אונדזער ליטעראַרישער יריד $אַרט א* ) אַ קונה

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - מרי שמולע יטש האָפֿמאַ ©ניו יאָרק ®

ספּעציעל רן „ רווערטס“

נאָכן† איבערל& ענען† משה† לעמסטערס† אַר≠ טיקעלע†„צ & † געטאָס†—† צ &† גורלות“† עגן† אַבֿרהם† סוצקע ערן† און† יעקבֿ† פֿרידמאַנען† ©„ פֿאָר ערטס“† פֿון† סעפּטעמבער† ∞—±¥≤ ®¨ † האָב† איך† זיך† שטאַרק† דערפֿר& ט† אָס† זייַן† שמועס† איז† גע ען† אַרום† סייַ† גאָר† יכטיקע† שרייַבער† † און† פּאָעטן† י† אַבֿרהם† סוצקע ער¨ † און† סייַ† עגן† דעם† פֿאַרש יגענעם† פּאָעט† און† פּראָזאַיִ≠ קער†יעקבֿ† פֿרידמאַן† אָס†געפֿינט† זיך†הייַנט† צו† טאָג†צ ישן† די†אומבאַקאַנטע† רעטענישן†אין† די† ייִדיש ליטעראַרישע†שפּייַכלער Æ

מיט†אַ† פּאָר†יאָר† צוריק†האָב† איך†ב אַשלאָסן†† צו†געבן† אַ†קורס† אין†קאָלומביע אוני ע†רס† יטעט† טאַקע† גע ידמעט† די† ייִדישע† שרייַבער† און† פּאָעטן† אָס†זייַנען† & ניק†באַקאַנט† דעם†ייִדישן† עולם† ל& ענער† אין† אונדזערע† קרייַזן¨ † ש ן† אָפּ≠ גערעדט† † פֿון† די† סטודענטןÆ † איך† האָב† אומ†ישנע† דע†רמאָנט† אַ† פּאָר† פֿון† אונדזערע† ייִדישע† פּראָ≠ פֿעסאָרן† † אין†אונדזער† אָפּט& לונג¨ †אַז† איך†גר &ט† זיך† צו† געבן† אַ† קורס† אָס† האָט† צו† טאָן† מיט† ייִד†ישע† שרייַבער†און† דיכטער† אָס†ג &ען† פֿאַר≠ ל רן†צ ישן† די†קלאַסיקער Æ

האָבן† ז& † מיר† דערלאַנגט† אַ† לאַנג ייַליקן† בליק†און† זיך†אָפּגערופֿן∫

„דו† מ& נסט† מסתּמא† מענדעלען¨ † שלום עליכמען†און† פּרצןÆ “

„נ &ן°“† האָב† איך† זיך† אָפּגערופֿן¨ „†איך† מ& ן† די†פֿאַרנאַכלעסיקטע† ליטעראַטןÆ “

„פֿאַראַן† אַז נס† בייַ† אונדזø †“†— האָבן† ז& † מיך†אָנגעקוקט† מיט†קעלבערנע† א גןÆ †אַ† שאלה† א ף† אַ† מעשׂה† צי† ס4 איז† פֿאַראַןÆ † דאָ† רעדט† זיך† עגן† אַ†פּלעיאַדע† פֿון†ליטעראַרישע† קינסטלער¨ † און†צ ישן† ז& †יעקבֿ† פֿרידמאַן¨ †אַבֿרהם† קאַרפּי≠ נאָ † יטש¨ † מה יפֿית¨ † משה† נאַדיר¨ † לעאָן† קאָברין¨ † יאָסל† קאָטלער † ¨† אליעזר† שט& נבאַרג¨ † אורי צבֿי† גרי†נבערג ¨† אַבֿיעזר†בורשט &ן ¨† יאַנקל†יאַקיר ¨† ח& ם† גרי†נבערג ¨† מאיר† חרץ¨ † שיקע† דריז¨ † ש ן† אָפּגע≠ רעדט†פֿון† איציק†מאַנגערן ¨† יעקבֿ†גלאַטשט &†נען ¨† קאַדיע† מאָלאָדאָ סקי¨ † יוסף† קערלערן¨ † און† ז& † אַלע†באַשייַנען† אונדזער†ליטעראַרישן† אָלימפּÆ “

איז†לאָמיך† אָנכאַפּן†דעם† פּאָעט†און† פּראָזע שרייַבער† יעקבֿ† פֿרידמאַנס† קאַטאַלאָגÆ † ען† מיר† האָבן† גע נט† אין† ישׂראל† האָב† איך† זיך† באַקענט† מיט† איםÆ † ער† איז† גע ען† אַ† צאַרטער¨ † ליבלעכער † ¨† צוגעלאָזענער¨ † א& דעלער† פּאַרש ן¨ † א& ביק† אַ† שנירעלע† שמ& כל† א סגעגאָסן† א ף† זייַן† פּניםÆ † גערעדט† האָבן† מיר† אָפֿט† עגן† דער† לאַגע†פֿון† ייִדיש¨ †אונדזער† מאַמע לשון¨ †סייַ† אין† ישׂראל†און† סייַ†אין† אַמעריקע¨ †און† זיך†געט &לט† מיטן†גורל† פֿון†ייִדיש Æ

האָט† זיך† מיר† פֿאַרגלוסט† אַר סצוכאַפּן† שטיקלעך† און† ברעקלעך† פֿון† זייַן† קונסט† א ף† אָנרעגן† די† אַפּעטיטן† פֿון† יענע† אָס† ל& ענען† אַ† ייִדיש†בלאַט† און†אפֿשר† גאָר†אַ† בוךÆ †פֿרידמאַנס† דערצ& לונג† אָס†ה &סט∫†„ ר4 †יהושועלע† מצבֿה קריצער“† האָט† צו† טאָן† מיט† אַ† ייִדן† אָס† איז† געקומען†ק &ן† ישׂראל†נאָכן† חורבןÆ †ער† האָט†זיך† אָנגעדונגען† פֿאַר† אַ† מצבֿה קריצער† בייַ† אַ† בעל הבית† אָס† איז† גע ען† שטאַרק† אומצ†ופֿרידן† מיט† זייַן† אַרבעטª † ס4 ה& סט† די† אַ†רבעט† האָט† ד קא†יאָ† געט גט¨ †נאָר† די†איבעריקע† פּיצעלעך† † קריצעלעך† א ף† יעדער† מצבֿה† האָט† דעם† בעל הבית†געראַזשעט ¨† געבאָרזשעט†און† דע†רגאַ† נגען† די†יאָרן Æ

האָט† אים† ר4 † יהושועלע† מסביר† גע ען† לפֿי† צדק¨ †אַז† זעקס†מיליאָן† ייִדן†זייַנען† נישט†ג עק††ומען† צו†קבֿר ישׂראלÆ †קריצט† ער†א ס† די†קרי שק†עלעך† † אותיותלעך† ייִדישע† נעמען¨ † זיי† זאָלן† בלייַבן† אַ† זכר†נאָך† ז& Ɔ איר†פֿאַרשט &ט† אָס† פֿאַר†אַ† לעק≠ ציע† איז† גע אָרן† גע ידמעט† נישט† נאָר† יעקבֿ† פֿרידמ † אַנען†¨ †נאָר† זכר¨ † אָס†פֿאַרבינדט† אונדז†צו† יענע† אָס†זייַנען† נישט†זוכר† גע עןÆ

אַבֿיעזר† בורשט& נס† דערצ& לונג† „אייַנגע≠ מאַכטס“†האָט† צו†טאָן† מיטן†אַרעסט† פֿונעם†חסי≠ דישן† רבין† ר4 † זלמן† באָרוכאָ יטש† פֿון† לאָזשנע† אין† צאַרס† צייַטןÆ † מ4 האָט† אים† באַשולדיקט† אין† מורד†במלכות ¨† דאָס†ה &סט ¨† אַז†ער† איז†שולדיק† אין†קאָנספּיראַציע ¨† אין†איבערשיקן† סומעס†געלט† צו†דער† טערקישער†אימפּעריע† צו†ב ען† אַ†ים פֿלאָט†מיטן† ציל†צו† באַזיגן†„די† מאַטיושקאַ†ראָ≠ סיִאַ“†—†רוסלאַנד†—† און†בכלל† אין†פֿירן† אַ†שעד≠ לעכע†טעטיק &ט† קעגן†דער† מדינהÆ

מ4 האָט† דעם† רבין† אייַנגעזעצט† אין† תּפֿיסה¨ † וּ† ער†האָט† נישט†פֿאַרזוכט† ק& ן†טראָפּן† טריפֿס¨ † און†געפֿירט† אַ†הונגער סטרייַקÆ †ק &נער† האָט†נישט† גע וּסט† וּ†ער† געפֿינט†זיך Ɔ מ4 האָט†דערצ &לט ¨† אַז† ער† איז† אָפּגעשיקט† גע אָרן† ערגעץ† אין† די† ייַטע† מקומות†מיט† אַ†שיף† א פֿן†אָפֿענעם† יםÆ † פֿאַרשט& ט† זיך¨ † אַז† מען† איז† דערגאַנגען† אַז† די† גאַנצע† באַשולדיקונג† איז† גע ען† געב ט† א ף† אַ† מסירה† פֿון† עמעצן† אָס† באַדינט† דעם† יל≠ נער†גאָון Æ

הקיצור¨ †דער† נס†איז† געקומען†פֿון† אַ†סל יִקל† אייַנגעמאַכטס¨ †און† דער†אַפּעטיט† קומט†אין† מיטן† ל& ענעןÆ †פֿאַרשט &ט† זיך¨ †אַז† די†טעמע† פֿון†ייִדי≠ שער† מסירה¨ † דער† עיקר† אין† צאַרס† צייַטן¨ † האָט† א פֿגעבר זט† די† בלוטן† פֿונעם† קלאַס† מיט† אַ† ה& סער†דעבאַטע† דערצוÆ

א& נער†פֿון† מייַנע†ליבלינגען ¨† איז†נישט† ק &ן† אַנדערער¨ †נאָר† ישׂראל†מה יפֿיתÆ †ער† איז†ג ע† ען† באַקאַנט† י† אַ† הומאָריסטÆ † מיט† זייַן† לייַכטער† סאַטירע¨ † מיט† זייַנע† קוריאָזע† אַנטפּלעקו†נגען ª† יעדע†א &נע† פֿון†זייַנע† קורצע†שאַרזשן† ש עבט† מיט†יוגנטלעכן† גייַסט†און† חןÆ †ער† ה& סט†באמת† מה יפֿית† ©מאַיאָפֿעס ®Æ † ער† איז† געב רן† גע † אָרן† אין† ΠΠΣ†± אין† שטעטעלע† שאַדאָ ע¨ † קאָ †נער† גובערניע¨ † אַ† זון† פֿון† פּר& לער† רבֿ¨ † רב† נפֿתּלי† הערץÆ † דער† צ &טער† ז& דע† איז† גע ען† דער† מחבר† פֿון† „תּולדות† נח¨ †“דער† שאַדאָ ער† רבֿ† נח† ראַבינאָ יטש¨ † בן† הרבֿ† ר4 † יחיאל† מיכלÆ † דער† יונגיקער† שרייַבער† האָט† געשטאַמט† פֿון† גר סן†רבנישן† ייִחוסÆ †מה יפֿית†האָט† אָנגעה בן† מיט† טר עריקע† לירישע† לידער† און† שפּעטער† אַריבער†צו† פּראָזעÆ †ער† האָט†איבערגעזעצט† נחמן† ביאַליקן† א ף† ייִדיש¨ † געשריבן† דערצ& לונגען¨ † קאָמעדיעס † ¨† צ &† קינדער פּיעסעס¨ †אַ† גאַנצע†סע≠ ריע†פֿעליעטאָנען† אין†גראַמען† און†פּאַראָדיעס Æ

זייַן† דערצ& לונג†„ י† אַז † איז† אָפּגעשאַפֿן† גע אָרן† די† אַמעריקאַנער† ק אָטע¨ †“איז† ממש† א ף†איר† בילעטן†צו† נעמעןÆ †„ י† אַז †איז† אַנט≠ דעקט†גע אָרן† אַמעריקע¨ †“זעט† איר¨ †ה &בט† ער† אָן†מיט† אַ† הי¨ † י†אַ† פּורים שפּיל¨ †בימי† פֿערדי≠ נאַנד†און† איזאַבעלאַÆ

„ג &ט† זיך† אַז † קאָלומבוס† שפּאַצירן† מיטן† טלית† אונטער† דער† פּאַכ ע† פֿונעם† שבתדיקן† דאַ † ענען¨ † ברומט† אונטער† אַ† שטיקל† זמירותÆ † ערשט† דער† שפּאַנישער† קעניג† פֿערדינאַנד† קלאַפּט†אים† אָן†אין† פֿענצטערÆ ’אַ† גוט שבת†אייַך ¨† פּאַניע†קאָלומבוס°‘ ’גוט שבת°†גוט יאָרÆÆÆ‘° ’אפֿשר† אָלט† איר† גע ען† אַ† בעלן† זיך† אַריבערכאַפּן†און† אַנטדעקן†אַמעריקע ø‘

’אַנטדעקן† אַמעריקעø †‘ מאַכט† קאָלומבוס¨ † ’מהיכא תּיתי°†פֿאַר אָס† דאָס†נישט°† בייַ†מיר† איז† דאָס†פֿון† די†קל &נע† זאַכןÆÆÆ ‘

גלייַך† נאָך† מעריבֿ† האָט† קאָלומבוס† אייַנ≠ געפּאַקט† זייַן† טלית† און† תּפֿיליןÆ † זייַן† ייַב ¨† די† קאָלומבוסיכע†האָט† אים†מיטגעגעבן† צ &† פּאָר† אונטער עש†און† עטלעכע†א &ער קיכעלעך† אָס† זייַנען†איבערגעבליבן† פֿון†קידוש† און†מ 4האָט† זיך† אַ עקגעלאָזט†אין† עג Æ“

די†פּאָפּולערסטע† מיניאַטור דערצ& לונג†זייַ≠ נע†ה &סט† בייַ†מה יפֿיתן†„אַ† ברי †פֿון† אַ†צאַ† רטער† דאַמען האַנט¨ †“פֿול† מיט† הומאָר† און† אייַ†נפֿאַל Ɔ אין†דער† צאַרטער†דאַמען האַנט¨ †דע רצ†& לט†ער ¨† אַז†אין† אַ†ש &נעם† פֿרימאָרגן†האָט† ער†ב אַק††ומען† אַ† ברי עלע† געשריבן† פֿון† אַ† צאַרטער† פֿר ען האַנט¨ † וּ†זי† שרייַבט∫

„ז &ער† ערטער† הער¨ †עס† שרייַבט†צו† אייַך† אַ† פֿר † עלכע† איר† קענט† נישט¨ † עלכע† איז אָבער†פֿאַרליבט† אין†אייַך† ביז†איבער† די†א ערן ÆÆÆ איך†בין† יונג¨ †ש &ן† און†פּיקאַנט Ɔ איך†האָב† אָן†אַ שיעור† פֿאַרערער¨ † אָבער† ק& נער† אינטערעסירט מיך†נישט† זינט†איך† האָב†אייַך† געזעןÆ “

און†זי† מאַכט†אַ† ראַנטקע†מיט† אים†צו† טרעפֿן זיך† אין† רעסטאָראַן†„די† ייַסע† ר ז¨ †“און† אים געבעטן† צו† באַשטעלן† אַ† פֿלאַש† ייַן† פֿון† דער פֿירמע†„מום ¨†“און†דער† יונגער מאַן†האָט† געטאָן י† זי† האָט† אים† געה& סןÆ † די† דער אַרטונג† איז גע ען†א ף† די†ה כע† אָקטאַ עס†און† צום†סוף האָט† זיך† אַר סגע יזןÆÆÆ † אָבער† א ף† צו† דער≠ יסן† זיך† די† ענדגילטיקע† אינטריגע¨ † מוז† מען דאָך†ל &ענען† מה יפֿיתעס† ערקÆ

פֿאַרשט& ט† זיך¨ † אַז† אַבֿרהם† קאַרפּינאָ יטש איז† אַ† באַקאַנטער† נאָמען† אין† דער† ייִדישער ל†יטעראַטור Ɔ ידער† אַ† מאָל¨ † ען† מיר† האָבן גע † נט† אין† ישׂראל† האָב† איך† זיך† מיט† אים באַקענטÆ † אַ† טייַערער† ליט אַקÆ † איך† בין† א ך גע † ען† גוט† באַקאַנט† מיט† זייַן† ש עסטער¨ † די אַ†קטריסע† ר†יטאַ† קאַרפּינאָ יטש† אין† ניו יאָרקÆ אין†די† פֿי†למען† האָט†זי† געה& סן†ריטאַ† קאַרין¨ †אַ העכסט†ב אַגאַ†בטע† † אַקטריסעÆ

אַבֿרהם† קאַרפּינאָ יטשעס† דערצ& לונגען מאָלן† גאַנצע† פּאַנאָראַמעס† און† קאַרטינעס† מיט העלדןª † די† אומגעבונג¨ † די† ילדע† סבֿיבֿה¨ † צי דאָס† איז† דער† מאַרקפּלאַץ¨ † צי† די† ציגייַנער¨ † די טר†ופּעס† אַ†קטיאָרשטשיקעס ¨† צי†פּראָסט† און†פּשו≠ טע†מאַרק ייִדענעסÆ †אַלץ† איז†בייַ† אים†קאָלירפֿול און† אַ† סך† מאָל† עקזאָטישÆ † אין† קלאַס† האָט† מען געלערנט† † קאַרפּינאָ יטשעס†דערצ &לונג†„ ייִדיש געלטÆ “

די†געשיכטע† האָט†צו† טאָן†מיט† אַ†ייִד ¨† אָס האָט† גע נט† א ף† דער† שול גאַס† אין† ילנע ¨ און† הערט† זיך† צו† צום† לשון† פֿון† דעם† פּראָזאַיִ≠ קער∫

„און† ק& נער† האָט† נישט† גע וּסט† פֿון† אַ≠ נען† דער† ייִד† ציט† זייַן† פּרנסהÆ † דער† סטרוזש פֿאַר† עמען† דאָס† גאַנצע† ה ז† איז† געלעגן† י אַן† אָפֿענע† טאַליע† קאָרטן¨ † האָט† נישט† גע וּסט אָפּצוגעבן†אַ† קלאָרן†חשבון† דעם†בעל הבית†פֿון מ ערÆ † דער† ייִד† האָט† געצאָלט† דירה געלט† אין פֿאָר ס¨ †נישט† פֿאַרשפּעטיקט†א ף† ק& ן†האָר Æ“

אָט†האָט† איר†די† געשילדערטע†טיפּן† פֿונעם ה ז¨ †צ ישן† ז& ∫

„יודקע† דער†מאַד ¨† עלכער† איז†נאָכגעלאָפֿן סייַ† זומער¨ † סייַ† ינטער† אַלע† מ& דלעך† און ייַ בלעך†ª †גדאַלקע† דער†חזן ¨† עלכער† האָט†גע≠ שריִען†אַז† מ4 לאָזט†אים† נישט†צו† צום†עמוד† אין שטאָטשול† ייַל†ער† האָט†נישט† ק& ן†לאַקירקעס ª רחל† די† משוגענע¨ † זי† האָט† גע אָלט† ערן† די ה פֿדאַמע††און† געקל& דט†זיך† אין†אַ† קרינאָלינע אָס† דער†ייִדישער† טעאַטער†האָט† איר†געגעבן י† אַ†מתּנה ª† איסערמאַן†האָט† געפּר& דיקט†א ף די† טרעפּלעך† פֿון† דער† קברנישער† קל ז¨ † מען זאָל† עפֿענען† די† משוגעים הייַזער† ייַל† דאָרטן זיצן† ד קא† די† קלאָרעÆ † בייַ† ש& נדלען† אין† דער טשייַנע¨ †אונטער† די†פֿענצטער† פֿון†גאָונס† קל ז איז†גע ען† דער†קלוב† פֿון†משוגעים Ɔ חייַקל†לונ≠ סקי¨ † דער† ביבליאָטעקאַר¨ † האָט† זיך† אָנגעטראָפֿן † א ף† אַ† ייִד† אָס† האָט† גע אָלט† יסן† עגן ייִדיש†געלט ¨† און†חייַקל† לונסקי†האָט† באַלד†דער≠ זען†פֿאַר† זיך†אַ† ייִדן† אָס†בייַ† אים†אין† קאָפּ†איז גע † ען†איבערגעשטעלט† דאָס†מעבל Æ“

(סוף ון זייַט 15(

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.