בילד פֿו אויפֿגעהאָנגענע" ייִד לעאָ פֿראַנק פֿאַרקויפֿט פֿאַר μ≤ ±¨ ≥§

Forward (Yiddish Edition) - - NEWS - שׂרה רחל שעכטער ©ניו יאָרק ®

אַ†פֿאָטאָגראַפֿיע† פֿון†דער† לינטשערייַ† † ייַ פֿון†לעאָ† פֿראַנק†—†אַ† ייִדישער†פֿאַרוואַלטער† ר פֿון†אַ† בלייַער* פֿאַבריק†און† דער†פּרעזידענט† ט פֿונע ם† אַטלאַנטע* צווייַג† פֿון† „בני *ברית ת1 1† אין† מאַריעטע¨ † דזשאָרדזשיע† —† אין† יאָר† אָר μπ± ±¨ † איז† פֿאַראַכטאָגן† מיטוואָך† פֿאַרקויפֿט† פֿט געוואָרן† † דורכן†ליציטאַציע *הויז†„ סאָטביס † ס1 1† פֿאַרμ† ≤± ¨≥ §Æ

אויף† דער† צווייטער† זייַט† פֿונעם† בילד† לד איז† מיט† אַ† בלייַער† אָנגעשריבן∫† „דאָס† אָס אויפֿהענגען†לעאָ† פֿראַנק1 Æ

פֿראַנק¨ † וועלכער† איז† פֿאַרמישפּט† גע≠ וואָרן† צום† טויט† פֿאַרן† דערהרגענען† אַ† ווייַסע¨ † נישט* ייִדישע† אַרבעטאָרין† פֿון† זייַן† פֿאַבריק¨ † די† ≤± *יאָריקע† מערי† פֿייגען¨ † איז† דער† איינציקער† ייִד¨ † וואָס† איז† אַמאָל† געלינטשט† געוואָרן† אין† די† פֿאַראייניקטע† שטאַטןÆ † פֿון† אָנהייב† אָן† האָבן† ס/ רובֿ† מענטשן† געהאַלטן¨ † אַז† פֿראַנק† איז† אומ≠ שולדיק¨ †און† אַז†אַ† שוואַרצער†סטרוזש† פֿון†דער† פֿאַבריק¨ †דזשים† קאָנלי¨ †האָט† דערהרגעט†פֿייגען Ɔ ווי†אַ† רעזולטאַט†פֿון† דער†לינטשערייַ ¨† איז†מיט† דרייַ†חדשים† שפּעטער¨ †ערבֿ *דאַנק *טאָג ¨† באַנייַט† געוואָרן† די† ראַסיסטישע† אָ†רגאַניזאַציע† „קו * קלאָקס* קלאַן1 ¨† און† שפּעטער† איז† געגרינדעט† געוואָרן†די†„ אַנטי* דעפֿאַמאַציע†ליגע 1Æ

דער†פֿאַרקויפֿער† פֿונעם†בילד ¨† אַ†פּריוואַטער† זאַמלער†אין† ניו* יאָרק¨ †וועלכער† האָט†געבעטן† צו† בלייַבן†אַנ אָנים†¨ †האָט† איבערגעגעבן†דעם†„ פֿאָר≠ ווערטס1 ¨† אַז†ער† האָט†געקויפֿט† די†פֿ אָט†אָגראַפֿיע† † מיט†יאָרן† צוריק¨ †און† זעע†נדיק ¨† אַז†ער† וועט†עס† קיין†מאָל† נישט†אויסשטעלן† אין†זייַן† הויז† ©„ ס/ איז† צו†מאַקאַבריש ¨1 †האָט† ער†ב אַמערקט†® ¨† האָט†ער† זיך†געוואָנדן† צו†די† גרע†סטע† ל†יציטאַציע *הייַזער ¨† אָבער† זיי† האָבן† זיך† אָפּגעזאָגטÆ „†די† טעמע† איז† צו†קאָ† נטראָווערסיעל¨ 1† האָט†ער† געזאָגטÆ

סוף* כּל* סוף¨ †האָט†„ סאָטביס1 †מסכּים† געווען† עס†צו† ליציטירןÆ †דאַן† אַבערנעטי¨ †דער† פֿאָרשטייער† פֿון† „סאָטביס 1† פּרעסע* ביוראָ¨ † האָט† געזאָגט † ¨† אַז† „סאָטביס 1† ליציטירט† אָפֿט† מאָל† באַרימטע† אימאַזשן† פֿון† וויכטיקע † ¨† טרויעריק* באַרימטע† היסטאָר† † ישע† געשעענישן¨ † ווי† די† דאָזיקע† פֿאָ≠ טאָגראַפֿיעÆ † דאָס† איז† אָבער† נישט† געווען† דאָס† איינציקע† בילד† אויף† אַ† ייִדישער† טעמע¨ † וואָס† מע† האָט† פֿאַרקויפֿט† בייַ† דער† ליציטאַציעÆ † אַ† פֿאָטאָגראַפֿיע†פֿון† ראָמאַן†ווישניאַק ¨† געמאַכט†אין† וואַרשע¨ †בערך π≥≥†Π—± π≥± ¨† איז†אויך† פֿאַרקויפֿט† געוואָרן†—†פֿאַר ∞∞†∞ ¨μ §Æ

מע† האָט† געפּרוּווט† זיך† פֿאַרבינדן† מיטן† קויפֿער† פֿון† דער† לינטש* פֿאָט † אָגראַפֿיע†¨ † כּדי† צו† דערגיין†זייַן† אידע†נטיטעט† אָדער†זייַן† סיבה†פֿאַר† קויפֿן† עס¨ † אָבער† קיין† ענטפֿער† האָט† מען† נישט†

באַקומעןÆ די† פֿאַלשע† פֿאַרמישפּטונג† פֿון† לעאָ† פֿראַנק† און†די† לינטשערייַ†מיט† צוויי†יאָר† שפּעטער†האָט† געמאַכט† אַ† טראַוומאַטישן† אייַנדרוק† אויף† די† אַמעריקאַנער† † ייִדן¨ †האָט† דערקלערט†סטיוו† אָני¨ † מחבר† פֿונעם† בוך¨ Dead† The† Frank∫† MƆ Leo† ©∞∞≥ ≤® Rise†Shall† †¸ לעאָ†פֿראַנק∫† די†טויטע† וועלן† תּחית* המתים†זייַן ˛Æ †בעת† פֿראַנקס†פֿאַ† רטי†ידיקער† ווי¨ †למשל ¨† דער†גובערנאַטאָר† פֿון†דזשאָרדזשיע ¨† דזשאָן†סלייטין ¨† האָבן†זיך† באַמיט†צו† בייַטן†דעם† טויט* אורטייל† אויף† אַ† לעבן† לאַנג† אין† תּפֿיסה† —† אַ† שריט† וואָס† האָט¨ † אַגבֿ¨ † געקאָסט† † סלייטין† זייַן†קאַריערע ¨† זאָגט†אָני†—† האָבן†די† ייִדן†אין† די† דרום* שטאַטן†געשוויגן Ɔ

πμ•„† פֿון† די† ייִדן† אין† אַטלאַנטע† איןμ† π±± זענען† געווען† רעפֿאָרם* ייִדןª † זייער† אַסימילירט† און† פּשוט† נישט† געוואָלט† אַרויסווייַזן¨ † אַז† זיי† זענען†/ צו†ייִדישלעך /Æ 1

„ביז† דעמאָלט† האָבן† די† ייִדן† זיך† אפֿשר† באַטראַכט†פֿאַר† ווייַסע¨ †און† ווי†אַ† טייל†פֿון† דער† געזעלשאַפֿט¨ †אָבער† דער†פֿראַנק *פּראָצעס† און†די† י לינטשערייַ† האָט† זיי† דערמאָנט¨ † אַז† ס/ איז† נישט† ט אַזוי¨ 1† האָט†באַמערקט† יונתן†סאַרנאַ ¨† פּראָפֿעסאָר† ר פֿון† ייִדישער† געשיכטע† אין† בראַנדייַס* * אוניווערסיטעטÆ

די†ייִדן† פֿון†די† צפֿונדיקע†שטאַטן ¨† פֿון†דער† ר אַנדערער† זייַט¨ † האָבן† שטאַרק† פֿאַרטיידיקט† ט פֿראַנק¨ † און† די† „ניו *יאָרק† טייַמס1 † האָט† ט אָפּגעדרוקט† אַ† סעריע† † אַרטיקלען† וועגן† דעם† ם עניןÆ „†ס /איז† קלאָר¨ † אַז† דער† פֿאַרלעגער† פֿון† די† י /טייַמס /¨ †אַדאָלף† אָקס¨ †האָט† עס†ב אַטראַכט††ווי† אַ אַ† ייִדישע† שליחות†—† האָט† סאַרנאַ† דערקלערט†—† — אָבער† צום† סוף¨ † איז† די† שליחות† דורכגעפֿאַלן† ן און† די† /טייַמס /† איז† אַטאַקירט† געוואָרן† ווי† /אַ† אַ ייִדישע† צייַטונג/ Ɔ איינע† פֿון† די† סיבות† פֿאַר† ר וואָס†די† /טייַמס /† האָט†שפּעטער† נישט†געשריבן† ן וועגן†דעם† חורבן¨ †איז† זיכער†געווען† פֿאַרבונדן† ן מיט† איר† פֿריִערדיקער† קאַמפּאַניע† לטובֿת† לעאָ† אָ פֿראַנקÆ 1

בעת†פֿראַנק† איז†געזעסן† אין†תּפֿיסה† האָט†דער† ר שעף* רעדאַקטאָר† פֿונעם†„פֿאָרווערטס 1¨ † אַב† קאַהאַן¨ †אָנגעשריבן† מער†ווי†∞∞≥† אַרטיקלען† אינעם†„פֿאָרווערטס 1¨ †פֿאַרטיידיקט† אים†און† געפֿאָדערט† דורכצופֿירן† אַן† אָביעקטיווע† אויספֿאָרשונגÆ † אַב† קאַהאַן† האָט† זיך† אַפֿילו† געקליבן† אָנצושרייַבן† אַ† בוך† וועגן† דעם† אַמעריקאַנער†„בלוט *בילבול 1Æ

ס/ רובֿ† פֿון† די† לינטש* קרבנות† במשך† פֿון† דער† אַמעריקאַנער† געשי†כטע† זענען† געווען† שוואַרצע¨ † וואָס† באַנדעס† פֿון† ווילדע†יונגע *לייַט† פֿלעגן†זיי† דע†רהרגענען† עטלעכע†שעה† אָדער†טעג† נאָך†דעם ¨† ווי† דער† שוואַרצער† איז† באַשולדיקט† אָדער† פֿאַרמישפּט† געוואָרן† אין† אַ† פֿאַרברעכן† קעגן† אַ† ווייַסןÆ † דאָס† מאָל† איז† געווען† אַנדערשÆ † ווי†אָני† האָט†אַנטדעקט† נאָך†יאָרן† פֿון†פֿאָרשן† ד עם† ענין¨ †זענען† די†לינטשער† געוועןμ† †≤אָנגעזעענע† אייַנוווינער† פֿון† מאַריעטע¨ † די† שטאָט¨ † וווּ† עס† האָט† געוווינט† פֿייגענס† משפּחהÆ † צווישן† זיי∫† אַ† געוו † עזענער†† ר דזשאָרדזשיער† ג†ובערנאַטאָר ¨† ¨ פּאָליציאַנטן¨ † דעמאָלט† † יקע† און† ן געוועזענע† בי†רגע† רמייַסטער† פֿון† ן מאַריעטע † ¨† אַ† ריכטער¨ † אָ†רטיקע† ע ג†עשעפֿטסלייַט ¨† אַ† דאָ†קטער ¨† אַ† אַ באַנקיר†און† אַדוואָקאַטן † Æ

„דאָ† האָט† מען† שוין† נישט† ט ספּאָ†נטאַן† אַרויסגעשלעפּט† † פֿראַנק† ק פֿון† עפּעס† אַ† קליין† תּפֿיסהלעÆ † פֿאַרקערט¨ † דאָס† איז† געווען† אַ אַ† גוט* *אָרגאַניזי† רטע† אָפּעראַציע† ע צו† פֿאַרכאַפּן† אַן† אַרע†סטאַנט† פֿון† ן אַ† גרויסער† גוט* באַוואָרנטער† † ר שטאַט* תּפֿיסה¨ 1† האָט† אָני† דערקלערטÆ † די פֿאַרברעכער†האָבן† זיך†אַרייַנגעגנבֿעט† אין†דער תּפֿיסה†שפּעט† בייַ†נאַכט† און†געפֿירט† דעם†קרבן אין† אַן† אויטאָμ∞† †± מייַל† קיין† מאַריעטע¨ † נאָענט צו†דער† שטוב†פֿון† די†פֿייגענס Æ„† דאָס†איז† נישט געווען† סתּ ם† אַ† לינטש* באַנדע¨ † נאָר† ממש† אַ מיליטערישע†מיסיע Æ1

צוליב† דעם† וואָס† די† לינטש* באַטייליקטע † זענען† געפֿאָרן† אין† עטלעכע† אויטאָס¨ † האָט אָני† זיך† דערוויסט† זייער† אידענטיטעט† דורכן אויספֿאָרשן† די† אויטאָ* רעגיסטראַציע† פֿון† יעדן אייַ†נוווינער† פֿונעם† ראַיאָן† אין† יענעם† יאָרÆ † ער האָט† אויך† אינטערוויויִרט† די† זין† און† טעכטער פֿון†די† פֿאַרדעכטיקטע†מערדער ¨† און†איין† טאָכ≠ טער†האָט† אים†אַפֿילו† געוויזן†אַ† רשימה†פֿון† אַלע לינטש* באַטייליקטע¨ †וואָס† איר†טאַטע† האָט†איר געהאַט† געגעבן¨ † און† וואָס† זי† האָט† געהאַלטן צווישן†די† זייַטן†פֿון† אַ†ביבל Æ

דער† באַשלוס† צו† לינטשן† פֿראַנק† אַנשטאָט דעם† שוואַרצן† קאָנלי† איז† אויך† מערקווערדיקÆ „די† מענטשן†האָבן† געזען†אין† פֿראַנק†אַ† סימבאָל פֿונעם† אָנגייענדיקן† אַטאַק† אויף† די† דרום* שטאַטן¨ †און† אַ†סימן† פֿון†אַלע† ווערטן¨ †וואָס† זיי האָבן† באַקעמפֿט† זינט† דעם† בירגערקריג∫† אַ† ייִד¨ אַ† געשעפֿטסמאַן† † און† אַן† אַטאַק† אויף† די† דרומ≠ דיקע† פֿרויען† בכלל¨ 1† האָט† סאַ†רנאַ† דערקלערטÆ „זיי† האָבן†פֿאַרשטאַנען ¨† אַז†די† פֿאָלקס* רוגזה†איז געווען†אַזוי† שטאַרק¨ †אַז† צו לינטשן†אַ† שוואַרצן†סטרוזש וואָלט† נישט† געווען† גענוג אייַנצ†ושטילן† זייער†כּעס Æ1

די†מענטשן† וואָס†שטייען לעבן† דעם† קע†רפּער† אויף דער† פֿאָט†אָגר אַפֿיע†¨ † זענען נישט†די† לינטש* דורכפֿירער¨ האָט† אָני† דע†רקלערט ¨† נאָר עטל† † עכע† פֿון† די† טויזנטער צ†וק† וקער¨ † וועלכע† האָבן זיך† פֿאַרזאַמלט† אין† דער צייַט¨ † ווען† מע† האָט† פֿראַנק אוי†פֿג עהאָנגען†¨ † Σ† אַ† זייגער אין† דער† פֿרי¨ † און† ווען† די אינסטאַנצן†האָבן† דעם†קער≠ פּער† אַראָ†פּגענומען ¨† מיט דרייַ†שעה† שפּעטערÆ

דער† אונטערשטער טייל† פֿון† פֿראַנקס† קערפּער איז† אַרומגעוויקלט† מיט אַ† לייַוונט* זאַק¨ † כּדי† צו† באַהאַלטן† זייַן† נאַקעט לייַב¨ † ווייַל† ער† איז† געווען† אָנגעטאָן† בלויז† אין אַ†נאַכטהעמד ¨† ווען†מע† האָט†אים† פֿאַרכאַפּטÆ †ער האָט†נישט† געטראָגן†קיין† אַרעסטאַנטן* אוניפֿאָרם¨ האָט†אָני† דערקלערט¨ †ווייַל† מיט†עטלעכע† וואָכן פֿריִער†האָט† אַ†צווייטער† אַרעסטאַנט†געהאַט† גע≠ דראָט†אים† צו†הרגענען ¨† האָט†מען† איבערגעפֿירט פֿראַנק†אינעם† שפּ†יטאָל *אָפּטייל† בייַ†דער† תּפֿיסה¨ כּדי†אים† צו†באַשיצן ¨† און†דאָרט† האָבן†די† אַרעס≠ טאַנטן†געטראָגן† נאַכטהעמדערÆ

איןπΠ∂† †±האָט† די†„דזשאָרדזשיער† קאָמיסיע פֿון†באַגנעדיקונג† און†תּנאי *פֿרייַהייט 1† אָנגענומען דאָס† אַחריות† פֿאַר† נישט† האָבן† גענוג† באַשיצט פֿראַנק† און† פֿאַר† נישט† מישפּטן† זייַנע† מערדער¨ הגם† זיי† האָבן† פֿראַנק† נישט† ריינגעוואַשןÆ † ביזן הייַנטיקן† טאָג† טראָגן† אַ† טייל† פֿון† די† גאַסן† נאָך אַלץ†די† נעמען†פֿון† די†לינטשער Æ

אָני†האַלט† אָבער†נישט ¨† אַז†מע† דאַרף†בייַטן די†נעמען† פֿון†די† גאַסןÆ „†מיר† קענען†נישט† איבער≠ שרייַבן† די† געשיכטעª † דאָס† וואָלט† געווען† צו סטאַליניסטיש¨ 1† האָט† ער† באַמערקטÆ „†אונדזער ציל†איז† בלויז†איבערצוגעבן† די†פֿאַקטן Æ1

צו† בייַטן† די† נעמען† פֿון† די† גאַסן† וואָלט סייַ* ווי†געווען† זייער†קאָ† נטראָווערסיעל† † צוליב†אַ צווייטער† סיבה∫† אַ† סך† פֿון† די† משפּחות† פֿון† די לינטש* באַטייליקטע†זענען† געבליבן†אָנגעזעענע מיטגלידער†פֿון† דער†ג עזע††לשאַפֿט Ɔ דער†ברודער פֿון† הע†רבערט† קליי¨ † דער† אָרגאַניזירער† פֿון דער† לינטשערייַ¨ † למשל¨ † איז† געווען† ג†ענע≠ ראַל† לושיוס† קליי†—† אַ† באַקאַנטער† העלד† פֿון דער† צווייטער† וועלט* מלחמהÆ † דערצו† האָט† די געשיכטע† אַרויסג † עוויזן†† איר† אייגענע† איראָניע∫ נישט† ווייַט† פֿון† מאַריעטע¨ † וואָס† איז† הייַנט† אַ חשובֿע†פֿאַרמעגלעכע† שטאָט¨ †ג עפֿינט††זיך† דער צום* גיכסטן† וואַקס†נדיקער† ייִדישער† ייִשובֿ† אין דזשאָרדזשיעÆ

פֿון†דעסטוועגן ¨† ווילט†זיך† פֿאָרט†וויסן ¨† ווער ס‘האָט† איצט† געקויפֿט† די† פֿאָטאָגראַפֿיע† פֿון פֿראַנקס†לינטשערייַ ¨† און†פֿאַר† וואָס†האָט† ער†עס געקויפֿטø „†איך† האָף¨ †אַז† דאָס†בילד† געפֿינט†זיך אין† לייַטישע† הענט†—† האָט† אָני† געזאָגט†—† און אַז† דער† איצטיקער† אייגנטימער† שאַצט† אָפּ† די וויכטיקייט† פֿון†דעם† מאָמענט¨ † וואָס† דאָס† בילד שפּיגלט†אָפּ Æ1

די למנה !ונעם דערמ רדעטן לע !ר נק

בריוו ון ר נק צו ב ק ה ן, וווּ ער שרייַבט: גרויסן ד נק ! ר דער טעלעגר ם, וו ס איר ה ט מיר געשיקט דעם ! רג נגענעם שבת. דער אמת איז ליכטיקייט, און דער! ר מוז מען די כמ רעס !ון !ינצטערניש, ב ש !ן דורך ליגנס, צעטרייַבן דורך דעם אמת. ווי איך ה ב שוין זוי !יל מ ל געז גט: דער אמת מ רשירט ווייַטער! איך ה ב ב קומען דעם „! רווערטס‟, וו ס איר ה ט מיר געשיקט, און ק נגר טוליר אייַך אויף דעם ליטער רישן ניוו און דער פּרטימדיקער פּינקטלעכקייט !ון דעם רעפּ רט זש. מיט וו רמסטע גרוסן, לע מ. !ר נק

לע !ר נק

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.