„זעקס מיליאָ או א+ נער“

Forward (Yiddish Edition) - - NEWS - מרי שמולע יטש האָפֿמאַ ©ניו יאָרק ®

ספּעציעל רן „ רווערטס“

עגן† די†זעקס† מיליאָן†דאַרף† איך†אייַך† נישט† דערצ לן¨ †איר† סט†עס† ש ן†אַל ן Ɔ אָס† איך† על† אייַך†יאָ† דערצ לן†איז† דעם†תּמצית† פֿונעם† דאָקומענטאַרן†פֿילם† אָס† ערט† גע † יזן†הייַנט† אין†מאַנהעטן ¨† אונטערן†טיטל†„ זעקס†מ† יליאָן†און† א נער¨ †“און† דער† א נער† האָט† געה † סן† יוסף† פֿישער¨ † דער† פֿאָטער† פֿונעם† פֿילם מ†אַכער† דוד† פֿישערÆ

דער† פֿאָטער† איז† גע ען† אַן† אונגאַרישער† ייִד† אָס† איז† אַדורכגעגאַנגען† דאָס† גיהנום† א ף† די† א גענע† פּל צעס† און¨ † על פּי† נס¨ † ני≠ צול† גע אָרןÆ † געקומען† ק ן† ישׂראל† נאָך† דער† מלחמה¨ †א פֿגעשטעלט†אַ† משפּחה¨ †דרייַ† זין†און† אַ† טאָכטער¨ † אָפּגעלעבט† זייַנע† יאָרן† אין† ל דן† און†אין† פֿר דן†און† איז†אַ עק† פֿון†דער† עלט Ɔ דער† ייִד† האָט† אָבער† איבערגעלאָזט† אַ† ביכל† מיט† זכרונות† פֿון† אַלע† זייַנע† ל דן† און† יסורים† אונטער† דעם† נאַצי רעזשיםÆ † ל ט† זייַן† זון¨ † דוד† פֿישער¨ † קומט†א ס†אַז† ק נער†פֿון† די† קינדער† האָט† נישט† גע וּסט¨ † אַז†דער† פֿאָטער†שרייַבט† זייַנע† מעמואַרן¨ † אָס† דאָס† שטעל† איך† א ך† אונטער† אַ† גר סן† פֿרעגצ כןÆ † אָבער† נישט† אין† דעם†ג ט† עס†ד קא Æ

דעם†דאָקומענטאַרן† פֿילם† האָט† צוגעגר † ט† דער† פֿילם מאַכער¨ † זון¨ † דוד† פֿישערÆ † פֿאַ†רשט ט† זיך† אַן† ישׂראליÆ † ש ן† ייַט† פֿון† זייַנע† מ דל≠ שע† יאָרן¨ † מסתּמא† אין† די† זעכציקערÆ † דאָ† האַנדלט† זיך† אין† אַ† רייַזע† ק ן† עסטרייַך¨ † נאָכצ†וג ן† אין† פֿאָטערס† פֿוס≠ טריט†איבער† די†ט טלאַגערן†פֿון† א ש יץ†ביז† עסטרייַך¨ † פֿון† אַנען† דער† פֿאָטער† † איז† אַר ס† ק ם ק ם†בייַם† לעבןÆ

איז† אַז Ɔ די† דרייַ† ברידער† מיט† דער† א נ≠ ציקער†שוועסטער ¨† נעמען†זיך† אונטער†די† רייַזע† ק ן†„גוסען“† און†„קונסקירכען ¨†“שטעטלעך†ש ן† י† גאָלד†אין† עסטרייַך†טאַקע ¨† וּ† די†פּרעכט† יקע† בערגלעך†און† ב מער¨ †בלומען† און†פּאַנאָר אַמע†¨ † באַהאַלטן†דעם† סוד†פֿון† ז ער†פֿאָטערס† פּייַןÆ

אָנגעקומען† אַהין¨ † דערזען† אייַנ נער† אין† די†ש נע† הייַזלעך†שאַרן† דאָס†שנ Æ †גענ† ומען†זיך† נאָכפֿרעגן†צי† ז † סן† אָס† אין†דעם† שטעטל† איז† פֿאָרגעקומען† אין† צייַט† פֿון† דער† מלחמהÆ † האָבן† די† כּלא יודע פּנימער† אָנגעשטעלט† † א ף† ז † ז ערע† פּוסטע† פּנימער¨ † פֿאַרקנ טשט† די† פּל צעס† און† געענטפֿערט¨ † אַז† ז † האָבן† אין† לעבן†נישט† געהערט†פֿון† אַזאַ†זאַך ¨† דער†עיקר ¨† אַז† דאָ†בייַ† ז †אין† שטעטל†האָבן† זיך†אַמאָל† געפֿ†ונען† ט טלאַגערן¨ † וּ† מען† האָט† הונדע†רטער† ט זנ≠ טער†ייִדן† דאָ†גענוצט† א ף†צו† גראָבן†טונעלן ¨† וּ† מען†האָט† אין†צייַט† פֿון†דער† מלחמה†דאָ† געפֿירט† אַ† ב אַרבעט† בייַם† א סאַ†רבעטן† עראָפּלאַנען † ¨† בעת† ז † האָבן† זיך† ב†אַנוצט† מיט† הונדע†רטער ¨† ט זנטער† ייִדישע† קרבנות¨ † אָס† זייַנען† דאָרט† געפֿאַלן† י† די† פֿליגן† אין† די† שאַכטן¨ † אומגעקו≠ † מען†פֿון† הונגער†און† נ ט¨ †פֿון† שקלאַפֿן אַ†רבעט† און† פֿונעם† איזדיעקע † ען† זיך† איבער† ז † ביז† ז ער†אומקום ¨† אַז † י†ז † ג ען†און† שט עןÆ

און†איצט ¨† לאָמיר†זיך† אומקערן†ק ן† ישׂראל¨ † וּ† דער† זעלביקער† יוסף† פֿישער¨ † דער† על פּי† נס† געראַטע עטער†† ייִד¨ † האָט† א פֿג†עשטעלט† זייַן† משפּחהלע¨ † דרייַ† זין† מיט† אַ† טאָ†כטער ¨† מיט† א ניקלעךÆ † און† אַז † י† ס1 איז† צוגעגאַ†נגען† אין† אונדזער† ישׂראל¨ † האָט† מען† פֿאַרש יגן† דעם† גאַנצן†ענין† מיטן†חורבן ¨† פֿאַר≠ ש יגן† די† ייִד†ישע† געשיכטע† אין† מיזרח א ראָפּע¨ † אָ†פּגע≠ האַקט† ז ער† אָנגעהעריק ט† מיטן† ייִדישן† פֿאָלק† אין† די† קבֿוצות†פֿון† דער† עלטÆ †זייַ≠ נען† די† זין† און† די† טאָכטער† א סגע אַקסן† ייִדישע† עם הארצים¨ † א סגעל דיקטע† פֿעסער† פֿון† דער† ייִד†ישער† קולטור† און† געשיכטעÆ † דער† חורבן†איז† גע † ען†אַ† זאַך†פֿון† עלכער† מ1 האָט† זיך† געמוזט† † אָפּשאָקלעןÆ † עלעה † אָס† דאָרטø † אַן† אַ†לטער† ייִד† אָדער† ייִדענע† ג ען† אַדורך† דאָס† גיהנום¨ † דאָרט† מעבֿר לים¨ † ער† דאַרף† עס† יסן† בכלל¨ † עמען† ג ט†עס† אָןÆ †דער† עיקר¨ †דאַרף† מען†זייַן† שטאָ†לצע† ישׂראלים¨ † אָס† דאָס† מ נט† הייַנט† צו† טאָג¨ † פּוסטע† ר דÆ † ז † זייַנען† נייַ א סגעבריטע† ייִדן† און† האָבן† אַ† קל נעם† שייַכות† צום† גלות† און† צום† גלות פֿאָלק¨ † אָס† דאָס† האָט† מיט† זיך† פֿאָרגעשטעלט† אַ† פֿלעק† אין† דער† משפּחה¨ † אַ† דאַנק†ז ער† דערציִונג†אין† שול†און† אין†גאַס Æ

מאַכט† זיך¨ † אַז† דער† עלטסטער† זון† דוד¨ † שט סט† זיך† אָן† אין† טאַטנס† בוך† פֿון† זכרונות¨ † און† רעדט† צו† זייַנע† ברידער† און† דער† ש עס≠ טער¨ „†אַנו ¨† לאָמיר†זיך† אַראָפּכאַפּן†ק ן† עסטרייַך † ¨† זען† מיט† די† א גענע† א גן† דעם† טאַטנס† דרך יסוריםÆ “

ון רעכטס: רונאל און אסתּי האָבן†זיך† אָבער†די† געש יסטער†געקרימט∫ „ ער† דאַרף† אָנ ערן† אַזאַ† טייַערע† רייַזע¨ † קאַליע† מאַכן† די† לוסטרייַזע† איבער† א ראָפּעÆ † צוליב† אָס†און† צו† אָס†ט ג†עס† אונדז¨ †אַנשטאָט† צו†פֿאַרברענגען† אַ†גוטן† טאָג†אין† א ראָפּעÆ “

אָבער† דער† עלטסטער† זון¨ † דוד¨ † טוט† ז † באַרויִקןÆ †עסטרייַך† איז†ש ן ¨† עסטרייַך†איז†„ גע≠ מיוטלעך¨ †“עסטרייַך† איז† אַז נס† און† אַזעלכעסÆ † ז † לאָזן† זיך† איבעררעדן† און† הייַדאַ† ק ן† עסט≠ רייַךÆ † אָבער† דוד† האָט† ז † גענומען† איבער† די† שליאַכן† פֿון† טאַטנס† מעמואַרÆ † געקומען† ק ן† „גוסען“† און†„גונסקירכען ¨†“צוגעקומען† נאָענט† צו†די† בערג† וּ†מען† האָט†פֿאַרני† כטעט†אַז †פֿיל† ייִדןÆ †איז† אָס† ייַזט† זיך†אַר סø †עס† ייַזט† זיך† אַר ס¨ †אַז† א ף†די† ערטער† עלכע†דער† פֿאָטער† † באַשרייַבט¨ † האָט† מען† ש ן† א פֿג†עסטר עט† ילעס ¨† מיט†גערטנער† און†לאָנקעס ¨† און†אַז† ז † שטעלן† אָפּ† אַן† אייַנ נער† און† פֿרעגן† אים† צי† ער† סט† אָס† ס1 איז†דאָ† פֿאָרגעקומען†אין† צייַט† פֿון† דער† מלחמה¨ † איז† נישט† געזען† און† נישט† געהערט¨ † אַז† אַ† קו† איז† געפֿל גן† איבערן† דאַך† און†געל גט† אַן†א Æ

די† חבֿרה† זייַנען† ש ן† דער† דריטער† דור† עסטרייַכערÆ † ז ערע† עלטערן¨ † באָבעס† און† ז ≠ דעס† האָבן† ז † גאָרנישט† דערצ לט† פֿון† דער† פֿאַ†רגאַנגענה ט ¨† פֿון†דעם† שטעטל¨ †ס 1איז† אַ†פֿול≠ קאָמע†נייַעס† פֿאַר†ז Æ „†טאַקע ø¨ †ס 1קען† דאָך†פֿאָרט† נישט†זייַן°“

אָבער† די† א סגע אַקסענע† קינדער ¨† צ ≠ טער†דור† ישׂראלדיקע†סאַברעס ¨† דער†עיקר† צ † פֿון†די† ברידער†און† די†ש עסטער ¨† קרימען†זיך Ɔ ז † ילן† נישט† זען† און† נישט† הערן† פֿון† ג ן†

ישער, גדעון און דוד ישער אין† טאַטנס† פֿוסטריטÆ † ז † טענהן¨ † אָס† פֿאַר† אַ שייַכות† האָבן† ז † איצט† צום† טאַטן¨ † עלכער איז†דעמאָלט† גע ען†אַ† יונגער מאַנטשיק¨ †ממש אַ† קינד¨ † און† דאָס† לעבן† האָט† אים† צוגעשפּילט אַזאַ† ברוך הבאÆ † די† חבֿרה† ברידער† און† ש עס≠ טער† זייַנען† ש ן† מיט† אַ† סמיטשיק† אַריבער די† זעכציקערÆ † ער† דאַרף† עס† בכללø † צו† אָס מאַטערן†זיך† און†פֿאַרפֿוטשן† די†צייַט Æ

און†אַז †דאַרף† דער†עלטסטער† ברודער†דוד ¨ ז † מונטערן† און† בלאַגען¨ † אייַנבעטן† זיך† און נען∫

„ניעזשעלי† זייַט† איר† א סגע אַקסן† אַז האַרטנעקיקÆ † וּ†איז† אייַער†נפֿש† יהודיø “

ז †קלעטערן† איבער†די† בערג¨ †ז † אַנדערן איבער† די† טונעלן¨ † ז † זוכן† דעם† זינען† אָס ט לט† אָפּ† דעם† מענטשן† פֿון† בעסטיעÆ † אָבער אַלץ† אָס†ז † געפֿינען†איז† סימנים†פֿון† אָפּגרונט¨ אין† עלכן† די† דייַטשן† מיט† די† עסטרייַכער¨ און† איך† רעד† ש ן† נישט† דאָ† פֿון† די† פּאָליאַקן¨ אוקראַיִנער¨ † ליט ינער¨ † אונגאַרן† און† רומענער אָס† זייַנען† דאָ† שטאַרק† פֿאַרטראָטן¨ † און† אָס מען†טאָר† ז †בשום אופֿן† נישט†ר נ אַשן Æ

פֿאַרשט ט†זיך ¨† ען† די†ברידער† און†ש עס≠ טער†קומען† אַר ס†פֿון† די†ט טגריבער¨ †זעצן† ז זיך†אַלע† אַ עק†א פֿן†גרינעם ¨† לאַגאָדנעם† † גראָז דערנעבן†און† מאַכן†אַ†„ פּיקניקÆ †“דער† עלטסטער זון†פֿאַלט† צוזאַמעןÆ †ער† העשעט∫

„ י†איז† דאָס†גע ען† מעגלעך†פֿאַר† אונדזער טאַטן† אַדורכצומאַכן† אַזאַ† שאול תּחתּיהø † אַזאַ אָפּגרונטø †אַזאַ† אומגליק°“דער† אַנדערער† ברודער† קען† זיך† נישט

(סוף אויף זייַט 15(

יוסף ישער אין דער יוגנט אין אונגערן

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.