אי שיקסע ערד¨ אי סתּ אַ שיקסע

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - משה לעמסטער ©ישׂראל ® ספּעציעל רן „ רווערטס“

אין†דער† כּשרקייט†פֿון† אַ†שיקסע† האָב†איך† זיך† איבערצייַגט† נאָך† אין† די† יונגע† יאָרן ¨† ווען† כ& פֿלעג† קומען† אין† דאָרף† אַרייַן ¨† וווּ† ס &האָבן† געוווינט† מייַן† מומע† און† פֿעטער ¨† די† איינצי≠ קע† ייִדישע† משפּחה† אין† דעם† שיינעם† מאָלדאַ≠ ווישן†דאָרף† קאָסטעשט Ɔ דאָ†זייַנען† אַדורך†מ ייַנע†† קינדער/ יאָרןÆÆÆ † איך בין בר מיצווה בחור ווינטער ד רף איך לייגן תּ ילין. זומער אין ד רף אויף דער שכנות ט כטער ה ב איך געפּרוּווט מייַנע יונגע גע ילן. אירע בריסטלעך ניט צייַטיקע פּירות, שטר לנדיק צלמל ליגט צווישן זיי נ ר וו ס ה ט עס געק נט מיר שטערן — איין צלמל ק לטס קעגן בריִיִקע בריסטלעך צוויי… ווינטער, מיט תּ ילין ב קרוינטער אין אונדזער קלייַזל אין ס קות איך שטיי: צי וועט זייַן דער ב שע ער מיר מוחל יענץ צלמל ק לטס, צווישן בריִיִקע בריסטלעך צוויי?… אין† דעם† האָב† איך† זיך† איבערצייַגט† אויך† שפּעטער¨ † אַרבעטנדיק† ווי† אַ† לערער¨ † אין† אַ† מאָלדאַוויש/ אוקראַיִנישן†דאָרף ª† אויך†דאָרט† בין† איך†געווען† דער†איינציקער† ייִדÆÆÆ

דאָס† וואָרט† שיקסע¨ † הייסט† עס¨ † ניט† קיין† ייִדיש† מיידל¨ † אַ† קריסטלעכע¨ † געפֿינען† מיר† אין† דער† י יִדישער† ליטעראַטורÆ † געפֿינען¨ † צום† בייַ≠ שפּיל¨ † בייַ† די† ייִדישע† שרייַבער† פֿון† ר†ומ עניע†† און†בעסאַראַביע Ɔ יעקבֿ†שטערנבערג† האָט†אַ† ליד¨ † וואָס†הייסט ¨„† מייַנע†רייד† צו†דער† שיקסע“∫ ביסט אי שיקסע ערד, אי סתּם שיקסע און אי ביידע. כ& רעד צו דיר אי ייִדיש און אי גוייִש ווי מייַן שפּ לער זיידע… די† אַמאָליקע† שיקסעס† אין† די† שטעטלעך† און† אייניקע† אין† די† דערפֿער† פֿון† בעסאַראַ≠ ביע¨ † נאָך† פֿאַר† דער† צווייטער† וועלט /מלחמה ¨† האָבן† געקענט† און† גערעדט† ייִדיש Ɔ וועגן† דעם† לייענען† † מיר† אין† אַ† ליד† פֿונעם† י יִדישן† פּאָעט† ישׂראל† בע†רקאָוויטש Ɔ דער† פּאָעט† שרייַבט ¨† אַז† אויף†די† בעסאַראַבער†וועגן ¨„† צווישן†בריטשאַן† און† יעד†ינעץ“† האָט† ער† באַגעגנט† אַ† וואָגן† מיט† שיקסעסÆ † די† שיקסעס† זאָגן† אים ¨† אויף† ייִדיש ¨† ער†זאָל† זיך†אַרייַנזעצען† אין†וואָגן ¨† אַז†ער† דאַרף† זיך†ניט† שעמעןÆ †דערנאָך† יעדע†שיקסע† זאָגט†אַ† שורה†אויף† ייִדיש†פֿון† אַזאַ†ווערטערשפּיל∫† ר וו ס ד ר סטו זיך שעמען? שמן איז בוימל און בוימל איז אייל און אל איז ג ט און ר ג ט ד רף מען זיך ניט שעמען… זאָגט†דער† מחבר¨ †ישׂראל† בערקאָוויטש∫††† וויפֿל†ייִדישקייט† האָט†אויף† די†בעסאַר אַבער†† וועגן†זיך† געוואַלגערט¨ †אַז† בייַ†אַ† שיקסע† † זאָל†אַ† ווערטערשפּיל†אַזאַ† פֿאַרבלייַבןÆÆÆ

בייַ† די† סאָוועטישע† שרייַבער† טרעפֿט† מען† זייער† זעלטן† דאָס† וואָרט† „שיקסע Æ“† און† דאָך† האָט†פּרץ† מאַרקיש†געשריבן† אין†זייַן† ליד†„פֿאַר≠ קויף†מיר ¨† שיקסעלע¨ †דאָ† בעז†אַ† צווייַגעלע“¨† נאָך† אין†יאָר π†π± ؆∫±†— וואָס†שיקסל ¨† שמעקט†אַזוי ¨† די† פֿרישע† בעזעלעךØÆ † די† פֿרישע† בעזעלעך¨ † ציÆÆÆ † דו†—†אַליין øØ° ††††††

אין† די† סאָוועטישע† צייַטן† פֿלעגן† ניט† וויי≠ ניק†ייִדישע† בחורים†זיך† פֿאַרליבן†אין† ניט/ ייִדי≠ שע† מיידלעךª † אין† די¨ † מיט† וועמען† זיי† האָבן† זיך†געלערנט† אין†שול ¨† אין†די† אינסטיטוטן†און† אוניווערסיטעטןª †האָבן† חתונה†געהאַט† מיט†זיי ¨† געשאַפֿן† משפּחותÆ † איין† ייִדענע¨ † וועמענס† זון† האָט†גענומען† פֿאַר†אַ† ווייַב†זייַן† קלאַסן/ חבֿ†רטע ¨† אַ† רוסיש† מיידל¨ † האָט† געזאָגט† אין† אַ† שמועס† מיט† מייַן† מאַמען∫† „זיי ¨† די† שיקסעס¨ † לייגן† זיך† תּיכּף† אונטערן† י יִדישן† י יִנגל† און† פֿאַ†רפֿאַלן ÆÆÆÆ“† נאָר† איך† מיין¨ † אַז† ניט† אין† דעם† באַשטייט† † די† סיבהÆ † אַגבֿ¨ † דער† זון† פֿון† דער† י יִדענע† האָט† אָפּגעלעבט† אַ† שיין† לעבן† מיט† דער† רוס†ישער† פֿרויÆ †זיי† האָבן†געהאַט† צוויי†זין ¨† וועלכע†ווו† ינען† איצט† אין† ניו/ יאָרק¨ † אָבער† אַליין† געבליבן† אין† שטעטל†און† ליגן†איצט† דאָרט†אויף† פֿאַרשיידענע† † בית/ עולמסÆÆÆ ††††

דווקא†אין† ישׂראל†קאָן† אַ†קריסטלעכע† פֿרוי† און† איר† י יִדישער† מאַן† ביידע† מקבר† ווערן† אויף† איין† בית/ עולם ¨† וואָס† הייסט¨ † אַן† אַל≠ טערנאַטיווער†בית /עולם Ɔ אַהערצו†קומען† אי†אַ† גלח¨ †אי† אַ†רעפֿאָרם /רבֿ ª† דאָ†קאָן† מען†זען† אויף† איין† מצבֿה† אַ† צלם† און† אויף† אַ† צווייטער†—† אַ† מגן/ דודÆÆÆ

בייַ† אונדז† אין† לאַנד† וווינען† דרייַ† מינים† ניט/ ייִדישע† פֿרויען¨ † וואָס† האָבן† חתונה† געהאַט† † אין† ראַטן/ פֿאַרבאַנד† מיט† י יִדן∫† די¨ † וואָס† זענען† געבליבן†בייַ† זייער†גלויבן ¨† גייען†אין† קלוי†סטער ¨† האַלטן† זיך† בייַ† די† קריסטלעכע† מינהגיםª † דער† צווייטער† מין† —† פֿרויען† נייטראַלע† צו† בי†ידע† רעליגיעס¨ † און† דער† דריטער† מין†—† די† פֿרויען¨ † וועלכע†האָבן† אָנגענומען†די† ייִדישע†רעליגיע†—† די†גרטעס Ɔ פֿאַר†מיר† זענען†נאָענטער† צום†האַרצן† די†ערשטע ¨† די†געבליבענע† מיטן†„צלמל† צווישן† די† בריסטלעך“¨† געבליבן† אַזוי¨ † ווי† זיי† זענען† געווען† דעמאָלט¨ † ווען† מע† האָט† זיך† פֿאַרליבט† אין† זייÆ † ווי† ס& פֿלעגט† זאָגן† מייַן† מאַמע∫† „אויב† מע† האָט† שוין† חתונה† פֿאַר† אַ† שיקסע¨ † דאַרף† מען† זיך† ניט† שעמען† ניט† מיט† איר† גלויבן¨ † ניט† מיט†אירע† קרובֿיםÆ“†איך† האַלט†ניט† פֿונעם†גיור Ɔ מע†קאָן† איבערנעמען†דאָס† ייִדישקייט † ¨† נאָר†מע† קאָן†ניט† באַקומען†דורך† דעם†אַ† ייִדישן†אָדער† אַ† ייִדישע†נשמה°†

צו† מייַנעם† אַ† באַקאַנטן† חב0 דער† רבי† אין† קעשענעוו† איז† געקומען† אַ† רוסישע† פֿרויÆ † זי† וווינט† שוין† אַ† סך† יאָרן† מיט† איר† ייִדישן† מאַן¨ † גייט† אין† שיל† אַרייַן¨ † פֿירט† אַ† ייִדישע† שטוב¨ † וויל† זי† דורכמאַכן† דעם† גיורÆ † זאָגט† איר† דער† רבי∫†„נאָכן† גיור†וועט† איר†ווערן† אַן†אמתע† ייִדי≠ שע† פֿרוי¨ † אַ† טאָכטער† פֿון† אונדזערע† הי†יל† יקע† מוטערס†—†שׂרהן ¨† לאהן†און† רחלעןÆ †איצט† זאָגט† מיר¨ † ווי† אַזוי† וועט† איר¨ † אַן† ערלעך† געוואָרענע† † ייִדענע¨ † קאָנען† נאָך† דעם† וווינען† מיט† אַ† ייִדן¨ † וואָס†האָט† פֿאַר†אייַך ¨† געלעבט†מיט† אַ†שי קסע†ÆÆÆø †“שיין†געזאָגט°

די† בעסאַראַבער† ייִדן† האָבן† ליב† אַ† מאַמע≠ ל†יגע Ɔ און† כּדי† אַ† מאַמעליגע† זאָל† זייַן† געראָטן¨ † דאַרף† מען† אַ† סך† מישן† דאָס† פּאַפּשוימעל† מיטן† זידנדיקן† וואַסער† אין† אַ† קעסעלעÆ † און† אויב† מע† האָט† ניט† קיין† געדולד¨ † פֿאַרבלייַבן† אין† דער† מאַמעליגע† שטיקלעך¨ † קייַקעלעך† מעלÆ † די† דאָזיקע† קייַקעלעך† פֿלעגט† מען† בייַ† אונדז† רופֿן†„שיקסעס Æ“† ווייַזט†אויס† דערפֿאַר¨ †ווייַל† זיי† זענען† געבליבן† ניט† איבערגעמישט¨ † ניט† דורכ≠ געזאָטן † ÆÆÆø††††

איצט† אַן† אַנדער† פֿראַגע∫† וואָס† איז† דער† אונטערשייד† צווישן† אַ† ייִדישער† און† אַ† ניט/ ייִד†ישער† פֿרויø ††††††

יחיאל† שרייַבמאַנס† ערשטע† פֿרוי† איז† גע≠ ווען† אַ† י יִדישקע¨ † אָלגע† האָט† זי† געהייסןÆ † די† צווי†יטע ¨† אַ† רוסישע† פֿרוי¨ † מאַרינע¨ † אַן† עכטע† קאַזאַט † שקע†† פֿונעם† ווייַטן† אוראַלÆ † אָט¨ † וואָס† שרייַבמאַן† שרייַבט† וועגן† זיי† אין† זייַן† ראָמאַן† „זיבן† יאָר†מיט† זיבן†חדשים“∫†„ כ& ווייס†ניט ¨† וואָס† אָלגע† וואָלט† אַ† זאָג† געטאָן¨ † ווען† זי† כאַפּט† זיך† פּלוצעם† אַראָפּ† פֿון† יענער/ וועלט† און† טרעפֿט† לעבן†מיר† מאַרינעןÆ †ס &הייסט ¨† איך†ווייס† יאָ∫†& זע† נאָר¨ † אַ† רוסיש† מיידל† און† האָט† זיך† לעבן† דיר† אַזוי† ווויל† אויסגעלערנט† ייִדיש¨ † און† האָט† אַזוי† טיף† ליב† באַקומען† אַלצדינג† דייַנס¨ † און† טראָגט† דיר†אַנטקעגן† די†זעלבע† געטרייַקייט¨ †וואָס† איך† פֿלעג†דיר† אַנטקעגן†טראָגן Ɔ האָסט†געטאָן† גלייַ≠ כער†פֿון† גלייַךÆ“‘

דאָ†וויל† איך†צוגעבן ¨† אַז†מאַרינע† איז†דורכ≠ געגאַנגען† בייַ† דעם† רבי† פֿון† ייִדיש¨ † בייַ† יחיאל שרייַבמאַנען¨ † אַ† ספּעציפֿישן† י יִדיש/ “גיור“°† זי האָט† אויסגעלערנט† די† ייִדישע† שפּראַך¨ † לייענט ייִדישע†ביכער† און†איצט ¨† נאָכן†מאַנס† טויט¨ †גיט זי† אַרויס† זייַנע† ביכערÆ † אַזאַ† ייִדיש/ “גיור“† נעם איך†יאָ† אָן°

משה† אַלטמאַן† אין† זייַן† ראָמאַן† „מדרש פּינחס“† מאָלט† צוויי† העלדין∫† אַ† רוסישע† פֿרוי מאַריאַנאַ†און† אַ†ייִדיש† מיידל†ריטע Ɔ דער†הויפּט / העלד†איז† פֿאַרליבט†אין† דער†קריסטל עכער†Æ †אָט ווי† זי† ווערט† באַשריבן†∫ ÆÆÆ„אַזאַ† פֿרוי† אין† אַנ≠ דערע† צייַטן† און† בייַ† גינסטיקע† געלעגנהייטן¨ קען†אומברענגען† גאַנצע†לענדער ÆÆÆ“¨„† מאַריאַנאַ¨ ווי† די† פּאַנטערע† ביסטו† מיר† געוועןÆÆÆ “¨ † ÆÆÆ„ און† דאָך¨ † וויל† איך† דייַן† קערפּער† באַזינגעןÆÆÆ מאַריאַנאַ¨ † מייַן† געזאַנג† צו† דיר∫† דייַן† קערפּער¨ דייַן† קערפּערÆÆÆ “¨ † ÆÆÆ„אפֿשר ¨† ווען† איך† וואַגÆÆÆ אפֿשר† וואָלסטו† געווען† דערפֿילט† ווי† אַזוי† איך האָב†דיך† ליבÆÆÆ Æ“†

וואָס†זשע† לייענען†מיר† וועגן†דעם† ייִדישן מיידל ø†∫ ÆÆÆ„ריטאַ ÆÆƆ איך† פֿלעג† צו† זיך† זאָגן∫ אַזוי† דאַרף† זייַן† אַ† ייִדיש† מיידלÆ † אָט† זי† וועט עס† זייַן† די† אידעאַלע† פֿרוי† פֿון† איר† מאַן† און די† מאַ†מע† פֿון† אירע† קינדערÆ † ריטאַ ¨† דו† ביסט ווי† באַ†שאַפֿן† געוואָרן† פֿאַר† משפּחה ¨† אויף† צו זייַן†אַ† מאַ†מע ÆÆÆ“

יצחק† באַשעוויס† אין† זייַן† ראָמאַן† „דער קנעכט“¨† באַשרייַבט† די† ערשטע† ליבע/ נאַכט פֿון† יעקבֿן¨ † אַ† טיף† רעליגיעזן† מענטש¨ † מיט

(סוף אויף זייַט 15(

זעליק בערדיטשעווער

או י.ל. פּר

כּדי†עס† זאָל†חס /וחלילה† נישט†פֿאַלן† קיין† חשד† אויף† די† „פֿאָרווערטס 1/ לייענערס¨ † אַז† זיי†רופֿן† זיך†נישט† אָפּ†אויף† דעם†מאַט עריאַל†† וואָס† מע† טראָגט† זיי† אונטער¨ † וויל† איך† באַ≠ מערקן¨ † אַז† דאָס† ליד†„שטיינערנע† פּאַלאַצן † 1¨ † וואָס†משה† לעמסטער† † שרייַבט†צו† בטעות†צו† זעליק†בע† רד†יטשעווער ¨† איז†איינס† פֿון†פּרצעס† באַקאַנט† † סטע†לידער ¨† וואָס†איז† אַ†טייל† פֿון†זייַן† סעריע†„ † ראָמאַנצעראָ1 Æ

און†איין† גרייַז†פֿירט† צו†אַ† צווייטן∫†פֿאַר≠ שטייט†זיך ¨† אַז†די† לעצטע†שורות† דאַרפֿן†זיך† נישט†לייענען∫†’ און†איך† וועל†מיר† פֿוילן؆ †ווי† אַ† בלאָטע† אין† ווינטער‘ ¨† נאָר∫† און† איך† וועל† דאָ†פֿוילן ؆† ווי†אַ† בלאַט†אין† ווינטערÆÆÆ ¨ האַרציקע†גרוסן † נאָווערשטערן¨† אייַער†אַבֿרהם† †

ירושלים

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.