ † איז† די† וועלט† באַלויכטן† גע≠ וואָרן¨ †האָט† זיך†צעבליט† און†זיך† אָנגעפֿילט†מיטן† לעבןÆ †און† אָט†קומט† דער†מענטש ¨† און†עס† הייבן† זיך†אָן† באַלד†עבֿירות ¨† קללות†און† רציחהÆ

רבי†נחמן† בראַצלעווער†האָט† אַמאָל†געגעבן† אַן† עצה¨ † ווי† אַזוי† צו† מאַכן† דאָס† מענטשלע≠ כע†וועזן† מער†אינטענסיוו† און†באַדייַטפֿול∫† מע† זאָל† זיך† כּסדר† דערמאָנען¨ † אַז† יעדן† טאָג† ווערט† מען† נענטער† צום† טויט¨ † ווי† אַן† אַרעסטאַנט¨ וואָס† ווערט† געפֿירט† אין† אַ† פּאָליציי קאַרעטע † צו†דעם† אָרט†פֿון† זייַן†תּליה Ɔ אַז†מע† טראַכט†זיך אַרייַן¨ † איז† עס† טאַקע† אמתÆ † כּדי† צו† דערפֿילן דאָס†לעבן† ווי†געהעריק ¨† מוז†מען† זיך†אויסלער≠ נען† אָפּצושאַצן† יעדן† מאָמענטÆ † אַדרבה¨ † דווקא ווען† מיר† לעבן† עפּעס† איבער† —† צומאָל† גאָר אַ†שווערע ¨† פּראָבלעמאַטישע†אָדער† סכּנותד† † יקע דערפֿאַרונג†—† דערפֿילן† מיר† אָפֿט† שפּעטער† אַ נייַע†מדרגה† פֿונעם†ג טלעכן† לעבנס גייַסטÆ †דאָס לעבן†באַשטייט† פֿון†איבערלעבונגען Æ

ווי†מיר† האָבן†שוין† געשמועסט†נישט† איין מאָל†פֿריִער ¨† שטייט† דער† מענטש† אינעם† צענ≠ טער†פֿון† דער†תּורה Ɔ די†ריזיק לאַנגע† תּקופֿות פֿון† דער† קאָסמישער¨ † געאָלאָגישער† און† ביאָ≠ לאָגישער† עוואָלוציע† ווער ט†פֿאַררעכנט† אין דער† תּורה† בלויז† ווי† זעקס† טעג ¨† ווייַל† איין וואָך †פֿו† נעם† מענטשלעכן† לעבן† האָט† מער ווערט¨ †ווי† דער†גאַנצער† אוניווערס†מיט† זייַנע אומצאָלי†קע† און† וווּנדערלעכע† שטערן† און גאַלאַקטי†קעס Ɔ פֿונדעסטוועגן¨ †לערנט† אונדז†די תּורה† נישט† אַ† נאַיִוון† הומאַניזם ¨† לויט† וועלכן דער† מענטש† איז† די† בעסטע† און† די† שענסטע באַשעפֿענישÆ

די† מענטשהייט† האָט† געבראַכט† אין† דער וועלט† אַ† סך† צרות†פֿון† אַ† ריזיקן†פֿאַרנעם ¨† מער רציחה†ווי† די†ווילדסטע† חיותÆ †אַ† מענטש†איז† אַ סתּירותדיקע†און† אַ†פּאַראַדאָסקישע† באַשעפֿ † עניש†Æ די†פּאַראַדאָקסן† פֿונעם†מענטשלעכן† לעבן†ווייַזן אָבער† אָן¨ † אַז† אין† אונדזערע† נשמות† באַהאַלט † זיך† דאָס† אוניקאַלע† ג טלעכע† ליכטÆ † אַ† סך† מאָל אין†דער† געשיכטע†האָבן† גאָר†פּשוטע† מענטשן אַרויסגעוויזן† ממש† אַ† ניסימדיקע† העלדישקייט † און† איידלקייט† אַפֿילו† אין† דער† סאַמע† גרעבס≠ טער ¨† פֿאַרדאָרבענער† און† רוצחישער† סבֿיבֿהÆ סוף כּל סוף¨ †האָט† קין†געטאָן† אַן†אמתע† תּשובֿה¨ און†זייַנער† אַ†קרובֿ ¨† חנוך¨ †האָט† זוכה†געווען† זיך אויפֿצוהייבן† אין† הימל† אַרייַן† לעבעדיקע†רהייט ¨ צוליב†זייַן† גרויס†צידקות Ɔ אונדזער†פֿע† יִקייט†צו זען† דאָס† ג טלעכע† ליכט† אינעם† גרעסטן† חושך פֿון† טויט† און† חורבן†—† און† צומאָל† דווקא† אין די†פֿינצטערסטע† אומשטאַנדן†—†איז† אַ†ראיה ¨† אַז די† מענטשהייט† טראָגט† אין† זיך† דעם† ג טלעכן ליכט פּאָטענציאַל¨ †וועלכע† זי†וועט ¨† סוף כּל סוף¨ אַנטפּלעקן¨ † ברענגענדיק† די† גאולה† אויף† דער גאַנצער†וועלט Æ

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.