אַבא קאָ$ נער ז ל — μ≤ יאָר נאָ" זייַ פּטירה

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

מיט† אַ† קורצער† צייַט† צוריק† איז† א סגע≠† פֿאַלן†דער μ†≤ סטער†יאָרצייַט† פֿון†אַבא† קאָ †נער† ©Π π±Æ± Æ∞≥πΠΣ—±¥ πƱμÆ∞ ≤® ¨† א& נער† פֿון† די† העלדן† פֿון† ילנער†געטאָ ¨† קעמפֿער†און† קאָמאַ† † נדיר†פֿון† דער† ילנער† פּאַרטיזאַנער גרופּע† אין† די† רוד≠ ניצקי † עלדער ª† שרייַבער¨ †דיכטער† און†א &ג† נאַר≠ טיקער†דענקער ¨† אַרום† עלכן†עס† האָבן†זיך† נאָך† בייַ†זייַן† לעבן¨ †געשאַפֿן† לעגענדעס†און† מיטאָסןÆ

אין† איר† אַקאַדעמישער† פֿאָרש אַרבעט† פֿון† קרובֿ† μ∞∞† זייַטן† האָט† פּראָפֿ4 † דינה† פּורת¨ † לע†קט אָרין†† פֿון† ייִדישער† געשיכטע† און† ה פּט† פֿ†ונעם† פֿאָרש צענטער† בייַם† תּל אָבֿיבֿער† אונ†י ע†רסיטעט ¨† אַר סגעבראַכט† פֿאַר† דער† עפֿנטלעכק † &ט† די†פֿאַרש &דענע† שטריכן†פֿון† דער† קאָ†נטראָ ערסאַלער† פֿיגור†פֿון† אַבא†קאָ נערן Æ

איך†געדענק ¨† י† מיט†≥±†יאָר† צוריק†איז† פֿאָר≠ געקומען† אין†„יד ושם“† אַ† לעבהאַפֿטיקער† סימ≠ פּאָזיום†אד 5ט†„ די†געשטאַלט† פֿון†אַבא† קאָ †נער“† אָס† האָט†געד ערט† אַ†גאַנצן† טאָג¨ †אין† עלכן† עס† האָבן† אָנט& ל† גענומען† יכט† יקע† שרייַבער † ¨† אַקאַדעמיקער¨ †פֿאָרשער† פֿון†דער† חורבן געשיכ≠ † טע†און† היסטאָריקער†פֿון† דער†ישׂראל אַרמ& Æ

איך† געדענק¨ † י† מען† האָט† דאַן† א פֿגענו≠ מען† מיט† גר ס† אַרעמק &ט† יטקען ¨† די† פֿר † פֿון† אַבא† קאָ נער† און† עטלעכע† מיטגלידער† פֿון† ז& ער† משפּחהÆ † י† באַ וּסט¨ † האָט† יטקע† דורכגעמאַכט† מיט† איר† מאַן† אַלע† עטאַפּן† פֿון† זייַן† פֿאַרצ ייַגטער† טעטיק& ט† און† זייַנע† אונ≠ טערנעמונגען¨ †אין† עלכע† זי†אַל &ן† איז†ג ע† ען† אַן†אַקטי ע† מיטבאַט& ליקעריןÆ

דער† גר סער† א דיטאָריום זאַל† פֿון† „יד ושם“† איז† גע ען† א סגעפֿולט† מיט† ניצולי חורבן¨ † ילנער†לאַנדסלייַט ¨† חבֿרים¨ †פֿרייַנד† פֿון† קיבוץ†„עין החורש“¨† וּ† ז& †האָבן† געלעבט† † מיט† ז& ער†משפּחה Æ

מיט† דער† ערשטער† סעסיע† פֿון† סימפּאָזיום† † האָט†דאַן† אָנגעפֿירט†דער† העברעיִשער†די† כטער† ח& ם† גורי¨ † אַ† נאָענטער† פֿרייַנד† פֿון† אַבא† קאָ ≠ נער¨ †נאָך† פֿון†די† צייַטן†פֿון† דעם†פּלמ 5ח ¨† בשעת† ישׂראלס†באַפֿרייַונגס מלחמהÆ

אין† זייַנע† אַרייַנפֿיר ערטער† האָט† ח& ם† גורי† געשילדערט† די† פֿאַרש& דענע† שטאַ†פּלען† פֿון†קאָ נערס† פֿאַרגאַנגענה& טª †זייַן† אָנט& ל†אין† דער† ילנער† אונטערגרונט באַ עגונג¨ † י† אַ† פּאַרטיזאַן† אין† די† עלדער ¨† י† דער† מחבר† פֿון† דעם†באַרימטן† רוף†„ניט† צו†ג &ן† י† די†שאָף† צו† דער†שחיטה “¨ † י†דער† חינוך אָפֿיצער†אין† דער† גבֿעת אָפּט& לונג† פֿון† צה5 ל¨ † און† אַבא† קאָ †נער† י† דער†„איש נקמה“†—†דער† אָס† האָט†ג ערופֿן†† צו† נעמען† נקמה† אין† די† דייַטשישע† מע†רדער ¨† ש ן†נאָך† דער†מלחמה Æ

די†היסטאָריקערין ¨† פּראָפֿ4 †דליה† עופֿר ¨† האָט† געשילדערט† קאָ נערס† טעטיק& ט† און† השפּעה† אין† דעם† טאָג טעגלעכן† לעבן† פֿון† די† ייִדן† אין† ילנער† געטאָ¨ †נאָך† דעם† י†ער† קומט†פֿון† זייַן† באַהעלטעניש† אין† אַ† קל סטער¨ † און† ער† פּלאַ≠ נירט† אַ† באַ אָפֿנטן† ידערשטאַנד† קעגן† די† דייַטשן¨ † ען† די† ענדגילטיקע† ליק ידאַציע† פֿון† געטאָ† עט†זיך† אָנה& בןÆ

זי†דערמאָנט ¨† אַז†דעם†± טן†יאַנואַר π¥≤††± האָט† קאָ נער† פּראָקלאַמירט† זייַן† באַרימטן† רוף†„אַל† נא† נלך† כּצאן† לטבֿח“¨† אָס† איז† איבערגעזעצט† † גע אָרן† אין† פּ ליש¨ † רוסיש† און† ליט יש¨ † און† אָס† איז†דערגאַנגען ¨† דורך† עגן†און† אומ † עגן¨ † צו† אַ† צאָל† אַנדערע† געטאָס† אין† אַ† סך† שטעט† און† שטעטלעך† אין† דער† סבֿיבֿה¨ † אָס† האָט† א פֿגערודערט† און† א פֿגעמונטערט† די† געטאָ אייַנ נער† אומעטוםÆ

מיט† גר ס† אינטערעס† און† ציטער† האָט† דער†פֿאַרזאַמלטער† עולם†אין† זאַל†א סג עהערט†† די† פּרטים† עגן† די† אָנגעשטרענגטע† פּייַ†נלע≠ כע† באַציִונגען† צ ישן† דער† אָנפֿירונג† פֿון† דער† אונטערערדישער† באַ עגונג† אין† געטאָ† בראָש† מיט† אַבא† קאָ נערן† און† דעם† ה פּט† פֿון† דער† ייִדישער† געטאָ פּאָליצ& † יעקבֿ† גענס† און† זייַ≠ נע† אַר סהעלפֿער¨ † און† דעם† טראַגישן† פֿאַל† פֿון† יצחק† יטענבערג Ɔ כאָטש† דער† דאָזיקער† פֿאַל† איז† ש ן† גע ען† גוט† באַקאַנט† צו† די† מערסטע† אָ†נ עזנדיקע†אין† זאַל†פֿון† פֿריִער¨ †זענען† די†דאָזי≠ קע†צוגאָב פֿאַקטן¨ † י†ז &† זענען†גע ען† געשיל≠ דערט† אין† דער† ביאָגראַפֿיע† פֿון† אַבא† קאָ נער† דורך† פּראָפֿ4 † דינה† פּורת¨ † א פֿגענומען† געוואָרן† מיט†אַ† טיפֿן†ציטער† און†צער ¨† י† ז& † אָלטן†עס† געהערט†צום† ערשטן†מאָל Æ

פּראָפֿ4 † ברוך† לע ין† פֿון† העברעיִשן† אוני≠ ערסיטעט† אין† ירושלים¨ † אַ† גע עזענער† פּאַר≠ טיזאַן† און† נאָענטער† פֿרייַנד† פֿון† אַבא† קאָ †נער ¨ האָט† געשילדערט† די† ש ערע† באַדינגו†נגען אין† דער† רודניצקער† פּושטשע¨ † וּ† די† פּאַ†רטי≠ זאַנער † ¨† צ ישן† ז& ¨† די† גרופּע† פֿון†∞≤† קע†מפֿער פֿון†„שומר הצעיר“†בראָש† מיט†אַבא† קאָ †נערן ¨ זענען†געווען† אַקטי †אין† די†פֿאַרש &דענע† אַק≠ ציעס†קעגן† די†דייַטשן Æ

ער† האָט† איבערגעגעבן† אַן† עפּיזאָדÆ † ען ער† איז† געשטאַנען† א ף† דער† אַך† אין† דעם פּאַ†רטיזאַנער לאַגער†מיט† נאָך†צ & †חבֿרים ¨† איז פּלוצלונג† אָנגעקומען† אַבא† קאָ נער† רייַטנדיק א ף†אַ† פֿערד† י†אַן† אַראַבישער†בעדויִנער ¨† מיט אַ†מאַשין גע ער†און† רע אָל ער†אין† די†הענט Æ

זייַן† טשופּרינע† האָר† איז† גע ען† צעפּלאָשן אין† ינט Ɔ אַבא† קאָ נער† האָט† זיך† אַ עקגע≠ זעצט†נעבן† די†יונגע† שומר הצעירניקעס†און† ז& דערצ& לט¨ † אין† עבֿרית¨ † אָס† עס† טוט† זיך† אין ילנער† געטאָÆ

זייַן† גאַנצע† האַלטונג† און† אַרט† רעדן† האָט דערמאָנט†אין† אַ†ייִדישן† קאָמאַנדיר†פֿון† אַ†ייִדי≠ שער†אַרמ &Æ

פּראָפֿ4 † ישׂראל† גוטמאַן¨ † דער† באַקאַנטער פֿאָ†רשער† פֿון† דער† חורבן געשיכטע¨ † אַל& ן† אַן אָ†נט &ל† נעמער† אין† אַרשע ער† געטאָ א פֿ≠ שטאַנד¨ † עלכער†האָט† גוט†געקענט† אַבא†קאָ ≠ נערן† און† איז† מיט† אים† גע ען† שטאַרק† באַ≠ פֿרייַנדט¨ †האָט† מיט†טיפֿער† עמאָציע†געשילדערט אַבא†קאָ נערס† פּערזענלעכק& ט†מיט† אַלע†זייַנע כאַראַ†קטער שטריכן¨ † מעלות† און† חסרונות¨ † און מיט†אַ† סך†חסידים Ɔ ער†האָט† אָנגע יזן†א ף† קאָ ≠ נערס† גייַסטיקע† א& גנשאַפֿטן¨ † זייַן† געדאַנקען גאַנג† און† זייַנע† באַציִונגען† מיט† זייַנע† פֿרייַנד¨ אָס† האָבן† אים† א סגעט& לט† פֿון† אַנדערע אַרום¨ †—†האָט† פּראָפֿ4 †ישׂראל† גוטמאַן†געזאָגט Æ

מען† האָט† א ך† גע יזן† אַ† קורצן† טעלע י≠ זיע אינטער יו† א פֿן† עקראַן† מיט† יעקבֿ† אַחי≠ מאיר¨ † אין† עלכן† ער† האָט† אַר סגעזאָגט† ממש נבֿיאישע†פּראָגנאָזן Æ

זייַנע†געדאַנקען ¨† זייַן†כּוח הדמיון†האָט† דער≠ שט נט†דעם† עולם†אין† זאַל¨ †אין† אָנבליק†פֿון† דער רעאַלער† ירקלעכק& ט†אין† ישׂראל†אין† זייַן†צייַט Æ

צום†סוף† האָט†פּראָפֿ 4† דינה†פּורת ¨† די†מחברין פֿון† דער† מאָנומענטאַלער† ביאָגראַפֿיע† פֿון† אַבא קאָ נער¨ † אָס†זי† האָט†אָנגערופֿן†„ מעבֿר†לגשמי“©איבער† די† כּוחות® ¨† זיך† געט& לט† מיט† אירע געפֿילן† און† דערפֿאַרונג† אין† צוגר& טן† די† דאָ≠ זיקע†ביאָגראַפֿיע† צום†דרוק ¨† אָס† האָט†שטאַרק באַאייַנדרוקט† די† אָנ עזנדיקע† אין† דעם† היס≠ טאָרישן†סימפּאָזיום† אין†„יד ושםÆ“

בא ק וונער (אין מיטן) צווישן גרופּע פּ רטיז נער אין ווילנע

נ כן אומקערן זיך ון די רודניצקער וועלדער

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.