די וואַל או אַרו די וואַל

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - ©אָקספֿאָרד ¨ ענגלאַנד® יעקבֿ לאָנדאָ ספּעציעל רן „ רווערטס“

מיט†אַ† וואָך†צוריק† האָב†איך† גע≠ שריבן† וועגן† דעם† קאָנגרעסמאַן† פּאָל† בראַוןÆ †אַ† דאָקטער†לויט† זייַן†בי† לדונג† און† אַ† מיטגליד† פֿון† דעם† קאָ†נגרעס≠ קאָמיטעט¨ † וואָס† באַשעפֿטיקט† זיך† מיט† פֿראַגן† פֿון† וויסנשאַפֿט ¨† האַלט† ער† אייניקע† יסודות† פֿון† וויס†נשאַפֿט† פֿאַר† „באָבע≠ מעשׂיות Æ“† לויט† אים† נאָך¨ †למשל ¨† איז†די† ערד†געשאַפֿן† גע≠ וואָרן† ניט† פֿריִער† ווי† מיט † π† טויזנט† יאָר† צוריק ¨† אין† משך† פֿון† זעקס† טעג Æ דאָס†הייסט ¨† פּונקט†ווי† עס†שטייט† גע≠ שריבן† אין† דער† ביבל Ɔ אפֿשר† גלייבט† ער†אויך ¨† אַז†די† ערד†איז† פֿלאַך ¨† אָבער† קיין† אינפֿאָרמאַציע† וועגן† דעם† האָט† זיך†דערווייַל† ניט†באַוויזן Æ

בראַון† איז† ניט† דער† איינציקער† אַזאַ† „סקעפּטיקער“† צווישן† די† רע≠ פּובליקאַנער† † פּאָליטיקער Ɔ מיט†אַ† צייַט† צוריק† האָבן† מיר† זיך† דערוווּסט ¨† אַז† אייניקע† פֿון† זיי† זייַנען† זיכער† וועגן† אַן† אַנדער† זאַך∫† אַ† פֿרוי ¨† וואָס† ווערט† פֿאַרגוואַלדיקט¨ † קען† אַליין† באַשליסן† —†צו† פֿאַרגיין†אין† טראָגן†צי† ניט Ɔ דאָס† הייסט¨ † אַז† טאָמער† וויל† זי† עס† ניט ¨† וועט† קיין† שום† פֿאַרגוואַלדיקן† ניט† מאַכן†זי† טראָגעדיק Ɔ פֿון†דער† דאָזיקער† טיפֿער†לאָגיק† קומט†אַרויס† אַזאַ†טיפֿער† געדאַנק∫† ס& איז† ניטאָ† קיין† תּירוץ† פֿאַר† אַבאָרטןÆ

די† טעג† האָט† אונדז† קליגער† גע≠ מאַכט† נאָך† איין† רעפּובליקאַנער† —† דער† קאָנגרעסמאַן† דזשאָו† וואָלש Ɔ ער† האָט† דערקלערט ¨† אַז† די† לייַט ¨† וואָס† פֿאַרטיידיקן† די† רעכט† צו† מאַכן† אַבאָרטן¨ † פֿאַרדרייען† דעם† עולם† די† קעפּ¨ † טענהנדיק† וועגן† די† פֿאַלן ¨† אין† וועלכע† די† פֿרוי† קען† שטאַרבן ¨† אויב† מע†דערלויבט† איר†ניט† צו†טערמינירן† די† שוואַנגערשאַפֿט Ɔ דער† קאָנגרעס≠ מאַן† האָט ¨† אַ† פּנים ¨† קיין† מאָל† ניט† געהערט† וועגן† אויסערמוטערלי†יבי≠ קע† ©עקטאָפּישע ®† שוואַנגערשאַפֿטןÆ † אין† אַמעריקע† האָט† מען† יאָר≠אייַן† יאָר≠אויס† צענדליקער†טויזנטער† פֿאַלן† פֿון† אַזאַ† סאָרט Ɔ און† מעדיקער† קענען† דערציילן†אויך† וועגן†אַנדערע† פֿאַלןÆ

בכלל¨ † ווען† מע† נעמט† אויף† דעם† ענין† פֿון† פּרו≠ובֿרי† אין† גאַנצן† דאָג≠ מאַטיש¨ † פֿאַרפֿירט† עס† ערגעץ† ווייַט† צ†וריק ¨† שיִער† ניט† אין† מיטלע†לטער ¨† און† אַנטפּלעקט† זייער† בולט† צוויי† פֿאַ†רשיידענע† צוגאַנגען† צו† דעם† אָרט† פֿון† אַ† פֿרוי† אין† הייַנטיקער† געזעל≠ † שאַפֿטÆ † טאַקע† אַרום† דער† דאָזיקער† פֿר†אַגע† גייט† מען† איצט† אויף† מע≠ סערס† אין† דער† פּרעזידענטישער† וואַל≠קאַמפּ אַניע∫†† צי† קען† אַ† פֿרוי† זייַן† אַ† באַלעבאָסטע† איבער† איר† קערפּער† און†צי† דאַרף†די† מלוכה†העלפֿן† איר†צו† פֿירן†אַזאַ† באַלעבאַטישקייטø

דער† ענין† איז¨ † פֿאַרשטייט† זיך¨ † ניט†קיין† שפּאָגל†נייַער Ɔ אָבער†די† קאָנ≠ סערוואַטאָרן† האָבן† דערפֿילט† זאַלץ† אויף† זייערע† וווּנדן¨ † ווען† די† רעגירונג† האָט†אָנהייב† יאָר†געלאָזט† וויסן¨ †אַז† פֿון† אויגוסט† אָן† וועט† מען† פֿון† די† פֿאַר≠ זיכערונג≠קאָמפּאַניעס† פֿאָדערן† צו† באַ≠ זאָרגן† פֿרויען† אומזיסט† מיט† קאָ†נטראַ≠ סעפּטיווע† מיטלעןÆ † אין† דער† אמתן¨ † איז† אַזאַ† זאַך† שוין† סייַ≠ווי≠ סייַ† געווען† † אייַ†נגעפֿירט† איןΠ† †≤שטאַטן Ɔ איצט†האָט† מען†עס† געמאַכט†פֿאַר† אַן†אַ† לג†עמיינער† זאַךÆ † ס& איז† קלאָר¨ † אַז† אַ† גאָר† פֿרומע† פֿרוי†וועט† עס†ניט† נוצן¨ †אויב† די†אמונה† אירע†זאָגט† איר†אַז† דאָס†איז† אָסורÆ †

אָבער† די† קאַטוילישע† קרייַזן† האָבן†געמאַכט†—† און†מאַכן† נאָך†אַלץ† —† אַ† געוואַלד † ¨† און† אַ† צאָל† אַנדע†רע† רעליגיעזע† † אָרגאַניזאַציעס†און† טוער¨ † ייִדי†שע† בתוכם ¨† האָבן† די† דאָזיקע† יללה† אונטערגעכאַפּטÆ † זיי† טענהן¨ † אַז¨ † לכל≠הפּחות ¨† אין† געוויסע† פֿאַלן¨ † פֿאָ†דערט† עס† פֿון† גלו†יביקע† מענטשן¨ † אַ† שטי†יגער ¨† באַ†ל עבאַטים†† פֿון† גע≠ שעפֿטן¨ † ווע†לכע† פֿאַרזיכערן† אַליין† זייערע† אַ†רב† עטער¨ † צו† גיין† קעגן† זייער† רעל†יגיעזן† גלויבןÆ † קלינגען† קלינגט† עס† גאַנץ† צבֿועקיש † ¨† ווייַל† ס& איז† באַוווּסט¨ † אַ† שטי†יגער ¨† אַז† πΠ† פּראָצענט† קאַטוי† † לי†שע† פֿרויען† האָבן† אַ† מאָל† גע†נוצט† קאָנטראַסע† † פּטיווע† מיטלעןÆ † אָבער† אין† דעם† ברען† פֿון† דעם† שאַרפֿן† פּאָ†ליטישן† פֿאַ†רמעסט† איז† דער† דאָזיקער† ענין† געוואָרן† אַ† וויכטיקער†פֿאַקטאָר Æ

די†פֿראַגע† איז†אַ† סך†ברייטער† פֿון† דעם¨ † צי† און† ווי† אַזוי† די† רעגירונג† העלפֿט† אָדער† העלפֿט† ניט† די† פֿרויען† צו† קאָנטראָלירן† דעם† פּראָצעס† פֿון† קינדלען † Ɔ ס& איז† אויך† וועגן† דעם¨ † ווי† אַזוי† די† פֿרוי† ווערט† באַצאָלט† פֿאַר† איר† אַרבעטÆ † ווי† אַזוי† זי† פֿילט† זיך בכלל† אין† דעם† עקאָנאָמישן† און† גע≠ זעלשאַפֿטלעכן†לעבן Ɔ ניט†ווייניק† איז שוין† ערנסט¨ † ווי† אויך† ניט† ערנסט¨ געזאָגט† געוואָרן† וועגן† די† „טעקעס מיט† פֿרויען“¨† וועלכע† מיט† ראָמני האָט† דערמאָנט† בעת† די† דעבאַטןÆ עמעצער†האָט† שוין†צוגעטראַכט† אַזאַ וויץ∫†„דאָס† איז†ניט† יושר°†ט עקעס††מיט פֿרויען†פֿאַרקויפֿט† מען†אין†’ סטייפּלס‘ צו† ÆΣΣ†∞ דאָלאַר¨ † בעת† אַ† טעקע† מיט מענער†קאָסט† אַ†ד אָלאַר†Æ“†

דער† ערנסטער† אמת† איז¨ † אַז פֿון† דעם¨ † ווי† אַזוי† די† אַמעריקאַנער פֿרויען† נעמען† † אויף† אַזעלכע† פֿראַגן ©ווי† אויך†וויצן ®¨ †איז† אָפּהענגיק†זייער אַ†סך ¨† בפֿרט†אין† די†קומענדיקע† טעגÆ עס† קען† זיך† מאַכן¨ † אַז† פֿון† דעם† טאַ≠ קע† וועט† אָ†פּהענגען† דער† רעזו†לטאַט פֿון† די† וואַלןÆ † די† טעלעוויזיע† ווייַזט¨ דער† עיקר¨ † פֿרויען≠אַקטיוויס טקעס† פֿון† ביידע† זייַטן† פֿון† דעם† פֿאַ†רמעסט ¨ יעדער† צד† לויבט† זייַן† פּאָליטיק† און לאַכט† אויס† דעם† צד≠שכּנגד Ɔ שט†ימען וועלן¨ † אָבער¨ † מיליאָנען† אַמער†יק אַנער† פֿרויען¨ † וואָס† זייַנען† אפֿשר† ווייַט† פֿון פּאָליטישער† † אַקטיווקייט¨ †אָבער† זייע≠ רע†שטימען† וועלן†ווייַזן ¨† ווע†לכער† פֿון די†קאַנדידאַטן† האָט†אין† זייערע† † אויגן אויסגעזען†מער† איבע†רצייַגעוודיק Ɔ

איך† מיין¨ † אַז† דאָס† איז† גוט† און רי†כטיק Ɔ די†פּרעזידענטן† זייַנען†מאַנצ≠ בילן¨ †און† די†וויצע≠ פּרעזידענטן†ז ייַנען† אויך† מאַנצבילןÆ † ווער† נאָך¨ † אויב† ניט די† פֿרויען¨ † קענען† ריכטיק† אָ†פּשאַצן די† מעלות† און† חסרונות† פֿון† אַזע†לכע קאַנדידאַטןø ††

Images Getty

ן קטיוויסטקע ר ב רטן רעכט (רעכטס) מפּערט זיך מיט ן רטיקער אייַנוווינערין,

בעת דעמ נסטר ציע, דעם 5טן סעפּטעמבער, אין ש רל ט, צ ון ק ר לייַנע

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.