בייַ אַ ברונע$ ג# אי" א! ס פֿו דאָרשט

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

עס†זענען† דאָ¨ †/ י†א 2ך† גע/ ען¨ †ניט† /. ניק† ייִדן¨ † /אָס† ז. † איז† ניט† אָנגענעם¨ † ענג† און† פּאַסקודנע† אין† ז. ער† א. גענעם† ה2 זÆ † ז. † קריכן† אַר2 ס† פֿון† ה2 ט¨ † פֿאַרבן† איבער† די† פֿעל† און† מיט† גר2 ס† פֿר. ד† ל2 פֿן† צום† שמדÆ † נאָכן† שמד† /ערן† ז. † „כּאילו“† צערונען† אין† די† מענגעס† פֿון† די† „גר 2סע† /עלטלעכע† און† רעליגיעזע† † ניט$ ייִד†ישע† קולטורןÆ“† /ען† דער† שמדניק† איז¨ † נעבעך¨ †אַ† בלעכער¨ †אַ† קאָ/ אַל†צי† אַ†בוכהאַ† לטער¨ † איז† מילא¨ †—† אַ† פּ2 ער† אַהער¨ † אַ† ב2 ער† אַהיןÆÆÆ † אָבער† /ען† דער† שמדניק† /ערט† אַ† באַרימטער† † קינסטלער† † אָדער† אַ† קולטור$ טוער¨ † און† דע†רצו† האָט† ער† אַ† גע/ יסע† השפּעה† א2 פֿן†המונס† הערצער†און† מו≠ חות¨ † דאָ† קומען† צו† זייַטיקע† פּראָבלעמען¨ † אַפֿילו† /ען† דער† שמדניק†הענגט† זיך†א 2ף† א2 פֿן† האַלדז†אַ† גאָלדענעם†צלם† ביזן† סאַמע†פּופּיק Æ

דער† קאַמף† פֿאַרן† ש. נעם† אָרט† אונטער† דער† זון† ברענגט† אים¨ † דעם† שמדניק¨ † אַ† גר2 ס† פֿאַ†רגעניגן Ɔ אָבער†דער† המון¨ †די† ניט$ ייִד†ישע† גאַס† האָט† ניט† ליב† די† שטאַרצנדיקע† שמדניקעס† און†גיסט† א2 ס†דעם† כּעס†א 2פֿן† פּשוטן† ייִד¨ † אָדער† א2 פֿן† ייִדן$ ב†אַגריף† בכללÆ † דעם† גליקלעכן† שמדניק¨ † אָבער¨ † אַרט† נישט† דער† גורל† פֿון† זייַנע† ט†אַטע $מאַמע ¨† פֿון† זייַנע† גע/ עזענע† ברידער† און† ש/ ע†סטער Ɔ דער†שמדניק† מאַכט†אַ† לעבן†פֿון† זייַן† שמד†—†און† ש2 ן°†/ י†זאָגט† איר¨ †ר +† ייִדø †זי† נדיקן†זינ≠ דיקט†דער† מענטש†און† אַ†כּפּרה† /ערט† דאָס†הינדל ÆÆƆ אַז2 †איז† דאָס†גע /ען ¨† אַז2 †איז† דאָס†געבליבן Æ

אַ† ביסל† אַנדערש† איז† פֿאָרגעקומען† דער† פּראָצעס†פֿון† פֿאַרלאָזן†דעם† טראַדיציאָנעלן†נאַ≠ ציאָנאַלן†און† רעליגיעזן†תּחום† אין†בעסאַ† ראַ†ביע† מיט†כּמעט† הונדערט†יאָר† צוריק Ɔ די†ייִדן ¨† /על≠ כע† ס+ איז† זיי† ענג† גע/ ען† אין† ז. ער† נאַציאָנאַ≠ לער†ה .ם ¨† אין†ז .ער† טראַדיציאָנעלער†קולטור ¨† די¨ †פֿאַר† /עלכע† עס†האָבן† ניט†געסטייַעט† ק. ן† ייִדי†שע† מ. דלעך¨ † און† באַזונדערס† די¨ † /עלכע† האָבן†זיך† פֿאַרליבט†אין† אַ†„שיקסעלע “¨ †אַזעלכע† האָבן† געליטן† סייַ† אין† דער† ה. ם¨ † סייַ† אין† דר2 סן¨ † אָבער† איבערה2 פּט† פֿון† אינע/ .ניק†—† זיך† א2 סגעגעסן† † דאָס† האַרץ¨ † געליטן¨ † נאָר† ניט† געאייַלט†זיך† צום†שמד Ɔ אין†בעסאַראַביע† זענען† נישט† ג†ע/ ען† ק. ן† חסידים¨ † ק. ן† מתנגדים¨ † און¨ † להבֿדיל¨ † זענען† גע/ ען† ממש† געצ. לטע† שמדניקעסª † און† ניט† אַזוי† שמדניקעס¨ † /י† „געצ /וּנגענע“† שמדני†צעס Æ

איצט† קום† איך† גלייַך† צום† העלד† פֿון† מייַן† מאמר¨ † צו† א. נעם† פֿון† די† בעסטע† ייִד†ישע† פֿאָלקס$ פּאָעטן† —† זעליק† באַרדיטשע/ ערÆ † די† גאָר† קנאַפּע† † און¨ † איבערה2 פּט¨ † ניט$ פּינקטלע≠ כע† אָפֿ†יצי† עלע† פּרטים† /עגן† דער† באמת† טראַג†ישער† פֿיגור† לאָזן†נישט† פֿאַ†רשט .ן† די†גר .ס† פֿון† זייַנע† יסורים¨ † און† מיט† דעם† פֿאַ†רש /אַכן† דעם† בר2 זנ≠ דיקן† אָפּטימיזם† פֿון† זעליק† † באַרדיטשע/ ערס†ל† ידערÆ †הייַנט† ברענג† איך† אַ† פּאָר† „פֿר† ישע“† פּרטים† צו† זעליק† באַ†רדיטשע≠ /ערס† ביאָגראַפֿיעÆ

זעליק† איז† גע/ ען† אַ† מי≠ זיניק¨ †דאָס† זעק†סטע† קינד† ©ל 2ט† דער† עלטער†—† יחיאל¨ † דבֿורה¨ † יוסף¨ † חנה¨ † אסתּר® † בייַ† ר+ † דוד$ אייַזיק† און† מלכּה$ רבֿקה† באַר≠ דיטשע/ ערÆ † געב2 רן† גע/ אָרן† אין†בעלץ ¨† צ/ ישןΠπΠ† †±און π∞≥†± ¨† געגאַנגען†אין† חדר¨ †געלערנט† אין†אַ† ישיבֿה¨ †גע /אָרן† אַ†מלמד ¨† אַרומגעפֿאָרן†איבער† די†דערפֿער† און†שטע טלעך†¨ † גע/ ען† אַ† מיטגליד† פֿון† דער†„ייִדישע† קו†לטור $ ליגע“¨† געדרוקט† זייַנע† /ערק† אינעם† זשורנאַל† „דאָס† ייִדישע† קינדÆ“† אין† מיטן† π≥∞± ער† יאָרן† גע/ אָרן†אַ† באַלעבאָס†פֿון† אַ†/ ייַנגאָרטןÆ †הקיצור ¨† —† אַ†לעבן† /י† לעבן¨ †ניט† בעסער†און† ניט†ע† רגער† /י† בייַ†אַנדערע† בעסאַראַבער†ייִדן Ɔ אָבער†/ אָסÆÆÆ † זעליקן†איז† גע/ ען†ענג† אין†דעם† טראַדיציאָנעלן† † ייִדישן†לעבנס $תּחום ¨† ער†איז† גע/ ען†דאָ† רשטיק† נאָך†„פּסולדיקע† געפֿילןÆ“† מיט† א. ן† /אָרט ¨† ער† האָט†געהאַט† אַ†געליבטע ¨† אַ†ניט† ק. ן†ייִדי שקע†Æ † גאַנץ†בעלץ† האָט†געטומלט ¨† אַז†„זעליק† ג. ט†מיט† אַ† /אָלעכטע† אַ† שיקסע¨ † מיט† טאַניע† ב†וזשאָר Æ“† /אָס† ה. סט†„ג .ט ÆÆÆø“† ז. †לעבן† צוזאַמען¨ †ל 2טן† א2 סדרוק†פֿון† יענע†צייַטן ¨† ז. †לעבן† אין†„טוס“† ©טעות ®Æ † און† נישט† זעליק† האָט† זיך† געשמדט† און†ניט† טאַניע†איז† גע/ אָרן†אַ† ייִדענעÆ †אָט† אַזאַ† מעשׂה†פֿון† אַ†פּאָרל† דאָרשטיקע†יונגע $לייַט ÆÆƆ

זעליק† באַרדיטשע/ ער† האָט† אַ† סך† יאָרן† געליטן†פֿון† אַ†גאַנצן† בוקעט†קרענק ¨† און†איז† יונ≠ גערה. ט¨ † אַרום† פֿערציק† יאָר† אַלט¨ † געשטאָרבן† פֿון† אַ† ב2 ך$ קראַנקה. ט† אין† אַ† שפּיטאָל† אין† יאַס¨ † דעם† ∞≤סטן† דעצעמבער† ππ≥ Ʊ† געבראַכט† צו† קבֿר$ ישׂראל† דעם† ערשטן† יאַנואַרπ¥∞† †± אין† בעלץÆ † זייַן† ביכל† „לידער† מיט† ניג†ונים“† איז† אַר2 ס†אין† טשערנאָ/ יץ†אין† אַ†פּאָר† חדשים†נאָך† זייַן†פּטירה Ɔ אינעם†ביכל† זענען†אַרייַן† נייַן†ל† ידערÆ † נייַן†לידער ¨† /י† נייַן†גראַם† בלייַÆÆÆ †

הייַנט† ברענג† איך† צ/ .† לידער¨ † /עלכע† זעליק† † באַרדיטשע/ ער† האָט† אָנגעשריבן† פֿאַר† די† ספּעקטאַקלען† פֿונעם† ייִדישן† קולטור$ קרייַזל† אין† רישקאַן¨ † איןπ† π≤π≥∞—± Ʊ† די† /ערטער† זע≠ נען† אָ†פּגעהיט† גע/ אָרן† אינעם† זכּרון† פֿון† ע†לקע† און† בערל† ראָזענבערג¨ † /עלכע† אין† יענע† יאָרן† זענען† † גע/ ען†טעטיק† אין†דעם† רישקאַנער†קול≠ טור$ לעבןÆ †

זעליק באַרדיטשע ער

איך בין דער שט רקסטער בער בו" בו" בו, בו" בו" בו, איך ג' זוכן נ$ לד כּלה, בו" בו" בו, בו" בו" בו… ג' אין קעלער… שט' ט דישקע מיט קישקע, נעם זי דיר, נעם זי דיר. עס דיך ן און דול מיר נישט ק פּ, גיב נ ר כט און צעברעך מיר נישט דעם ט פּ. דו זעסט, איך בין רנומען, איך ה ב ק' ן צייַט, איך ד רף זיך גיך שנעל רקעמען, עס קומען יונגע לייַט. ** * שט' נערנע פּ ל צן, אייַזערנע ב לק נען, טרעפּ ון ייַסן מ רמער, ג לדענע ס ל נען. קרישט לענע זשיר נד לן בל נקען דורך די ש( בן, ד רט עט מייַן געליבטער זיך כּלה קל( בן. זיך כּלה א( קל (בן, שענערע און געזונטע, און איך על מיר ( לן

ון לע, י בל טע אין ינטער. אין† בעלץ† און† אין† די† אַרומיקע† ייִדישע שטעטלעך† איז† דער† גוטער† שם† און† א 2טאָ≠ ריטעט†פֿון† זעליק†באַרדיטשע /ערן ¨† באַזו†נדערס בייַ†דער† ייִדישער†יוגנט ¨† גע/ ען†אַ† ג /אַל† די†קער Æ מע†פֿלעגט† אים†צושרייַבן† אַפֿילו†יענע ¨† ביז†גאָר פּאָפּולערע† לידער ¨† /עלכע† ס+ האָט† פֿאַ†רפֿאַסט אַן† אַנדערער Ɔ עלקע† און† בערל† ראָזענ†בערג האָבן† געהערט† זעליק† באַרדיטשע /ערן† זינ≠ גען†דאָס† ליד†„בעסאַראַביע“† אין π†π≤ ±סטן† יאָר ¨ און† אין† ז .ער† זכּרון† איז† דאָס† ליד† געבליבן /י† „זעליק† באַרדיטשע /ערס† בעסאַראַ†ביע “¨ כאָטש† מע† שרייַבט† צו† דאָס† דאָזיקע† ליד† צו איציק†מאַנגערן Ɔ ג. †/ .ס ÆÆƆ אָבער†כ +בין† כּמעט ז†יכער ¨† אַז† זעליק† באַרדיטשע /ער ¨† אָדער† אַן אַ†נדע† רער† בעסאַראַבער ¨† האָט† יאָ† צוגעל .גט† אַ האַנט†צו† אַ†פּאָר† שורות†פֿונעם† ליד ¨† /ייַל† דער באַ†גריף†„ קאָדרעס “† ©אַ† ריזיקער† /אַלד $מאַ† סי /¨ /ע† לכער†פֿאַרנעמט† אַ†דריטל† פֿון†ב עסאַ††ראַ† ביע $ שטח® † טרעפֿט† זיך† נאָר† בייַ† די† בעסאַראַבער שרייַבער † Æ

בעסאַראַביע

ך, דו ש' נע בעס ר ביע, י איך בענק נ ך דייַנע עגן. אין די ק דרעס דייַנע ל( ן, אין די ט לן זיך צעל' גן. איך ה ב געקענט ז ( יל לידער, זייַנען מיר לע דערעסן. נ ר א' ן ליד איז מיר רבליבן און איך קען זי נישט רגעסן. ך, דו ש' נע בעס ר ביע, י איך בענק און איך ב ד( ער… ס$ איז די ליד ון בעס ר ביע, ון דעם פּ סטעכל דעם פּ( ער… בעת†יעדער† אונדזער†טרעפֿונג† פֿלעגט†פֿר 2 עלקע† זיך† באַקלאָגן¨ † אַז† „אין† זעליקס† בעסאַ≠ † ראַביע$ ליד† פֿעלט† איר† די† לעצטע† סטראָפֿעª פּשוט† אַר2 ס† פֿון† קאָפּÆ“† א2 ף† אַלע† ייִדישע† זינ≠ גער† געזאָגט† גע/ אָרן† כאָטש† אַ† העלפֿט† פֿון† די הונדערטער† זעלטענע† לידער¨ † /עלכע† די† אַכ≠ ציק$ יאָריקע†עלקע† ראָזענבערג†האָט† געהאַט†אין איר† זכּרון† אין† יענע¨ † ש2 ן† /ייַטע† פֿון† אונדז אַכציקער†יאָרן ÆÆƆ

©זעליק† באַרדיטשע/ ערס†ביאָגראַפֿישע† פּרטים זענען† פֿאַרשריבן† גע/ אָרן† פֿון† זייַן† פּל†ימ† ענ†יצע פֿר2 † פֿעלשטינער¨ † /י† א2 ך† פֿון† עלקע† און† בערל ר†אָזענבערג ¨† אין†די† יאָרןπΠΠ† πΠπ—±± ¨† אין†בעלץ ®

[ד ס ליד „בעסער ביע‟ ה ט נגעשריבן משה פּינטשעווסקי (1894 — 1955). מע ז גט, ז די דוינע" מעל דיע צו די ווערטער ה ט געש ן זע- ליג ב רדיטשעווער — רעד.]

זעליק ב רדיטשע ער

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.