זכרונות פֿו יודל מאַרק

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט -

(המשך ון ריעִרדיקן נומער)

די ערשטע אומרוע

און† אינטערעסאַנט∫† אין† דעם† ערשטן†טאָג ¨† ווען†ס 4איז† געווען†אומ≠ רוען¨ † איז† מיר† אויסגעקומען† צו† זייַן† אויף†אַ† קליינער†פֿאַרזאַמלונג† פֿון†סטו≠ דענטן†אונטער† דער†השגחה† כּלומרשט† פֿון† איינעם† אַ† פּראָפֿעסאָר† וואָס† איז† געווען† זייער† ליבעראַל† און† אויף† זיך† גענומען† די† געפֿאַר† צו† האָבן† בייַ† זיך† אַ†קרייַזל Ɔ כּלומרשט†איז† געווען†וועגן† עקאָנאָמישע† פּראָבלעמעןÆ † אין† דער† אמתן†איז† דאָס†געווען† אַן† ¸אָרט† פֿאַר˛ † פּאָליטישע†קריגערייַען† פֿון†סטודענטן† פֿון† פֿאַרשיידענע† ריכטו†נגען ¨† צי† מע† דאַרף† זען¨ † אַז† רוסלאַנד† זאָל† זיגן† אָדער† באַזיגט† ווערן† און† דעמאָלט† וועט† אַרו†נטערפֿאַלן† די† ראָמאַנאָוו ד†ינאַ סטיע†¨ † און† נאָך† אַזעלכע† זאַכןÆ † בין† איך† געווען† דעמאָלט† אויף† אַזאַ† פֿאַ†רזאַמלונג† און† ס4 איז† מיר† אויסגע≠ טראָטן†איין† סאָציאַליסט†נאָכן† צווייטן† ©דאָס† הייסט¨ † פֿון† די† סאָציאַל דעמאָ≠ קראַטן† —† וועגן† באָלשעוויקעס† האָט† מען†בכלל† ניט†גערעדט Ɔ ס4 איז†געווען† פֿאַרשיידענע† מינים† סאָציאַל דעמאָ≠ † קראַטן® Ɔ עס† זייַנען† געווען† פֿאַ†רשיי≠ דענע† סאָציאַליסטן רעוואָל†וציאָנערן ¨† וואָס† זייַנען† געווען† רוסיש† מער† נאַ≠ ציאָנאַלע† ווי† סאָציאַל דעמאָקראַטןÆ † אויך† האָט† נאָך† דעם† זיך† באַטייליקט† דער†פּראָפֿעסאָר †© וואָס†איך† האָב†פֿאַר≠ געסן† דעם† נאָמען† ווי† ער† האָט† גע≠ הייסן® Ɔ איז† געווען† די† מיינונג∫† גוט¨ † אומרוען† וועלן† זייַן¨ † בלוט† וועט† זיך† אפֿשר† גיסן¨ † קיין† רעוואָלוציע† וועט† פֿון† דעם† ניט† ווערןÆ † ווי† וועט† ווערן† אַ†רעוואָלוציע† איצטø †די† אַלע†מענער† זייַנען† דאָך† גאָר† אויפֿן† פֿראָנטÆ † אַ† רעוואָלוציע† אין† פּעטראָגראַדø † אויב† עס† קען† ווערן† אַ† רעוואָלוציע¨ † קען† עס† זיך† דאָך† אָנהייבן† ערגעץ† וווּ† אַנדערש¨ † ניט† דאָרטן† וווּ† עס† זייַנען† דאָ†די† אַלע†מיניסטאָרן† מיט†אַזוי† פֿיל† זשאַנדאַרמעריע¨ † מיט† אַזוי† פֿיל† גע≠ היים פּאָליצייÆ † וועלכע† פּאַרטיי† קען† דאָס† נעמען† אויף† זיך† די† אַחריות† און† די†פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט ¨† אָנצוהייבן† אַ†רעוואָלוציע† בשעת†אָט† דער†שׂונא† איז† פֿאַר† די† טויערןø † ס4 איז† געווען† אַלערליי† טענות¨ † און† דער† אויספֿיר† איז† געווען∫† קיין† רעוואָלוציע† וועט† ניט†זייַן Æ

און† בשעת† מיר† זייַנען† אַרויס† פֿון† אוניווערסיטעט† און† אַוועק† אויפֿן† נעווסקי פּראָספּעקט¨ †האָבן† מיר†געזען ¨† אַז†אויף† נעווסקי פּראָספּעקט†האָבן† די† פֿרויען†איבערגעדרייט† שוין†די† טראַמ≠ ווייַעןÆ † האָבן† מיר† געזען¨ † אַז† ערגעץ† וווּ† נעמט† מען† בויען† אַ† באַריקאַדעÆ † אַלצדינג†מאַכט† מען†דאָך† נאָך∫†מע† האָט† געלייענט† וועגן† באַריקאַדן† ערגעץ† וווּ† איןΠ† Π¥± ¨† אָדער† איןΠΣ∞† †± אַפֿילו¨ † ¸האָט† מען† געמיינט¨ † אַז˛ † מען† דאַרף† איצט†אויך† האָבן†באַריקאַדן Ɔ און†אויף† נעווסקי פּראָספּעקט†—†מע† קען†בויען† באַריקאַדן† אויף† קליינע† און† שמאָלע† גאַסןª †די† הויפּט גאַסן†אין† פּעטראָגראַד† זייַנען† ברייטע† און† שיינע¨ † מע† קען† גאָר†דאָרטן† קיין†באַריקאַדן† ניט†בויען Ɔ אָבער† איבערקערן† די† טראַמווייַען†—† מען†זעט† דאָס†איז† איין†זאַך† קלאָר∫†אַז† ס4 איז† אַ† סטרייַק† פֿון† די† טראַמווייַעןÆ † אויף† מאָרגן† אין† דער† פֿרי† איז† מען† גלייַך† אַרויס† אין† גאַס†—† די† ערשטע† זאַך† האָט† מען† זיך† דערוווּסט¨ † אַז† די† פּאָסט†האָט† אויפֿגעהערט†צו† אַרבעטןÆ † און† די† שטאָט† איז† געוואָרן† פֿול† מיט† אַלערליי†קלאַנגען Æ

פֿאַרשטייט† זיך¨ † אַז† אַזאַ† חבֿרה מאַן†ווי† איך†בין† אַוועק†אויפֿן† נעווסקי פּראָספּעקטÆ †און† אויף†נעווסקי פּראָס≠ פּעקט† האָט† זיך† גענומען† אָרגאַניזירן† פֿון† זיך† אַ† גרויסע† דעמאָנסטראַציעÆ † פֿון† פֿאַרשיידענע† געסלעך† איז† מען† געקומען † Ɔ דער† הויפּט עלעמענט† פֿון† דעמאָנסטראַציע† † זייַנען† געווען† פֿרויען¨ † אָבער† אין† אַ† סך† פֿאַבריקן† האָט†מען† שוין†אויפֿגעהערט† אַרבעטן† און† מען† איז† אויך† געקומעןÆ † און† עס† האָט†געדויערט† אַ†האַלבן† טאָג†כּמעט† ביז†ס‘ איז†געשאַפֿן† געוואָרן†די† דאָזיקע† גרויסע† דעמאָנסטראַציע† † וואָס† האָט† זיך†ג עלאָזן††ווי† אַ†וואַסער† גיין†איבער† דעם†נעווסקי פּראָספּעקטÆ

קאָזאַק או פּאָליציאַנט

און† דאָ† איז† געשען† עפּעס† וואָס† האָט† געוויזן ¨† ¸אַז ˛† די† רעוואָלוציע† האָט†געזיגט Ɔ עס†האָבן† מיר†געבראַכט† קאָזאַקן† מיט† פּיקעס† אויף† פֿערד†—† אַ† פּאָר† אָפּטיילונגען† פֿון† קאָזאַקן ¨† ניט† קיין†סך ¨† זיכער†ניט† מער†ווי Æ≤∞∞†† ס4 איז† טויזנטער† שוין† געווען ¨† פֿאַרנומען† די† גאַנצע† גאַס ¨† ביידע† זייַטן† טראָטואַר ¨† און† עס† רייַטן† אַנטקעגן† קאָזאַקן† מיט† פּיקעסÆ †און† זייער†אויפֿגאַבע† איז†ג עווען†† זיך† דורכצורייַטן† זיי Ɔ און† פֿון† פֿאָרנט† ¸פֿון† דער† מאַסע† שטייט ˛† אַן† אָפֿ†יציר ¨† איך† ווייס† ניט† וואָס† פֿאַראַ† ראַנג† ער† איז† געווען† —† זיי† נעמען† אַרייַ†נרייַטן† אין† אים Ɔ האָבן† דער† עיקר† די† פֿרויען† גענומען† שרייַען ¨† שרייַען∫† ”קעגן† אייַערע† שוועסטערס ¨† קעגן† אייַערע† מאַמעס † ¨† קעגן†הונגעריקע† פֿרויען†און† הו†נגעריקע† קינדער ø†“האָבן† די† קאָ≠ זאַקן† אַראָפּגעלאָזן† די† פּיקעס Ɔ קיינער† האָט† ניט† קאָמאַנדעוועט Ɔ דאָס† זייַנען† בילדער†וואָס† זייַנען†געבליבן† בייַ†מיר† אין† זכּרון Ɔ און† דער† עולם† האָט† זיך† פֿון† ביידע† זייַטן† אָפּגערוקט† און† די† רייַטנדיקע†קאָזאַקן† זייַנען†דורכגעפֿאָרן† און†קיינעם† ניט†געשטערט Ɔ מען†האָט† גענומען†שרייַען ¨† אַז†זיי† דרייען†זיך† אום† און† זיי† וועלן† ווידער † ¸קומען ˛¨ † אָבער† זיי†האָבן† נישט Ɔ דאָס†איז† געווען ¨† אין† אַ† געוויסן† זינען ¨† דער† מאָמענט† ווען† די†רעוואָלוציע† האָט†געזיגט Æ

ס‘האָבן† געדויערט†נאָך† צוויי≠דרייַ† טעגÆ † אַ† טאָג† שפּעטער† האָב† איך† גע≠ קראָגן†איבער† דער†פּלייצע† אַ†האַק† מיט† אַ†נאַגייַקע† פֿון†עמעצן ¨† און†ס‘ איז†געווען† אויפֿגעלאָפֿן¨ † אַזוי† ווי† אַ† שטריק†—† עס† האָט†געהאַלטן† אַ†וואָך† צייַט†כּמעט Ɔ עס† האָט†ג עדויערט††נאָך† צו†דעם† וואָס†דער† אינערן מ†יני† סטער† האָט† די† אַלע† זייַנע† פּאָל†יציסטן† אַרויפֿגעשטעלט† אויף† די† הויכע†ג עבייַדעס††און† זיי†האָבן† פֿון†די† הויכע†געבייַדעס† געשאָסן†אויפֿן† עולםÆ † ס4 איז†געווען† אַ†היפּשע† צאָל†געפֿאַלענע Ɔ אָבער† שוין† אויפֿן† צווייטן† טאָג† איז† שוין† ניט† געווען† דער† שרעק¨ † וואָס† איז†געווען† אין†אָנהייב† פֿון†דער† ערש≠ טער† מאַניפֿעסטאַציעÆ † ס4 איז† געוואָרן† קלאָר¨ †אַז† די†מיניסטאָרן† און†די† גאַנצע† מאַכט†און† דער†גאַנצער† אימפּעראַטאָר† האָבן†קיינעם† ניט†ווער† עס†זאָל† זיך†גיין† שלאָגן¨ †חוץ† די†פּאָליציסטן Ɔ זיי†שטייען† אויבן†און† שיסן¨ †האָט† מען†ביסלעכווייַז ¨† איינציקווייַז† זיי† אַראָ†פּגעשוימט†—† און† כּמעט† אַלעמען† האָט† מען† דערהרגעט¨ † ניט†סתּם† אַראָפּגעשלעפּט † Æ

נצחו פֿו דער רעוואָלוציע

אויפֿן† צווייטן† טאָג† האָט† שוין† געשטרייַקט†דער† פּוטילעווער†ז אַוואָד†¨ † עס† קומען† אַרבעטער† מער† אָרגאַ≠ ניזירטעÆ † אָבער† ס4 איז† ניט† געווען† קיין† איין†פֿאָן †¸ פֿון†די ˛† סאָציאַל דעמאָקראַטן† אָדער†סאָציאַל רעוואָלוציאָנערןÆ †ס 4איז† געווען† די† ערשטע† לאָזונגען∫† ”פֿרייַ≠ הייט“¨† ”ברויט “¨ † ¸און ˛† ”שלום Æ“† די† דאָזיקע† † דרייַ† לאָזונגען† פֿון† דער† רע≠ וואָל† † וציע† האָבן† שפּעטער† איבע†רגענו≠ מען†די† באָלשעוויקעס∫†, , ©אויף† רוסיש† קומען† אין† די† אַלע† פֿאַלן† אַ† געניטיוו¨ † ניט† קיין† נאָ≠ מינאַטיוו † ¨† ווי†מע† וואָלט†גערעכנט† זיךÆ ®

נאָך† דעם† איז† געקומען† דער† גרויסער† יום טובֿ† פֿון† דער† רעוואָלו≠ ציע¨ † בשעת† מע† האָט† געמאַכט† די† לוויה† פֿון† די† וואָס† זייַנען† דערשאָסן† געוואָרן¨ † דערהרגעט† געוואָרןÆ † די† גענויע† צאָל† קרבנות† ווייס† איך† ניט¨ † מע† האָט† דעמאָלט† ניט† געוווּסטÆ † איך† מיין¨ † אַז† ס4 איז† געווען† נעענטער† צו† ∞∞≥† ווי† צו† Æ≤∞† אַז† מע† טראָגט† ∞∞≥† געהרגעטע¨ † איז† אַ† קאָלאָסאַלע† זאַךÆ † און†נאָך† דעם†זייַנען† געגאַנגען†צענד≠ ליקער† טויזנטער¨ † וואָס† האָבן† צווישן† זיך†זיך† ניט†געקריגט ¨† מען†איז† געווען† צווישן† זיך† אַזוי† ווי† ברידערÆ † דאָס† איז† דער† איינציקער† גרויסער† טאָג¨ † שפּעטער† האָבן† זיך† אָנגעהויבן† די† פֿאַ†רשיידנסטע† קריגערייַען† —† לאַנג† האָט† אַזאַ† מין† שלום† ניט† געדויערטª † איין† טאָג† איז† עס† געווען¨ † אין† דעם† טאָג†ווען† מען†האָט† מקבר†געווען† די† געפֿאַלענע†פֿון† דער†רעוואָלוציע Æ

דעמאָלט† האָט† די† דומע† געשאַפֿן† אַ† צייַטווייַליקע† רעגירונג¨ † וואָס† האָט† אייגנטלעך† עס† געמעגט† שאַפֿן†—† די† דומע† איז† דאָך† געווען† דער† פּאַ†רלאַ≠ מענט¨ †וואָס† האָט†געהאַט† זייער†ווייניק† רעכטÆ † די† צייַטווייַליקע† רעגירונג† איז† געווען† די† ערשטע¨ † נאָך† דעם† איז† געוואָרן† † אַ† צווייטעÆ † די† דאָזיקע† ערשטע† † צייַטווייַליקע† רעגירונג† איז† געווען†אַפֿילו† פֿון†אָקטאָבריסטן† אויך† ©אָקטאָבריסטן† זייַנען†געווען† די¨ †וואָס† האָבן† געהאַלטן† פֿון† דער† קאָנסטי≠ † טוציע†פֿון† אָקטאָבערμ† π∞†± און†נישט† געוואָלט† נאָך† פֿרייַהייטן† אָדער† נאָך† מער† באַגרענעצן† די† מאַכט† פֿון† אימ≠ פּעראַטאָר® Ɔ עס† האָבן† זיך† אָ†נגעהויבן† געשעפֿטן¨ † אַז† דער† אימפּעראַטאָר† זאָגט† זיך† אָפּ¨ † ער† גיט† איבער† זייַן† אָפֿ†יציעלע † ¸מאַכט ˛† די† קרובֿים† זייַנע¨ † אָבער† דאָס† האָט† געדויערט† אַ† טאָג† אָדער†צוויי† טעגÆ

דאָס†גאַנצע† פּנים†פֿון† דער†שטאָט† האָט†זיך† געביטן†ווי† אין†אַ† מעשׂה†מיט† מכשפֿיםÆ †מיט† אַ†מאָל† האָבן†זיך† באַוויזן† אַזוי†פֿיל† צייַטונגען¨ †וואָס† זייַנען†נישט† געווען¨ † רעדנערס¨ † וואָס† זייַנען† גאָר† נישט† געוועןÆ † אויף† יעדן† ראָג† פֿלעגט† זייַן† אַ† גרופּע† מענטשן¨ † פֿלעגט† זיך† אַוועקשטעלן† עמעצער† און† פֿלעגט† רעדןÆ † אַ† פֿאָלק† וואָס† האָט† אַזוי† פֿיל† דורות† ניט† גערעדט¨ † האָט† אָנגעהויבן† רעדן¨ † רעדן¨ † רעדןÆ † און† גלייַך† אין† אָנהייב†האָט† זיך†אַרויסגעוויזן† עפּעס¨ † וואָס† האָט† שפּעטער† די† רעוואָלוציע† באַגראָבן∫† די† מלחמהÆ † גוט¨ † אַלע† שרייַען† ”מיראַ “¨ † ¸אָבער ˛† ווי† מאַכט† מען† שלוםø † דער† שׂונא† האָט† דאָך† פֿאַ†רנ† ומען† אַ† גרויסן† טייל† פֿון† לאַנדÆ † ביסלע† † כווייַז†האָט† זיך†אָנגעהויבן† דאָס† קייַ†קלען† זיך†אויף† לינקסÆ

די קאַדעט ווער אַרויסגעשטויס

דער† ערשטער† פּרעמיער מיניס≠ טער†איז† ניט†געווען† קערענסקיÆ †ס 4איז† געווען†אַן† אַנדערער¨ †אַן† אָקטאָבריסט¨ † אַ† האַלבער† אָקטאָבריסט¨ † אַן† אינטע≠ לעקטואַל†און† אַ†פּשרה מענטשÆ †אָבער† מיט†דער† צייַט¨ †ביסלעכווייַז† האָט†זיך† גענומען†דאָס† אַלצדינג†קייַקלען† אויף† לינקס¨ †מיט† יעדן†טאָג Ɔ איך†בין† געווען† גראָד¨ † ווען† דער† אויסערן מיניסטער† מיליוקאָוו¨ † וואָס† איז† געווען† דער† פֿירער†פֿון† דער†קאַדעטן פּאַרטיי¨ †האָט† דעמיסיאָנירט†פֿון† זייַן†שטעל† ווי†דער† אויסערן מיניסטערÆ †ער† איז†געווען† אַ† פּראָפֿעסאָר† פֿון† רוסישער† געשיכטעÆ † עס† זייַנען† געקומען† זייַנע† אָנהענגער† ©ניט† קיין† סך¨ † אַ† טויזנט¨ † אַ† פּאָר† טויזנט†מענטשן† אפֿשר—† †¸ ס4 איז˛ †אַזאַ† גרויסער† פּלאַץ® † מיט† טענות∫† ”וואָס† ביסטו† אַוועק† פֿון† אונדז°† מיר† ווילן† דיך† ווייַטער°“† איז† ער† אַרויס† אויפֿן† באַלקאָן¨ † זיך† באַגריסט† מיט† אַלעמען¨ † און† געזאָגט† אַ† קלאַסישן† אויסדרוק∫† ”איך† בין† ניט† אַוועק¨ † מען† האָט† מיך† אַוועקÆ“† ער† האָט† גענומען¨ † אַזוי† צו† זאָגן¨ † אַן† אינטראַנזיטיוון† ווערב† און פֿון† דעם† געמאַכט† אַ† טראַנזיטיוון ווערב∫† , . מע האָט† אַרויסגעטריבן† כּמעט† אַלע† קאַ≠ דעטן† פֿון† דער† רעגירונג ¨† דאַכט† זיך —†רעכטער† ווי†די† קאַדעטן†זיכער Ɔ קע≠ רענסקי† איז† געוואָרן† דער† פּרעמיער † מיניסטער¨ † און† עס† האָבן† זיך† אָנגע≠ הויבן†די† פֿאַרשיידענע†צרות Æ

די ייִדישע גלייַ באַרעכטיקונג

פֿאַר† ייִדן† ¸אָבער ˛† †— אויסערגע≠ וויינטלעך† גוטע† גליקןÆ † שטעל† זיך פֿאָר∫†ערבֿ† פּסח†פֿון† יענעם†יאָר †© ער†איז דעמאָלט†גראָד† געווען†אַ† פֿריִצייַטיקער פּסח¨ †סוף† מערץ†—†די† רעוואָלוציע†איז געווען†פֿעברואַר ®† איז†אַרויס† אַ†געזעץ אָדער† אַ† פֿאַראָרדענונג† וואָס† שאפֿט אָפּ† מיט† איין† קלאַפּ† אַלע† געזעצן קעגן†ייִדן Ɔ אומעטום†וווּ† ס4 איז†געווען אָנגעשריבן† † —† חוץ ייִדן¨ †ווערט† אויסגעמעקט†פֿון† די†גע≠ זעצביכערÆ † מע† פֿלעגט† גיין†—† טאַקע דער†סליאָזבערג† אָדער†ווינאַווער†—† זיך משתּדל†זייַן† מיט†פֿאַרשיידענע† קונצן און† מיט† פֿאַרשיידענע† דריידלעך† זען אָפּצושאַפֿן†איין† קליינינקע†פּונקטעלע פֿון† געזעץ† און† דאָס† פֿלעגט† זייַן† אַ גאַנצער†אויפֿטו Ɔ און† ¸איצט ˛† מיט†איין מאָל∫†אָפּגעשאַפֿט Æ

מען† האָט† אַ† צאָל† ייִדישע† אַד≠ וואָקאַטן¨ †דער† עיקר†גרוזענבערג ¨† גע≠ מאַכט† פֿאַר† אַ† מיטגליד† פֿון† סענאַטÆ דער†סענאַט† איז†געווען† דעמאָלט†דאָס העכסטע†געריכט† אין†לאַנד† און†פֿלעגט אויסטייַטשן†די† געזעצן†ווען† אַנדערע ריכטער†האָבן† ניט†פֿאַרשטאַנען† אָדער ניט† געוואָלט† אויסטייַטשן† ווי† מע דאַרףÆ † איז† גרוזענבערג† געוואָרן† מיט אַ†מאָל† אַ†סענאַטאָר Ɔ שוין†אָפּגערעדט פֿון†דעם ¨† וואָס†די† וואָס†זייַנען† געווען צווישן† די† סאָציאַל רעוואָלוציאָנערן און† די† סאָציאַל דעמאָקראַטן† האָבן געקראָגן† † זייער† הויכע† שטעלעסÆ † קע≠ רענסקי¨ † וואָס† איז† געווען† אַן† אייַנ≠ גייער† בייַ† בראַמסאָנען¨ † איז† מיט† אַ מאָל† געוואָרן† דער† פּרעמיער מיניס≠ טערÆ † ניט† נאָר† קערענסקי† —† פֿון אַלע† זייַטן† זייַנען† געקומען† ¸ייִדישע פּאָל†יטיקער ˛Æ † אַנ סקי¨ † וואָס† איז† גע≠ ווען† אַ† טוער† בייַ† די† סאָציאַליסטן רעוואָלוציאָנערן† † דאָס† גאַנצע† לעבן זייַנס¨ † איז† געוואָרן† דער† פֿאַקטישער בירגער מייַסטער† פֿון† פּעטראָגראַדÆ ©דער† דאָזיקער†אַנ סקי†איז† אויך†געווען אַ† מערקווערדיקע† געשטאַלטÆ ®† און עס†האָט† זיך†גענומען† טומלען†און† עס האָט† זיך† גענומען† רעדן† וועגן† דעם¨ אַז†מען† האָט†גענומען† שאַפֿן†דעם† ראַט פֿון† די† אַרבעטער † און† סאָלדאַטן דעפּוטאַטןª † דאָס† האָבן† געשאַפֿן† ניט די†באָלשעוויקעס†—† לאָמיר†געדענקען∫ דאָס† האָבן† געשאַפֿן† דער† עיקר† די סאָציאַל רעוואָלוציאָנערן¨ † אויך† די סאָציאַל דעמאָקראַטןÆ † מען† האָט גענומען† רעדן† שוין† יוני† וועגן† וואַלן אין† דער† שטאָט פֿאַרוואַלטונג† פֿון פּעטראָגראַדÆ † און† עס† האָט† גענומען דרייען†זיך† און†דרייען† זיךÆ

(המשך אין קומענדיקן נומער)

יודל מ רק

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.