זכרונות פֿו יודל מאַרק

Forward (Yiddish Edition) - - NEWS -

(המשך ון ריעִרדיקן נומער)

אי די הויכע פֿענצטער

גרוזענבערג†האָט† געהאַט†אַ† טבֿע¨ † אַ† כאַראַקטער† אַזאַ∫† עס† פֿלעגט† זיצן† אַ† סך† מענטשן† און† וואַרטן¨ † פֿלעגט† ער¨ †פֿאַרשטייט† זיך¨ †דעם† ערשטן†מיך† אַרייַננעמען† ¸אין† ביוראָ˛ Ɔ און† ער† פֿלעגט† ניט† נאָר† אונטערשרייַבן¨ † ¸ער ˛† פֿלעגט†פֿרעגן ¨† וואָס†איך† מאַך†און† וועגן† מייַנע†חבֿרים ¨† אַזוי†דורכשמועסן Ɔ און† אים† פֿלעגט† ניט† אַרן¨ † אַז† די† אַנדערע† זיצן†און† וואַרטןÆ †איך† בין†געוואָרן† אַ† גאַנצער†שמעלקע† מיט†גרוזענבערג Æ

מיר† איז† אויסגעקומען† אַ† פּאָר† מאָל† צו† גיין† בייַ† איינעם¨ † וואָס† האָט† געשפּילט† גאָר† אַ† גרויסע† ראָלע† אין† דער†קאַדעטישער† פּאַרטיי∫†ווינאַווער ¨† אַ† באַרימטער† אַדוואָקאַט¨ † וואָס† האָט† ניט† אָנגענומען† בכלל† קיין† קליענטן† חוץ† אַדוואָקאַטןÆ † אַדוואָקאַטן¨ † וואָס† האָבן† געהאַט† פֿאַרפּלאָנטערטע† משפּטים¨ † דער† עיקר† מיט† ירושה¨ † פֿלעגן† קומען† צו† אים† נאָך† געוויסע† עצות† און† אָ†נווייַזונגען Ɔ זייער† זעלטן† האָט† ער† געהאַט† סתּם† אַ† קליענטÆ † אַ† פּאָר† מאָל† ¸בין† איך† געווען˛ † אויך† בייַ† סליאָ†זבערג ¨† געדאַרפֿט† אים† קומען† אינפֿאָרמירן† וווּ† איך† האַלטª † מע† האָט† געדאַרפֿט†אין† גאַנצן†אָנקלייַבן ∞∞†∞ ¨μ †≤ רובל† ¸פֿאַרן† פֿאָנד˛ Æ

האָט†זיך† באַקומען†אַזאַ† סיטואַציע∫† פֿריִער†פֿון† אַלץ†בין† איך†אַרייַן† אין†דער† גרופּע†פֿון† די†פֿירער† און†רעדאַקטאָרן† פֿון†דער† געזעלשאַפֿט†צו† פֿאַרשפּרייטן† בילדונגÆ † שפּעטער† בין† איך† געווען† בייַ†גרוזענבערג ¨† בראַמסאָן¨ †ספּעציעל† ווינאַווער¨ † סליאָזבערג† —† זיי† האָבן† מיך† געקאָנט¨ † איך† האָב† זיי† געקאָנטÆ † און†ס 1איז† בכלל†געווען† דעמאָלט†אַזאַ† מין† באַציִונג¨ † וואָס† איז† דאָ† אומעטום† אין† געוויסע† סיטואַציעס† זייער† אָפֿט∫† מע† דאַרף† זיך† ווענדן† צו† דער† יוגנטÆ † ס‘איז† דאָך† געווען† אַזאַ† אומרויִקע† צייַט† צוליב† דער† מלחמהÆ † און† דאָס† האָט†אַ† היפּש†ביסל† אויסגעברייטערט† מייַנע† פֿאָרשטעלונגען† וועגן† דעם¨ † וואָס† דאָס† איז† אַ† פֿירער¨ † און† וואָס† טוען† פֿירערÆ † איך† האָב† גענומען† זען† ווי†נאַיִוו† איך†בין† געווען† ¸צו† חלומען¨ † אַז˛ † איך† וועל† ווערן† אַ† פֿירער† ¸אַזוי† ווי˛ † גרוזענבערגÆ † הייסט† עס¨ † דער† וועג† צו† זייַן† אַ† פֿירער† איז† גאָר† אַן† אַנדערער¨ †מען† דאַרף†זייַן† עפּעס†אָדער† פֿון† אַ† גרויסער† פּאַרטיי¨ † אָדער† פֿון† אַ† ספּעציעלער† געזעלשאַפֿטÆ † מע† דאַרף† קענען† אַ† סך¨ † וויסן† אַ† סךÆ † איך† האָב† זייערע† קענטענישן† און† זייער† וויסן† היפּש† ביסל† פֿאַרגוזמאט† אין† מייַנע† אייגענע†פֿאָרשטעלונגען Æ

דעבאַטעס

כּמעט†גלייַכצייַטיק ¨† אָנהייבπ±∂† ±¨ † אפֿשר†נאָך† אַפֿילו†פֿריִער† ווי†איך† האָב† אָנגעהויבן†אַרבעטן† ווי†דער† געהילף סעקרעטאַר† פֿון† דעם† קאָמיטעט† צו† קלייַבן† געלט† פֿאַר† סליאָזבערגן¨ † האָב† איך† געקראָגן† נאָך† אַן† אָריגינעלע† שטעלעÆ † עס† איז† געווען† אין† דער† שטאָט† פּעטראָגראַד† אַ† גרופּע† פֿון† אַן† ערך† הונדערט† אינטעלעקטואַלן¨ † די† גרעסטע† מערהייט† פֿון† זיי† אַדוואָ≠ קאַטן¨ † אָבער† אויך† מעדיצינערס¨ † אַ† פּאָר† באַוווּסטע† אינזשענירן¨ † און† ס1 איז† געווען† שרייַבערס¨ † די† וואָס† האָבן† געשריבן† † אין† די† פֿאַרשיידענע† ר†וס† ישע† זשורנאַלןÆ † דאָס† איז† געווען† † אַ†מין† געזעלשאַפֿט†אויף† צו†פֿירן† דע≠ באַטעס † ¨† און† זיך† אַליין† אויפֿצ†וקלערן† די† גרונטפּראָבלעמען¨ † די† ייִד†ישע ¨† פֿון† יענער† צייַטÆ † עס† זייַנען† געווען† † מענטשן† וואָס† האָבן† צו† קיין† פּאַרטיי† ניט†געהערט ¨† אָדער† ¸צו ˛† אַזאַ†פּאַרטיי† ווי†שפּעטער† ס1 איז†געוואָרן† די†פֿאָלקס≠ פּאַרטיי¨ †ניט† אַזאַ†פּאַרטיי† ווי†ציוניסטן† אָדער† בונדיסטןÆ † און† זיי† פֿלעגן† זיך† צונויפֿקומען† איין† מאָל† אַ† חודש† אין† אַן† אָוונט† ערגעץ† וווּ† בייַ† איינעם† פֿון† זייערע† רייַכע† מיטגלידער† וואָס† האָט† געהאַט† זייער† אַ† גרויסן† זאַל¨ † און† מע† פֿלעגט† זיצן† און† שמועסןÆ † אפֿשר† איז† דאָס†געווען †¸ ווי˛ †אַ† משפּחה יום טובֿ¨ † אָדער†סתּם† אַ†יום טובֿ ¨† און†מע† פֿלעגט† אַלע† מאָל† טרינקען† ווייַן¨ † אָדער† טיי¨ † קאַווע¨ † מ‘האָט† געגעסן† קוכן¨ † און† מע† האָט†געשמועסט Æ

האָט†מען† דאָך†געדאַרפֿט† אָנווייַזן† די† מענטשן† ווען† זיי† זאָלן† קומעןª † מע† האָט† ניט† געמאַכט† אַלע† מאָל† די† זעלביקע† דאַטע¨ † ניט† געמאַכט† אַלע† מאָל† אין† דעם† זעלביקן† הויזÆ † ס1 איז† געווען† די† צאַרישע† רעגירונג† אין† די† יאָרן† פֿון† דער† מלחמה† און† מע† האָט† ניט† געקענט† אַזעלכע† זאַכן† מאַכן¨ † דינגען† אַ† לאָקאַל† און† מאַכן† דאָרטן† אַן† אונטערנעמונג¨ † בשעת† די† גאַנצע† גרופּע†איז† נישט†געווען† לעגאַליזירטÆ † האָט†מען† דאָך†געדאַרפֿט† די†מענטשן† לאָזן† וויסן† ווען† זיי† זאָלן† קומען† אַ† צוויי דרייַ† טעג† פֿאַר† דעם† ווען† ס1 איז† אָנגעקומעןÆ † און† אַ† מאָל† האָט† גע≠ קענט† זייַן¨ † אַז† מע† האָט† שוין† אַפֿילו† באַשטימט†די† דאַטע†און† דאָס†אָרט† און† שפּעטער† האָט† מען† זיך† אַרומגעזען¨ † ס1 איז† אפֿשר† ניט† גוטª † ס1 איז† געווען† אַ† חשד¨ † צי† אַ† מורא¨ † אַ† שרעק¨ † האָט† מען† געדאַרפֿט† לאָזן† וויסן∫† קומט† ניט† הייַנטÆ † האָב† איך† געקראָגן† אַ† רשימה† מענטשן∫† דער† נאָמען† פֿון† מענטשן† ¸און ˛† זייַן†טעלעפֿאָן Ɔ און†איך† האָב†די† טעלעפֿאָנען† געדאַרפֿט† אויסלערנען† אויף†אויסנווייניק ¨† צערייַסן†די† רשימהÆ † איך† האָב† עס† געטאָן† און† איך† האָב† מסתּמא†ניט† פֿאַרגעסן†קיינעם† איבער≠ צוגעבן¨ †אַז† מע†זאָל† קומעןÆ †

איך† בין† געווען† אויף† אַזעלכע† פֿאַרזאַמלונגען†נישט† מער†ווי Σ†† אָדער† Π† מאָלÆ † זומער† איז† די† פֿאַרזאַמלונג† נישט† געווען¨ † און† ס‘איז† דאָך† געווען† נאָך† דעם† די† פֿעברואַר רעוואָלוציע¨ † ווי† נאָר† ס1 איז† געוואָרן† אויס† די† גאַנ≠ צע† זאַךÆ † אָבערΣ† Π—† ¸מאָל ˛† אין† פֿאַר≠ שיידענע†היימען ¨† דער†עיקר† אין†רייַכע† היימען¨ † בין† איך† געווען† אויף† אַזעל≠ כע† פֿאַרזאַמלונגען¨ † וואָס† מע† האָט† געפֿירט† גאַנץ† שפּעטÆ † ס‘איז† געווען† דער† רוסישער† גבֿירישער† אופֿן¨ † אַזוי† צו† זאָגן¨ † וווּ† אַ† פֿאַרזאַמלונג† פֿלעגט† זיך† אָנהייבן† ניט† פֿריִער† ווי† π∫≥∞† אָדער† אפֿשר† ∞∫∞∞± ¨† און† עס† פֿלעגט† זיך† ענדיקן† ∫≥∞—±∫∞∞± ¨† אַפֿילו† Æ≤∫∞∞† קיין† גאָר† אַלטע† לייַט† זייַנען† נישט† געווען† † דעמאָלטÆ † דעמאָלט† בכלל¨ † אַז† מען†איז† געוועןμ∞† †יאָר ¨† האָט†מען† זיך† געהאַלטן† † פֿאַר†אַן† אַלטן†מאַן Ɔ דובנאָוו† איז†אין† יאָרΣ† 𱆱 געוועןμΣ† †יאָר† אַלט¨ † אָבער† די† אַלע† אַנדערע¨ † וואָס† איך† האָב†פֿריִער† דערמאָנט¨ †האָבן† אים†ניט† גערופֿן† מיטן† דעם† נאָמען† און† פֿאַ≠ מיליע† ”סעמיאָן† מאַרקאָוויטש† דוב≠ נאָווÆ“† מע† האָט† אים† גערופֿן∫† ”דער† אַ†לטער “¨ † ווייַל† אין† דער† גרופּע† איז† ער†געווען† דער†עלטסטער Æ

און†מע† האָט†געפֿירט† דעבאַטעסÆ † אַ† מאָל† איז† געווען† אַ† דעבאַטע† וועגן† ייִדישÆ †ס 1איז† געווען†אַ† דעבאַטע†וועגן† דעם¨ †צי† ס1 איז†גוט† אָדער†שלעכט† פֿאַר† ייִדן¨ †עס† זאָל†זייַן† אַ†ייִדישע† פֿאָן†אויף† די†שלאַכטפֿעלדער Ɔ דעמאָלט†האָבן† די† ציוניסטן†עס† גענומען†שאַפֿן †© ניט†אַלע† ציוניסטן® Ɔ ס1 איז†נאָך† קיין†רעוואָלוציע† דעמאָלט† ניט† געווען¨ † אָבער† ס1 איז† געווען† אַזאַ† מין† פֿאָרגעפֿילÆ † רוסלאַנד† וועט† דאָך† צעקלאַפּט† ווערן¨ † און† מע† וואָלט† געוואָלט† ©כּמעט† אַלע® ¨† אַז† רוסלאַנד† † זאָל†צעקלאַפּט† ווערןª †וועגן† דעם†איז† אויך†אַ† מאָל†געווען† אַ†גאַנץ† היציקע† דעבאַטעÆ † אַז† רוסלאַנד† וועט† צעקלאַפּט† ווערן¨ † וועלן† זיך† אָפּרייַסן† די† אַלע† פֿאַרשיידענע† טיילן∫† פּוילן† וועט† זיכער† ווערן† זעלבשטענדיק¨ † אפֿשר†ליטע ¨† לאַטוויע¨ †רומעניע †© בע≠ סאַר † אַביע†® ª† איז† גוט† אַזאַ† מין† צע≠ שפּל†יט ערונג†† פֿאַר† ייִדן† אָדער† ניט† גוטø † די† אַלע† זייַנען† געווען† ניט† קיין† אַבסטראַ† † קטע† פּאָליטישע† דעבאַטעסÆ † ס1 איז† דעמאָלט† געווען† אויך¨ † דאַכט† זיך¨ † אַזאַ† מין† דעבאַטע¨ † וואָס† פֿאַר† אַ† מין† סאָציאַליזם† מע† קען† אייַנשטעלן† אין† רוסלאַנדÆ † ס1 איז† קיין† רעוואָלוציע† נאָך† דעמאָלט† נישט† געווען¨ † אָבער† ס‘איז† געווען†זייער† אינטערעסאַנטÆ

מייַן† אַרבעט† האָט† געדאַרפֿט† זייַן† כּלומרשט† גאָר† קורץ† פֿאַרצייכענען¨ † ניט† מאַכן† קיין† פּראָטאָקאָל¨ † חלילה¨ † נאָר† פֿאַרצייכענען† ווער† עס† האָט† גערעדט¨ † ווי† ניט† איז† געבן† אַ† פֿאָר≠ מולירונג† פֿון† דעם¨ † וואָס† איז† געווען† די†טעמע† פֿון†יענעם† אָוונטÆ †און† דערי≠ בער† איז† עס† פֿאַר† מיר† אויך† געווען† אַ† פּאָליטישע† שולª † אַ† שול¨ † ווי† מע† פֿירט† אַ† לייַטישע† דעבאַטע¨ † רעדנדיק† אויפֿן† אַמעריקאַנער† לשון¨ † ווי† דער† אַמעריקאַנער†סענאַט† האָט†געפֿירט† אַ† דעבאַטעÆ † ס1 איז† געווען† זייער† אַ† סך† שאַרפֿזיניקע†מענטשן Æ

איך† געדענק† די† דעבאַטע† אַרום† ייִדיש¨ † וווּ† ס1 איז† געווען† איינער† בי≠ קערמאַן¨ † וואָס† איז† געווען† דעמאָלט† אַ† זשורנאַליסט¨ † און† ער† איז† געווען† געוואַלדיק† שאַרפֿזיניקÆ † ער† האָט† אָנ≠ געוויזן† די† אַלע† שוואַכע† פּונקטן† ¸פֿון† דער† מיינונג˛ † ©און† אַזאַ† מיינונג† ¸איז ˛† דעמאָלט†געווען ®¨ †אַז† מע†קען† ניט†מיט† ייִדיש† לערנען† כעמיע† אָדער† פֿיזיק¨ † און† מע† קען† ניט† מיט† ייִדיש† רעדן† וועגן† געזעלשאַפֿטלעכע† ענינים† וואָס† זייַנען† טיפֿערע¨ † מער† קאָמפּליצירטעÆ † ס1 זייַנען†געווען† אינטערעסאַנטע†זאַכן Æ

דער ברודער ישׂראל

שטאַרבט

דערווייַל†איז† אין†אונדזער† משפּחה† פֿאָרגעקומען† אַ† גרויסע† טראַגעדיע Ɔ דאָס† איז† געווען† אין† טיפֿן† האַרבסט† פֿון† π±∂Ʊ † מייַן† ברודער† ישׂראל† איז† געוואָרן†קראַנק† אויף†טיפֿוס Ɔ דעמאָלט† האָט†זיך† שוין†גענומען† זייער†שטאַרק† פֿאַרשפּרייטן† טיפֿוס Ɔ און† פֿון† טיפֿוס† איז†עס† אַריבער†אין† אַ†גאַלאָפּירנדיקן† שווינדזוכט¨ †ווי† מע†האָט† עס†דעמאָלט† גערופֿןÆ † ער† איז† געלעגן† קראַנק† בייַ† אונדז†אין† שטוב Ɔ מיט†טיפֿוס קראַנקייט† האָט† מען† ניט† געטאָרט† האַלטן† אין† שטוב¨ †נאָר† אַז†ס 1איז† גאָר†ניט† געווען† וווּ† צו† האַלטן ª† אַז† מע† האָט† געוואָלט† אָנקומען†אין† אַ†שפּיטאָל ¨† איז†עס† אויך† ניט†געווען† מעגלעך Æ

איך† געדענק† ווי† איך†בין† געקומען†טאַ≠ קע† גראָד† פֿון† איינער† פֿון† די† זיצונגען† פֿון† יענע† מענטשן ¨† וועגן† וועלכע† איך† דערצייל† איצט¨ † און† איך† טרעף† מייַן†ברודער†—† ער†איז† געווען† אין† בעט† די† גאַנצע† צייַט Ɔ ער† האָט† געפֿילט†זיך† שוין†זייער† שלעכט¨ † און† ער† האָט† מיך† געבעטן∫† ”לאָמיר† שפּילן†שאָך Æ“† און†איך† האָב† אָנגעהויבן† מיט† אים† שפּילן† שאָך Ɔ עס† האָט†זיך† אָפּגעשטעלט† אין†מיטן ¨† און†צום† סוף† פֿון† יענער† נאַכט† איז† ער† געשטאָרבן Ɔ פֿאַר≠ שטייט† זיך ¨† אַז† ס‘איז† פֿאַר† אונדז† אַלעמען† געווען† אַ† קלאַפּª † פֿאַר† דער† מאַמען† איז† געווען† גאָר† אַ† שטאַרקערער†קלאַפּ Ɔ דאָס†איז† געווען† אין†נאָוועמבער† אומגעפֿער¨ †אָדער† סוף† נאָוועמבער†פֿון π±∂†Æ± †געבאָרן† געוואָרן† איז† דער† ברודער† ישׂראל† מייַנער† אין† Πππ± ¨† דאָס†הייסט ¨† אַ†ייִנגל† פֿוןΣ† †±יאָר† וואָס†שטאַרבט Æ

פֿון†די† אַלע†אַנדערע† קינדער†האָט† עס†אויף† מיר†מער† פֿון†אַלץ† געווירקטÆ † ס1 איז† דאָ† אַ† בילדל† וואָס† איך† האָב† גענומען† פֿון† זיך¨ † אַ† באַוואַקסענער¨ † ווייַל† איך† האָב† ניט† געוואָלט† און† ניט†געקענט† זיך†גאָלן† די†ערשטע†∞≤† טעגÆ † מייַן† מאַמעס† געזונט† איז† אונ≠ טערגעריסן† געוואָרן† דעמאָלט† מער† נאָך†ווי †¸ נאָך˛ †אַלע† פֿריִערדיקע†זאַכן Ɔ מע†האָט† גענומען†מורא† האָבן¨ †ווי† איך† זע† אויס¨ † און† פֿאַר† וואָס† שלאָף† איך† קיין†מאָל† ניט†און† לויף†אַרום† אאַז“וו Æ

פֿינלאַנד

גלייַך†נאָך† דעם¨ †סוף† דעצעמבער† פֿוןπ±∂† ±¨ †איז† געקומען†די† וואַקאַציע¨ † האָט† מען† מיך† אַוועקגעשיקט† אין† פֿינלאַנד†אויף† אַ†צוויי† וואָכן†צייַט Ɔ איך† בין†געווען† גאָר†ווייַט† אין†פֿינלאַנד ¨† אין† אַ†קליין† שטעטל†וואָס† הייסט†ט אַמער≠† פֿאָרס¨ † מיט† אַ† טרוקענעם¨ † פֿראָ†סטיקן† קלימאַטÆ † זיך† באַקענט† דאָרט† ¸מיט ˛† שקאָצים¨ † שקאָצימלעך¨ † מיט† שיק≠ סעלעךÆ † מיר† האָבן† גערעדט† דעמאָלט† אין†פֿינלאַנד† צווישן†זיך† דייַטש¨ †ווייַל† זיי† האָבן† ניט† געוואָלט† רעדן† רוסיש† ©¸ כאָטש˛ † זיי† האָבן† געקענט† רוסיש® Ɔ זיי†האָבן† געקענט†גאַנץ† גוט†שוועדיש ¨† דייַטש¨ † און† זיי† האָבן† ניט† געוואָלט† רעדן† רוסיש† און† געענדיקטÆ † איך† האָב† גערעדט† אויף† דייַטש¨ † און† עס† איז† געווען† גראָד† אין† דער† נאַכט† פֿון† ניטלÆ †איך† בין†געזעסן† צוזאַמען†מיט† אַ† גרופּע† חבֿרה¨ † מיר† האָבן† געטרונקען¨ † דאַכט†זיך ¨† פּשוט†טיי Ɔ איז†געקומען† צו† רייד† וועגן† ייִדן∫† זיי† האָבן† קיין† מאָל† קיין†ייִדן† פֿאַר†די† אויגן†ניט† געזעןÆ †אַ† ייִד†איז† געווען†בייַ† זיי†אַ† פֿאָרשטעלונג† פֿון† זייער† מיטאָלאָגיעÆ † און† עס† האָט† זיך† אַרויסגעוויזן¨ † אַז† זיי† האָבן† עפּעס† אַ† פֿאָרשטעלונג† וועגן† ייִדן† ווי† וועגן† שדיםÆ † און† זיי† האָבן† גערעדט¨ † און† געווען†שטיל ¨† אַז†זיי† האָבן†געענדיקט† רעדן†די† פֿאַרשיידענע†זאַכן ¨† האָב†איך† געזאָגטich†∫ auch† †¨ Freunde Meine†† Jude bin†—† † ¸מייַנע† פֿרייַנד¨ † איך† בין† אויך† אַ† ייִד˛ Ɔ איך† האָב† ¸זיך ˛† נאָך† אַ† סך† געלערנט† וועגן† דעם¨ † ווי† אַזוי† מע† קען† אויסוואַקסן† אַן† אַנטיסעמיט¨ † אָדער† כּלומרשט† אַן† אַנטיסעמיט¨ † ניט† האָבנדיק†געהאַט† קיין†שום† קאָנפֿליקט† מיט†ייִדן Æ

דאָס† איז† געווען† אַזאַ† מין† גוואַל≠ דיקער† קלאַפּ† אויף† דער† משפּחהÆ † די† איינציקע† זאַך¨ † פֿאַרשטייט† זיך¨ † ווען† ס‘איז† געווען† די† שיבֿעה¨ † ¸האָב† איך˛ † געלערנט† ©איך† האָב† ניט† באַזוכט† מייַנע†קורסן† קיין†סך† נישט® Ɔ דעמאָלט† האָב†איך† דאָס†ערשטע† מאָל†אין† מייַן† לעבן† געלערנט† איובֿ† —† דאָס† האָט† הערציקאָוויטש†מיט† מיר†קיין† מאָל†ניט† געלערנטÆ †כ 1האָב† געוווּסט†וועגן† איובֿ¨ † אָבער†געלערנט† איובֿ¨ †געלייענט† איובֿ¨ יעדן† פּסוק† באַזונדער¨ † דורכגעטראַכט וועגן† דעם¨ † אין† צוזאַמענהאַנג† מיט דעםÆ

וואַרט אוי דער

רעוואָלוציע

און† איצט† איז† געקומען† די פֿעברואַר רעוואָלוציעÆ † מען† קען† ניט זאָגן¨ † אַז† די† פֿעברואַר רעוואָלוציע איז† געקומען† אין† גאַנצן† אומגעריכטÆ עס†איז† געווען†אַ† מין†וואַרטן ¨† ווי†מע וואַרט†אויף† אַ†שטול∫† מע†פֿילט ¨† אַז†עס קומט†אַ† שטול¨ †מע† האָט†געוווּסט ¨† אַז עס†קומט† אַ†שטול Ɔ און†ס 1איז† געוואָרן אַלץ† ערגער† דאָס† וואַרטן† גראָד† אין פּעטראָגראַד¨ † ווייַל† אין† פּעטראָגראַד איז†די† פֿאַרבינדונג†מיט† דער†רוסישער וועלט† געווען† ערגער† און† שווערער ווי¨ † למשל¨ † אין† מאָסקווע¨ † וואָס איז† געווען† † אין† מיטן† פֿון† רוסלאַנדÆ די† אַרמיי† האָט† שוין† געהאַט† גענוג מפּלותÆ † ©¸ ניט˛ † אָנגעהויבן† האָט† זיך מיט† דעם† —† די† רוסישע† אַרמיי† איז אַרייַן† אין† פּרייַסן¨ † ¸אָבער† שפּעטער˛ איז† מען† אַנטלאָפֿןÆ † ¸דער† דייַטשער גענ † עראַל†˛ † הינדענבורג† איז† געווען דער†ערשטער ¨† וואָס†האָט† געשאַפֿן†די גרויסע†מפּלה Æ®

¸מען† האָט† געפֿילט¨ † אַז˛ † עפּעס וועט†זייַן Ɔ האָט†מען† געהאַט†אַ† קורצע צייַט†פֿאַר† דעם†דערשאָסן† דעם†ווילדן מאָנאַך¨ †וואָס† האָט†געשפּילט† אַ†גרויסע ראָלע†אין† קיניגלעכן†הויף∫† ראַזפּוטיןÆ מען† האָט† גערעדט† וועגן† דעם¨ † אַז די† קיניגין† אַליין† האַלט† מער† מיט† די דייַטשן† ©זי† איז†אַליין† אַ†דייַטשקע ®Æ †מען האָט†גערעדט† וועגן†דעם ¨† אַז†ס 1זייַנען פֿאַראַן†גוטע† רוסישע†גענעראַלן ¨† וואָס מע†דערלאָזט† זיי†ניט ¨† ווייַל†מע† האָט מורא¨ † אַז† אויב† מע† וועט† איבערגעבן די†מאַכט† אין†די† הענט†פֿון† די†דאָזיקע גענעראַלן† וועלן† זיי† אַראָפּוואַרפֿן† די גאַנצע† ראָמאַנאָוו דינאַסטיע¨ † און וועלן† אייַנשטעלן† אַן† אַנדערעÆ † מע האָט† ניט† אַזוי† מורא† געהאַט† ווי† מע האָט†געוואַרט† אויף†עפּעס Æ

און†אָט† זייַנען†געקומען† טעג†ווען אין† פּעטראָגראַד† האָט† אויסגעפֿעלט מעלÆ †די† פֿרויען¨ †וואָס† זייערע†מענער זייַנען† געווען† אין† דער† אַרמיי¨ † און אַ† סך¨ † וואָס† זייערע† מענער† זייַנען געווען† פֿאַרוווּנדיקט¨ † ווי† אויך† אַ סך¨ † וואָס† זייערע† מענער† זייַנען† גע≠ וואָרן†געהרגעט ¨† האָבן†געהאַט† אַ†פּרי≠ ווילעגיע¨ † אַ† געוויסע† רעכט† אין† גע≠ וויסע†שטעלן ¨† אין†געוויסע† צייַטן¨ †צו קריגן† מעל† צו† קענען† באַקן† ברויטÆ אָבער†אין† די†דאָזיקע† ערטער¨ †וווּ† מע האָט† געדאַרפֿט† פֿונאַנדערטיילן† מעל¨ איז† ניט† געווען† גענוגÆ † און† עס† האָבן געקענט† שוין† זייַן† פֿאַלן† ¸ווען ˛† עס שטייען†אין† אַ†ריי ¨† לאָמיר†זאָגן ¨† אַ†פּאָר הונדערט† פֿרויען† און† אין† מיטן† דער ריי† רייַסט† מען† אָפּ† —† אַ† טייל† האָבן געקראָגן¨ † אַנדערע† דאַרפֿן† אַוועקגיין אַהיים† ¸ווייַל ˛† ס1 איז† ניטאָ† קיין† מעלÆ פֿון† דעם† האָבן† זיך† אָנגעהויבן† די אומרוען†אויף† דער†גאַס Æ

(המשך אין קומענדיקן נומער)

יודל מ רק

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.